Een kapot horlogebandje en waarom mannen overdag graag een harinkje lusten

Sinds de tijd tegenwoordig alom aanwezig is draag ik nooit meer een horloge terwijl ik toch een aantal mooie exemplaren in mijn bezit heb. Als ik wil weten hoe laat het is voldoet het stellen van de vraag en onmiddellijk haalt iedereen om me heen zijn smartphone te voorschijn, blij weer een reden  te hebben zijn apparaat te kunnen raadplegen. Vroeger, toen ik nog rookte, vroeg ik altijd om een vuurtje maar tegenwoordig is het effectiever de digibeet te spelen, een leuke manier om contact met anderen te maken, hoewel het ook wel vaak voorkomt dat de aangesprokene na mijn vraag niet meer van zijn scherm is weg te slaan omdat er blijkbaar online spannender dingen te beleven zijn.

Ik werd op het idee gebracht me af en toe voor te doen als digibeet toen ik een tijdje geleden in de trein in een volle, doodstille coupé zat terwijl het niet eens een stiltecoupé was. Iedereen om me heen was druk in de weer met zijn smartphone en had weinig aandacht voor elkaar. Naast me zat een oude man als enige zonder zo’n apparaat en plots vroeg hij aan de mensen om zich heen naar welk perron hij in Amersfoort moest zijn voor het overstappen naar Zwolle, of iemand dat even voor hem kon opzoeken. Onmiddellijk begon iedereen om ons heen zijn smartphone te raadplegen en werd het een wedstrijd wie het eerste het goede antwoord kon geven. Het werd een gezellige boel en iedereen vulde elkaar aan met details: overstappen naar perron 4a,  drie minuten overstaptijd, zoals het ernaar uitziet rijden de treinen op tijd, etc… Iedereen was bereid deze man te helpen en dat gaf een gevoel van saamhorigheid in onze coupé die niet meer stil zou worden. Toen hij wist wat hij wilde weten pakte hij zijn i-phone uit zijn binnenzak en belde iemand om te zeggen dat hij op tijd aan zou komen, verbaasd zat iedereen naar hem te kijken. Dingen zijn soms anders dan ze lijken, dacht ik toen, en ik moest er erg om lachen.Aangezien ik binnenkort op vakantie ga en de tijd dan soms in ene verdwenen kan zijn en het dan soms handig kan zijn deze te kunnen opzoeken zocht ik mijn ouderwetse opwindbare horloge op, helaas bleek het horlogebandje kapot te zijn. Ik ermee naar mijn lokale juwelier en toen ik daar binnenkwam bleek de eigenaar net bezig een bejaarde meneer uit te leggen hoe hij de instellingen van zijn digitale horloge kan veranderen: ‘het linkerknopje iets langer ingedrukt houden en daarna het rechterknopje twee keer indrukken meneer, het staat in de gebruiksaanwijzing!’. Wat een geduld heeft die man dacht ik terwijl hij de mopperende klant hielp. Toen de juwelier uiteindelijk klaar was verliet de oude man zonder te hoeven betalen de juwelierszaak, ‘service van de zaak!’ zei de juwelier.

Nu was ik aan de beurt en ik liet hem mijn horloge zien dat ik overigens niet bij hem maar online bij de Bijenkorf heb gekocht. Hij vertelde me dat een origineel bandje voor dit horloge zo’n 90 euro zou gaan kosten en dat hij dat zou moeten bestellen. Ik had eigenlijk al besloten dit te doen toen hij zei dat dat wel even zou duren en dat dit niet voor mijn vakantie geleverd kon worden maar hij zou het waarschijnlijk zelf wel voor me kunnen repareren. Hij kende iemand bij een importeur van horloges en van hem kreeg hij regelmatig de kapotte bandjes die terug kwamen van klanten die hij goed kon gebruiken voor reparaties. Ik ging met zijn voorstel akkoord en hij verdween naar zijn werkplaats achter zijn winkel en ik bleef alleen achter in de winkel. Een kwartier later kwam hij terug en trots liet hij mij het resultaat zien, het bandje zag er weer pico bello uit! Ik vroeg hem naar de kosten en glimlachend zei hij dat hij dit gratis voor me deed, ‘service van de zaak!’ zei hij weer. Dit is niet de eerste keer dat ik in deze winkel voor een kleine reparatie niet heb hoeven te betalen, als er iets moet gebeuren doet hij dat meestal gratis hoewel hij daar best wat voor kan vragen.

Mijn opa in het midden van de foto voor zijn winkel met zijn personeel, rechts van hem mijn moeder.

Dit voorval deed me denken aan mijn opa, ook een middenstander met een klantvriendelijke instelling. Hij had vroeger de kruidenierszaak G.C. van den Hondel aan de Walestraat in Gouda en ik ging toen ik jong was in de zomervakanties graag bij hem logeren om hem in zijn winkel te helpen. Het leukst was het met hem de boodschappen, die zijn klanten de avond ervoor telefonisch bij hem besteld hadden, met zijn imposante bestelwagen bij hen thuis af te leveren. Als een klant iets bestelde dat hij niet in zijn winkel verkocht durfde hij geen ‘nee’ te verkopen. Zo had hij geen drankvergunning waardoor hij geen sterke drank mocht verkopen maar als een klant een fles jenever bestelde, zorgde hij ervoor dat de jenever toch bij de boodschappen zat. Bij een aantal, voornamelijk vrouwelijke klanten, dronk hij dan een kopje koffie. Daar hij in Gouda voor de KVP in de gemeenteraad zat ging het gesprek meestal over de gemeentepolitiek waarbij er af en toe ook nog wel eens een borreltje uit de juist gekochte jeneverfles op tafel kwam. Onderweg terug naar de zaak reden we dan meestal langs een haringkar om de dranklucht weg te werken zodat mijn oma niks zou ruiken als hij aan tafel voor de lunch aanschoof. Zo heb ik  destijds een hoop van mijn opa geleerd en weet ik nu ook waarom mannen overdag graag een harinkje lusten…

De EU top over migratie

In mijn studietijd raakte ik bevriend met een leeftijdgenoot uit Ethiopië die net als ik in Groningen Economie ging sturen en toevallig op dezelfde dag geboren was. Via een ingewikkelde route was hij uit Ethiopië via Moskou in Groningen terecht gekomen en had hij een tijdelijke status gekregen waardoor hij hier kon studeren. Hij had zich het Nederlands in een half jaar goed eigen gemaakt en kon goed meedoen in onze studiegroep, als hij een woord niet kende pakte hij meteen een woordenboek en zocht hij het woord op. Zijn studie werd gefinancierd door de UAF, een Stichting die vluchtelingen helpt met hun studie en het vinden van werk.

Hij woonde op een  kleine kamer vlak bij de Universiteit en bleef daar tijdens zijn studie wonen hoewel studentenhuisvesting hem meerdere keren een betere kamer had aangeboden en daar had hij een goede reden voor. Zijn moeder woonde in Ethiopië en het lukte hem af en toe via de telefoon contact met haar te hebben. Hij had met haar afgesproken dat hij elke avond om 22:00 stipt op zijn kamer zou zijn zodat ze hem kon bellen, we hebben het over het pre-mobiele tijdperk. Dat lukte maar zelden maar dat was voor hem reden waneer wij in de stad waren tussendoor snel naar huis te fietsen en bij de telefoon te gaan zitten wachten. Dan luisterde hij ondertussen naar de BBC Worldservice omdat dat toen de enige nieuwsbron was die af en toe nieuws over Ethiopië bracht. Daarna fietste hij weer terug en sloot hij zich weer bij ons aan in de kroeg, vroeg naar huis gaan deden we daar niet in Groningen…

De status van politiek vluchteling wilde hij niet hebben omdat hij zichzelf meer als een economisch vluchteling zag en zijn ambitie niet in het Westen lag maar in Afrika, daar wilde hij naar toe en daar wilde hij gaan werken aan het oplossen van de problemen daar. Dat is hem ook gelukt, hij is zich gaan specialiseren in de landbouw economie en werkt nog steeds voor de Verenigde Naties, momenteel is hij gestationeerd in Swaziland.

Ik moest daar aan denken toen ik deze week met een studente afkomstig uit Mosul sprak en ze vertelde over haar ambities terug te gaan naar Irak om daar mee te helpen het land weer op te bouwen. Ze had al een plan in haar hoofd hoe ze dat wilde gaan doen maar liep tegen allerlei barrières op die dat niet makkelijk maken. Zo zien haar ouders het niet zitten dat ze terug gaat en moet ze nog een lange weg afleggen door onderwijsland voor ze haar plan tot uitvoering kan brengen. Ondanks de verschrikkelijke dingen die ze in Mosul en tijdens de vlucht hier naartoe heeft meegemaakt en de problemen die ze nu ondervindt straalde ze een en al positiviteit uit, ik kan daar alleen maar bewondering voor hebben.

Dit weekend is er een extra Europese top over migratie waarbij het gaat over het plan van de Europese Unie om migranten op te vangen aan de randen van de EU. Dit plan wil vluchtelingen van buiten de EU opvangen in speciale kampen aan de grenzen van de EU in landen als Tunesië Albanië en daar ‘echte’ vluchtelingen gaan scheiden van economische vluchtelingen. Een volkomen onterecht onderscheid volgens mij, vluchtelingen vertrekken niet voor niets uit oorlogsgebieden of uit streken waar honger en armoede heerst vanwege mondiaal veranderende klimatologische omstandigheden. Daar kan je een stempel ‘politiek’ of ‘economisch’ op zetten maar beide redenen zijn wat mij betreft even geldig en genoeg reden ons voor deze mensen in te spannen.

De briefjes van Jozef Stalin

Deze maand was het tweehonderd jaar geleden dat Karl Marx werd geboren, de ideologische grondlegger van het communisme en inspirator voor vele autoritaire regimes die een socialistische heilstaat nastreven. Marx overleed in 1883 in Londen en honderd jaar later beleefde het communisme zijn hoogtepunt toen circa eenderde van de wereldbevolking onder een communistische regime leefde. Nu zijn daar nog maar vijf landen van over en kan geconcludeerd worden dat ondanks alle inspanningen en de tientallen miljoenen slachtoffers die gevallen zijn de beoogde klasseloze maatschappij nergens gerealiseerd is.

Daarom was het dan ook interessant in mijn vakantie het boek ‘Stalin, The Court of the Red Tsar’  van Simon Sebag Montefiore te lezen dat een goed beeld geeft van de machtsverhoudingen binnen de top van de communistische partij in Rusland onder Josef Stalin. Montefiore beschrijft het dagelijks leven in het Kremlin waarbij hij gebruik kon maken van de archieven die tegenwoordig ook opengesteld zijn voor Westerse onderzoekers aangevuld met interviews met ooggetuigen en nabestaanden van diegenen die destijds een belangrijke rol speelden binnen het Sovjet regime. Een van de voordelen van het Russische communistische centraal geleide systeem was dat ze hun administratie wel goed op orde hadden er veel historisch materiaal in archieven terecht is gekomen en de huidige archivarisssen graag willen meewerken zoals bijvoorbeeld ook blijkt aan het onderzoek dat Westerse onderzoekers onlangs konden doen naar de resten van Hitler die in het KGB archief in Moskou lagen.

Uit de biografie komt het beeld naar voren dat Stalin achter de muren van het Kremlin en vanuit zijn datsja’s met een kleine groep intimi en hun familie de  dienst uitmaakte en afgeschermd van de werkelijkheid buiten het Kremlin. Daarbij zorgde Stalin ervoor deze groep mensen volledig onder controle te houden zodat niemand een bedreigingen kon worden voor zijn machtspositie, hij wist dat als iemand zijn rol als leider zou overnemen dit hem de kop zou kosten, zo ging dat nou eenmaal in Sovjet Rusland destijds. Kritiek op het centraal gezag van de communistische partij kon verbanning naar Siberië of executie tot gevolg hebben. En dat had niet alleen consequenties voor jou maar ook voor je familie, je vrienden en iedereen waar je een relatie mee onderhield, als je in ongenade was gevallen bij de communistische machthebbers kon dat gevolgen hebben voor honderden anderen in jouw omgeving.

Stalin had een aantal methoden die hij gebruikte om controle op zijn directe omgeving te kunnen uitoefenen en te manipuleren. Als er bijvoorbeeld iemand een belangrijke positie kreeg nodigde hij deze uit voor het eten of een bezoek aan zijn datsja om deze persoon te testen, zo’n uitnodiging van Stalin kon je beter niet weigeren. Dit waren vaak langdurige sessies waar flink gedronken werd en die Stalin de mogelijkheid gaf iemand goed te leren kennen, aan zich te binden en in te schatten wat hoe loyaal hij was.

Een ander voorbeeld van de manier waardoor hij mensen manipuleerde was de wijze waarop hij vergaderde. Zelf zat Stalin een vergadering nooit voor, dat liet hij graag aan een ander over. Tijdens de vergaderingen nam hij nooit als eerste het woord, hij liet anderen eerst praten zodat hij iedereen goed kon observeren en beoordelen. Wat hij wel deed was tijdens de vergadering korte briefjes aan de aanwezigen sturen met een aanwijzing, een commentaar of een dreigement. Deze briefjes zijn bewaard gebleven en daaruit blijkt dat hij anderen in het politbureau tijdens vergaderingen van het politbureau intimideerde door bijvoorbeeld  te dreigen met ontslag, overplaatsing of erger. En als er gasten bij een vergadering waren was hij juist weer de enige die wat zei terwijl iedereen aan tafel wijselijk zijn mond hield instemmend knikkend af en af en toe een aantekening makend, een bezoekje aan Stalin was geen pretje! De formele vergaderingen gingen vaak over in informele etentjes met verplichte aanwezigheid voor het kader waar flink gedronken werd en waarbij de partners eveneens kwamen opdagen. Stalin zelf dronk dan overigens uit een eigen fles en hij is een paar keer betrapt op het toasten met een glas water in plaats van wodka terwijl hij het drinken van anderen juist stimuleerde. Allemaal trucs om controle uit te oefenen op de mensen in zijn omgeving.

Kritiek op Stalin en zijn standpunten stond gelijk aan kritiek op de partij en het communisme. Stalin had dus altijd gelijk en in zijn ogen waren alle middelen geoorloofd. Vaak was er geen enkel bewijs tegen iemand en baseerde Stalin zich puur op zijn intuïtie, een vermoeden kon genoeg zijn om iemand uit zijn functie te zetten, en als er geen bewijs was werd dat wel gecreëerd, met de waarheid nam Stalin het niet zo nauw. Zo kon het gebeuren dat Stalin een kameraad , waar hij jarenlang mee had samengewerkt en die in ongenade was gevallen, persoonlijk beloofde hem niet te zullen executeren terwijl deze een dag later wel degelijk voor het vuurpeloton kwam te staan. Een waar schrikbewind en als je de biografie leest blijkt dat eigenlijk iedereen die zich in de kring van Stalin heeft begeven vroeg of laat in ongenade viel met alle gevolgen van dien. Eind jaren dertig nemen de deportaties en executies explosief toe en en kan alleen al de gedachte dat je wellicht in de toekomst iets verkeerd zou kunnen doen al genoeg reden voor vervolging.

Stalin vond het meer dan rechtvaardig dat er uit naam van het communisme slachtoffers vielen, ook al waren dat er miljoenen, dat bracht de socialistische heilstaat alleen maar dichterbij. De vele zuiveringen waren volgens Stalin nodig om de socialistische heilstaat dichterbij te brengen, persoonlijke of familaire verhoudingen waren in zijn ogen altijd ondergeschikt aan het algemene belang: een goede communist moet volgens Stalin zelfs zijn vrouw en kinderen vermoorden als dat in het belang is van de revolutie. Volgens getuigen was Stalin na een grote zuiveringsactie bijzonder vrolijk omdat er weer een probleem was opgelost en het socialisme een stap dichterbij. 

De biografie deed me denken aan ‘The Noise of Time’ van Julian Barnes die in deze roman beschrijft hoe de Russische componist Dmitri Sjostakovitsj zich onder Stalin staande weet te houden en welke consessies hij moet doen om als kunstenaar te kunnen overleven en tegemoet te komen aan de eisen van Stalin, de Staatscommissie voor het Repertoire en de Componistenbond waar je lid van moest zijn om je werk te kunnen laten uitvoeren. Als je als musicus tot staatsvijand werd verklaard had dat grote consequenties voor jou en voor je familie, je vrienden, de dirigent die werk van je speelt, heeft gespeeld of voorstelt te spelen, de leden van het strijkkwartet, de concertzalen en zelfs je publiek. Sjostakovitsj heeft een tijdje op de zwarte lijst gestaan maar wist dat, na een telefoontje met Stalin persoonlijk die hiervan niet op de hoogte was, ongedaan te krijgen. Continu moest Sjostakovitsj buigen voor de eisen van de machthebbers, zo kreeg hij zelfs een tijdje een politieke coach toegewezen die hem op het recht pad moest zien te houden. Uiteindelijk wordt Sjostakovitsj tegen zijn zin en onder grote druk overgehaald lid te worden van de communistische partij en door het regime ingezet voor propaganda activiteiten.

De biografie over Stalin geeft een onthullend beeld van wat zich destijds allemaal in de Sovjetunie afspeelde en het is ronduit fascinerend hoelang Stalin zijn positie kon vasthouden door zijn schrikbewind gebaseerd op volledige controle, intriges, terreur en het nastreven van eigenbelang. Eigenlijk was het destijds de beste strategie niet op te vallen en niet tot het kringetje rond Stalin te behoren, kwam je eenmaal met hem in aanraking dan was je vroeg of laat de pineut. Zelf zorgde hij overigens goed voor zichzelf met zijn vele uitstapjes naar zijn datsja’s, bezoeken aan kuuroorden, jachtpartijen en feestje. De executies en processen waarvoor hij verantwoordelijkheid was heeft hij nooit zelf bijgewoond.

Gelukkig heeft het communisme momenteel haast geen aanhang meer en leeft meer dan de helft van de wereldbevolking in een democratisch land. Wel zie je tegenwoordig dat veel van de methoden die Stalin destijds gebruikte om zijn omgeving te beïnvloeden tegenwoordig door veel politici en managers gebruikt worden. Neem bijvoorbeeld Donald Trump zijn tweets waarmee hij het ontslag van zijn minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson aankondigde, die deden me erg denken aan de briefjes van Stalin. Maar ook Poetin, die voor de KGB heeft gewerkt en zijn politieke oponenten laat vervolgen, en Erdogan, die hele groepen onderwijzers en militairen opsluit en laat vervolgen, doen denken aan de manier waarop Stalin omging met zijn politieke tegenstanders.

De waarheid verdraaien, manipuleren, intimideren, framen, spinnen, trollen en met fakenews de publieke opinie beïnvloeden zijn tegenwoordig helaas vast onderdeel geworden van het politieke métier. Gelukkig speelt zich dit tegenwoordig niet meer in het verborgene af maar in de openbaarheid van het internet.  De briefjes van Jozef Stalin kwamen pas achteraf na archiefonderzoek naar buiten terwijl de tweets van Donald Trump direct voor iedereen op het internet te lezen zijn. Stalin zou waarschijnlijk erg blij geweest zijn met een algoritme dat voorspelde wie het hem in de toekomst lastig zouden kunnen maken, dan kon hij op zijn potentiële tegenstanders meteen een drone afsturen, heb je daar geen mensen meer voor nodig…

Business Information Management

Having worked in IT for over 30 years I developed the Business Information Management Framework which is a best practice based on my experience in IT which aims to improve the interface between business and IT in organisations.

I developed this Framework as lecturer Busines Information Management because I was not very happy with the existing Business Information Management methodologies because they are all written from the IT and not from the business perspective.

Business Information Management focuses on the process of managing information as a strategic resource for improving overall business performance, with an emphasis on the potential for innovative information technologies such as mobile platforms, cloud computing, business analytics and social media.

By implementing Business Information Management as key part of their business development cycle organisations can merge their business and information management together as one integrated business function.

Objectives Business Information Management Framework:

  1. Supporting methodology for implementing and managing a Business Information Management strategy in an organisation;
  2. Having a consistent processes and tools available for implementing and management of the Business Information Management function;
  3. With focus on the control and audit functions available to maintain and improve the quality of business information.

By implementing the Business Information Management Framework within an organisations the business will become primary responsible for managing the Business Information Management Cycle.

For more detailed information see this presentation: Business Information Management Framework

Feel free to contact me if you want to know more about this framework or want to plan a workshop to investigate what this framework can mean for your organisation.

Gerard Geerlings

Local Business Services B.V | Leusderweg 217, 3818 AE, Amersfoort , The Netherlands
Mobile: ++31 (0)6 53 888 204 | E-mail: localbusinessservicesnl@gmail.com | Twitter: @LocalBusService

Het pontje

Nadat we drie kwartier vertraging hadden opgelopen omdat twee dames de trein gemist hadden liepen we onder aanvoering van onze gids richting de bollenvelden. We hadden geluk want ondanks de weersvoorspellingen hadden we een mooie strak blauwe lucht hoewel het wat frisjes was en op de open vlaktes flink waaide. Elf mensen hadden zich voor deze tocht bij Sassenheim, de streek waar mijn voorouders vandaar komen, ingeschreven en daarvan waren er negen ook op komen dagen, ik was de enige man in dit gezelschap.

Net buiten de bebouwde kom aangekomen liepen we langs de Leidsevaart naar een nostalgisch pontje dat ons naar de overkant zou brengen maar waar we niet allemaal tegelijk op konden. Ik besloot eerst maar eens te kijken hoe de eerste groep het er vanaf zou brengen. De tocht begon voortvarend maar ongeveer twintig meter voor de overkant bleef het pontje steken. De ketting, waaraan getrokken moest worden om aan de overkant te komen, was vast komen zitten tussen de planken op de bodem van het pontje en de dames bleven maar sjorren en trekken in een poging deze los te krijgen. ‘Ik bemoei me er niet mee’, dacht ik, het leek me niet verstandig me als enige man in het gezelschap van louter dames het voortouw te nemen…

Aan de overkant stond inmiddels een andere groep te wachten op de overtocht en die begon zich er nu ook mee te bemoeien evenals de dames die met mij stonden te wachten. De emoties liepen nu zo hoog op dat er nu met stemverheffing werd gesproken en steeds wilder aan de ketting werd getrokken. Voor twee dames waarmee ik stond te wachten was inmiddels de maat vol, ze besloten dat het welletjes was geweest en vertrokken richting het station. Het pontje was inmiddels weer onderweg naar het startpunt zonder de overkant bereikt te hebben.

‘Heeft er misschien iemand een schroevendraaier bij zich?’, vroeg een van de dames. Ik aarzelde even maar gaf toen toch maar toe dat ik een zakmes bij me had. Opgelucht werd er naar me gekeken terwijl ik het pontje opstapte en de ketting liet vieren zodat er geen spanning meer op stond. Met het zakmes drukte de schakels van de ketting naar beneden en in no time was het zaakje geregeld zodat we konden oversteken. Onder aanvoering van onze opgeluchte gids vervolgden we onze wandeling langs de in bloei staande bollenvelden, over pittoreske bruggetjes en de vele zwanen die nog aan het broeden waren en niet blij waren dat we zo dichtbij langs liepen.

We vervolgden onze weg en na een paar keer verkeerd gelopen te zijn kwamen we bij de uitspanning terecht waar we koffie zouden gaan drinken, helaas, die was gesloten. De gids besloot daarom op een verlaten skateveld in de bebouwde kom ons onze boterhammen te laten oppeuzelen terwijl ik om me heen hoorde mopperen. Toen we verder liepen begonnen steeds meer dames zich nu met de route en het kaartlezen te bemoeien. Ik hield mij hier natuurlijk weer afzijdig van en maakte me er het beste van hoewel langs de snelweg lopen nou niet mijn idee is van een mooie wandeling door de bollenstreek.

De volgende stop zou de vlindertuin zijn maar, en verbaasd was ik niet meer, die konden we helaas niet vinden. Ik had inmiddels mijn GPS aangezet en gezien dat we gelukkig niet ver van het startpunt waren maar we hadden inmiddels wel veel meer gelopen dan op de site waar de wandeling stond was aangegeven. Plots waren er weer twee dames verdwenen nadat ze ruzie hadden gekregen over de route met de gids die steeds wanhopiger werd. Toen we uiteindelijk nog met zijn vieren over waren en mijn GPS mij vertelde dat we weer van het startpunt weg liepen stelde ik voor mijn routeplanner maar te volgen waarbij ik opmerkte dat ik vroeger bij de padvinderij heb gezeten. Dat vond de anderen toen ineens een goed idee…

Het laatste stuk terug was eigenlijk best wel weer gezellig, als je zo’n tocht overleefd verbroedert dat en uiteindelijk waren we na vijf uur wandelen weer terug op het beginpunt. Ik kreeg nog een bosje tulpen van een van de dames en een mooie ervaring rijker en met een goed verhaal ging ik weer huiswaarts…

Bhagwan

Deze week de documentaire ‘Wild Wild Country’ op Netflix bekeken over de opkomst en ondergang van Bhagwan Shree Rajneesh, ook wel gewoon Bhagwan en in zijn nadagen Osho genoemd. De documentaire gaat met name over de periode tussen 1981 en 1985 toen Bagwan en zijn volgelingen een ranch in Waco County in de staat Oregon kochten en omdoopten tot Rajneeshpura. Daar bouwden zijn volgelingen, met name van Westerse afkomst en die het zich konden veroorloven, een commune waar op een gegeven moment duizenden aanhangers permanent of tijdelijk woonden.

Bhagwan speelde slim in op de toenmalige toenemende belangstelling in Westerse landen voor zingeving en wat wij van het Oosten konden leren, dit had in de jaren zeventig een stroom bezoekers naar zijn woonplaats in Poona in India opgeleverd. Wat de Bhagwan uniek maakte is dat hij  handig inspeelde op de behoefte van de Westerse mens naar een spirituele leider wiens leer niet conflicteerde met onze Westerse waarden en die vooral een positieve boodschap bracht, zijn volgelingen kregen van hem de boodschap die ze graag wilden horen tijdens de massaal bezochte spirituele bijeenkomsten rond de Bhagwan zelf. Zo zie je in de documentaire Bagwan’s advocaat, die carrière had gemaakt als partner op een advocatenkantoor, opbloeien tussen al die jonge hippe mensen die niet van 9 tot 5 hoefden te werken en blijheid en open relaties predikten.

De documentaire geeft veel details over hoe het achter de schermen toeging in de commune in Oregon en dat geeft een heel ander beeld dan deze positieve boodschap, met name door de gedetailleerde interviews met een aantal hoofdpersonen maar ook met een aantal bewoners van het nabij gelegen stadje Antilope die zich tegen de commune gingen verzetten. De documentaire geeft een goed beeld hoe in zo’n korte tijd een complete stad in een verlaten uithoek van Oregon kon worden opgebouwd maar ook weer even snel na het vertrek van de Bhagwan ten onder kon gaan.

Twee dingen vielen me op aan de documentaire. Ten eerste dat de Bhagwan in de documentaire niet als eerst verantwoordelijke wordt gezien voor de illegale activiteiten die er in zijn naam plaats vonden in Oregon en die waren niet mis. Uiteindelijk kwam hij er in 1985 zonder proces met een schikking vanaf waarna hij de VS werd uitgezet en kon hij in Poona gewoon weer verder, de Amerikaanse aanklagers konden niet bewijzen dat hij de opdrachtgever was van al die criminele activiteiten die in zijn naam plaats vonden.

Dit deed me aan Willem Holleeder denken waarvan moeilijk te bewijzen is dat hij de opdrachtgever is omdat hij tijdens de afgeluisterde gesprekken door zijn zus verhullend taalgebruik hanteert. Bhagwan pakte het slimmer aan en ging zelfs zover op een geven moment helemaal niets meer te zeggen en alle communicatie via zijn secondanten te laten verlopen. Een goede voorzorgsmaatregel want achteraf bleek dat er in heel Rajneeshpura overal afluisterapparatuur was geplaatst, ook, zonder dat hij dat wist, bij Bhagwan zelf. Uiteindelijk werden een aantal van zijn secondanten, waaronder zijn persoonlijk secretaris Ma Anand Sheela, tot flinke gevangenisstraffen veroordeelt , zij ondergingen dit lijdzaam zonder hun goeroe iets te verwijten waardoor Bhagwan zelf buiten schot bleef.

Ten tweede is het eigenlijk best wel bewonderenswaardig dat een groep hoog opgeleide volgelingen van de Bhagwan in staat was in zo’n korte tijd een heel dorp op te bouwen inclusief elektriciteit, water, wegen, infrastructuur, scholen, landbouw, ziekenhuis, laboratorium en zelfs een vliegveld. Onder aanvoering van een spiritueel leider en met de juiste mensen is het dus mogelijk in korte tijd voor elkaar te krijgen wat bij ons maar niet wil lukken: in korte tijd een zelfvoorzienende gemeenschap opbouwen. Wat dat betreft was Rajneeshpura zowel in sociaal, economische en ecologisch opzicht een interessant experiment waar we wat van kunnen leren.

Blijft, na het kijken naar ‘Wild Wild Country’,  het vreemde gevoel over dat mensen toch wel erg makkelijk achter een leider aanlopen die op een gegeven moment alleen maar is en niets meer zegt en zijn volgelingen het zelfs prachtig vinden dat hun leider 93 Rolls-Royces bezit terwijl in zijn geboorteland India velen in armoede leven.

Een mooie documentaire en goed dat Netflix naast al die films en series budgetten vrij maakt om dit soort mooie en zorgvuldig gemaakt journalistieke documentaires te maken en de mensen aan het woord laat die er toen bij waren. Binnenkort maar eens gaan kijken naar ‘Trump, An American Dream’ die volgens hetzelfde concept is gemaakt en sinds kort ook op Netflix te zien is.

 

Is de waarheid zelfcorrectief?

Afgelopen zondag het Filosofisch Café van de ISVW in Leusden bijgewoond met een bijdrage van de filosoof Jeroen Hopster over waarheid en onwaarheid, nepnieuws en het post-truth tijdperk. Al snel ging zijn lezing natuurlijk over Donald Trump en diens manier van omgaan met de waarheid en hoe hij daarmee wegkomt.

Er is al veel gezegd en geschreven over de intuïtieve manier waarop Trump met de waarheid omgaat: op basis van zijn intuïtie uit hij een vermoeden, wanneer blijkt dat de feiten zijn vermoeden niet bevestigen gaan derden op dit vermoeden reageren waardoor nieuwe feiten ontstaan, dan past hij zijn vermoeden hierop aan en ontstaat een nieuwe waarheid. Het gaat hierbij dus in essentie om propaganda: het bewust verspreiden van eenzijdige en/of verzonnen informatie, niet een nieuwe verschijnsel en Donald Trump is natuurlijk niet de enige die dit doet, Poetin kan er ook wat van.

Wat het bij Trump schokkend maakt is dat dit gebeurd in een land dat altijd voorop heeft gelopen als het gaat om de burgerlijke vrijheden en de vrije pers en de meerderheid van de Amerikanen onverschillig staat ten opzicht van het vinden van de waarheid. Het zomaar wat roepen en het aantoonbaar verspreiden van onjuiste feiten kan daar zomaar zonder dat het consequenties heeft. Sterker nog, Trump’s intuïtie ligt blijkbaar dicht bij het gevoel van veel Amerikanen dus raakt hij een gevoelige snaar bij velen die hem door dik en dun blijven steunen ook al kraamt hij bullshit uit. Dit blijkt uit de zijn populariteitsscore: 53 procent van de witte kiezers steunt hem en bij witte mannen is dat percentage zelfs 60 procent.

Volgens Jeroen Hopster heeft de opkomst van de social media de afgelopen 15 jaar voeding gegeven aan dit verschijnsel omdat daardoor de tools beschikbaar kwamen om de publieke opinie naar de hand te zetten, denk maar aan de Russische inmenging van de laatste Amerikaans verkiezingen en de onthullingen nu over de rol van Facebook daarbij. Overigens was het Barack Obama die als eerste social media massaal ging inzetten bij zijn eerste verkiezingscampagne en heeft Donald Trump daar en aantal principes uit de marketing toegepast op zijn politiek campagne.

Na de pauze tijdens de discussie over een aantal stellingen merkte één van de aanwezige op dat dit niet de eerste keer is geweest dat nieuwe technologie maatschappelijke impact heeft gehad, denk bijvoorbeeld aan de boekdrukkunst en de introductie van kranten, radio en televisie. Zo leidde de massaproductie en -verspreiding van boeken ertoe dat de burgers minder afhankelijkheid van priesters werden voor hun kennisontwikkeling en alternatieve meningen zoals die van Maarten Luther breed konden worden verspreid. Op zich een mooie ontwikkeling maar deze ontwikkeling heeft ook tot heel wat godsdienstoorlogen geleid. Met de komst van nieuwe technologie is dus de nodige turbulentie te verwachten en het duurt altijd een tijdje voordat we geleerd hebben hier mee om te gaan, momenteel zitten we opnieuw in zo’n moderniseringsproces zoals dat in de sociologie wordt genoemd.

Op basis hiervan kom ik dan op de achterliggende vraag die Jeroen Hopster bij dit verschijnsel  stelde en die wellicht het meest interessant is: is de waarheid zelfcorrectief? Blijkbaar is ons collectieve waarheidskader momenteel uit balans en niet gebaseerd op feiten maar op waarden, normen en ideologie waardoor meerdere waarheden naast elkaar kunnen bestaan. Hierdoor ontstaat een kloof tussen de politieke elite, de burgers en de experts en dat wringt en levert allerlei problemen op die de traditionele instituties niet kunnen oplossen.

Wat dat betreft zouden de volgende Amerikaanse verkiezingen wel eens spannend kunnen worden. De grote vraag wordt dan of Donald Trumps intuïtieve methode succesvol blijft of dat de democraten een nieuw ideologisch kader weten te ontwikkelen die de kiezers aanspreekt, het morele leiderschap van de nieuwe president zou dan wel eens het belangrijkste issue kunnen worden. Hopelijk is het corrigerend vermogen van de Amerikaanse samenleving zo sterk dat we snel weer over hetzelfde praten als het om de waarheid gaat.

Het Post Digitale Tijdperk

De hoorzittingen in de VS waarbij Mark Zuckerberg van Facebook aan de tand werd gevoeld markeren een omslag in het denken van velen over de zegeningen die de IT sector ons heeft gebracht. Plots gaat het niet meer over de voordelen en kansen van de digitalisering maar om de nadelen en risico’s ervan.

Zelf heb ik meer dan 25 jaar in de IT-sector gewerkt en als ik terugdenk aan het begin van mijn carrière was men in het begin helemaal niet zo blij met al die nieuwe mogelijkheden van de IT. Ik kwam toen als IT-projectmanager bij bedrijven die nog geen computers hadden om deze te introduceren en niet iedereen zat er toen om te springen de typemachine en de telefoon te vervangen door een beeldscherm en een toetsenbord.  Het kostte toen heel wat moeite de gebruikers met al die er mee moesten gaan werken met al die nieuwe software te laten werken. Daar is op en gegeven moment verandering in gekomen en dat kwam met name door de opkomst van het internet dat de communicatie van bedrijven intern en extern sterk veranderde en ook in het prive domein van de gebruikers thuis doordrong. Bedrijven die te laat instapten verdwenen en nieuwe met geheel nieuwe business modellen verschenen zoals Facebook, Apple, Google, Amazon en Microsoft.

En dan kan je verwachten dat er ook aandacht komt voor de minder leuke kanten van de digitalisering zoals de robotisering, de social media bubbel, het uitstoten van arbeidsplaatsen en de te overdreven nadruk op de voordelen van IT. Is het wel zo leuk als productiviteit wordt gedefinieerd als de hele dag naar een scherm zitten staren? En is het wel sociaal om steeds met je mobieltje bezig te zijn terwijl er allemaal mensen om je heen zijn? Zelf heb ik een paar jaar geleden afscheid genomen van een baan waar ik van acht tot zeven naar het scherm zat te staren en heb ik mijn online activiteiten flink kunnen reduceren en voel ik me daardoor een stuk beter.

En ik blijk niet de enige, er worden langzaam een aantal nieuwe maatschappelijk trends zichtbaar die van invloed zijn op de manier waarop mensen met elkaar samenleven en werken en die tegen de stroom ingaan. Hier een aantal voorbeelden:

Communicatie – Het is natuurlijk logisch als je een nieuw manier van communicatie tot je beschikking hebt je daar de eerste tijd veel mee bezig bent maar na verloop van tijd ga je dat terugbrengen tot normale proporties. Dat is na de introductie van de TV destijds ook gebeurd. Tevens is er een tendens dat men steeds kritischer wordt met wat men met al deze nieuwe mogelijkheden doet en wat de consequenties kunnen zijn. Zie het recente referendum over de sleepwet en de discussie nu over de privacy instellingen van Facebook.

Media – Terwijl vroeger iedereen dezelfde techniek gebruikte om bijvoorbeeld naar muziek te luisteren of TV te kijken gebruiken de verschillende generaties nu vaak verschillend kanalen.Terwijl de oudere generatie nog naar de televisie kijkt kijken jongeren massaal naar YouTube filmpjes van vloggers en rappers die kunnen worden gedownload op Spotify en waarvan de oudere generaties geen benul hebben. Dit heeft een kloof tussen oud en jong tot gevolg waarbij beide generaties van elkaar niet weten wat ze bezighoudt.

Flexibilisering – De flexibilisering van de arbeid zorgt ervoor dat jongeren geen vaste contracten krijgen en van baantje naar baantje zwerven en dat de kans groot is dat ze soms een flexcontract hebben, dan weer ZZP’er zijn of een tijdje zelfstandig ondernemer. Voor sommigen, met name de hoger opgeleiden, is dit ideaal maar niet iedereen heeft de vaardigheden hiervoor en dat haat dan weer financiële onzekerheid en het risico op werkloosheid tot gevolg voor de minder kansrijken.

Generatie(s)kloof – Vroeger hadden we het over de generatiekloof maar nu hebben zijn er verschillen tussen meerdere generaties onderling waarbij niet de kloof tussen de oudere en jongere generatie in het geding is maar de strijd tussen de twintigers (generatie z) en de dertigers (millennials) heftiger is dan die tussen vijftigers en zestigers die niet elkaar concurrenten meer zijn. Overigens volgen de nieuwe generaties zich tegenwoordig wel erg snel op…

Hypen – Momenteel is er veel kritiek op Facebook en andere social media vanwege dit verslavende karakter en het misbruik van persoonlijke data waardoor de gebruikers zich bewust worden van deze werking en hier in de toekomst meer bewust mee om zullen gaan. We leven in een tijd dat alles snel verandert, we van hype naar hype gaan en jezelf focussen en concentreren moeilijk is. Wat vandaag hot is, is overmorgen alweer lang vergeten omdat de social media weer iets anders op de agenda hebben gezet waar iedereen over praat. Dit volgen werkt verslavend en zorgt ervoor dat overzicht ontbreekt en de vaardigheid je langdurig op iets te concentreren afneemt.

Leren – De traditionele manier van leren met focus op het overdragen van kennis is door het beschikbaar komen van online kennis vervangen door het kunnen toepassen van kennis en daarvoor de juiste vaardigheden hebben. Dit heeft grote impact op leermethoden waarbij leren niet meer gebeurd in de beslotenheid van een klaslokaal maar meer online, gedoseerd en voortdurend plaats zal gaan vinden. 

Materialisme – Jongeren zijn wel materialistisch maar op een andere manier dan de ouderen. De zaken die vroeger status gaven (goede baan, huis, auto) zijn nu minder belangrijk worden gevonden. Nu gaat het om zinnig werk, festivals, verre reizen en vooral veel vrienden op facebook. Een auto of een huis worden niet meer gezien als een statussymbool maar meer als iets praktisch dat je nu eenmaal nodig hebt (tiny houses), status is meer gekoppeld aan wie je bent dan wat je bezit.

Milieu – De milieuproblematiek zorgt ervoor dat jongeren zich bewust zijn van de gevolgen voor het milieu van hun leefstijl en dat ze waarschijnlijk een steeds groter gedeelte van hun budget in de toekomst kwijt zullen zijn aan energie en vervoer. Waar dit voor vorige generaties iets vrijblijvends was zullen de nieuwe generaties uit noodzaak hun gedrag als consument van energie en vervoer moeten gaan aanpassen. Kijk bijvoorbeeld maar naar de energietransitie en de bio-industrie.

Onzekerheid – Terwijl het vroeger erom ging na je studie een baan te krijgen waar je in principe levenslang kon blijven werken moet de jongere generatie als zijn eigen ondernemer zich door bij en omscholing en het aangaan van steeds nieuwe uitdagingen aan het werk houden. Was vroeger stilstaan de beste optie dan is dat nu in beweging blijven en zorgen dat je je qua carrière steeds weer opnieuw positioneert. Ook bedrijven hebben daarbij een taak dit te faciliteren.

Solidariteit – Vroeger was solidariteit een belangrijk begrip, wie het goed had betaalde voor diegene die het niet goed heeft. Jongeren zien nu dat de voorzieningen waar ouderen recht op hebben langzaam afgebouwd worden met als impact ze er wel aan meebetalen maar er niet van kunnen profiteren en zelf maar iets moeten gaan regelen. Dit zorgt ervoor dat ze daarom goed voor zichzelf en hun kinderen gaan zorgen en de maatschappelijke solidariteit afneemt.

Vervreemding – De maatschappij wordt steeds complexer en velen hebben het gevoel niet meer betrokken te zijn bij het maatschappelijke en politieke proces. Daarbij komt dat een beperkt aantal mensen met vaak heel uitgesproken meningen de dienst uitmaken. Dat blijkt uit de aandacht die er is in de media voor ferme uitspraken en de invloed die dat dan weer heeft op het publieke debat waardoor een kleine minderheid veel te veel invloed heeft en de agenda bepalen en anderen zich niet meer betrokken voelen en vervreemden van de maatschappij.

Voeding – De bio-industrie kent zo zijn uitwassen en gezonde voeding staat bij jongeren hoog op de agenda, je ziet dan ook dat de grote supermarkten op deze trend inspelen en dat jongeren bereid zijn  meer te betalen voor betere voeding. Ook is er aandacht voor het dierenwelzijn.

Waarden – Vroeger hadden we het over de jongerencultuur waarbij hip, creatief, kritisch en non-conformisme belangrijke waarde waren. Tegenwoordig zijn jongeren hoogopgeleid, slim, op zichzelf gericht en doen ze hun best werk en prive met elkaar in evenwicht te brengen.

Werknemersbinding – Loyaliteit met de organisatie is er veel minder dan vroeger en dat komt met name omdat er steeds minder vaste contracten zijn. Dit zorgt ervoor dat jongeren niet meer loyaal zijn aan de organisatie en als ze zich kunnen verbeteren zo weg zijn. Bedrijven zouden daarom meer aandacht moeten hebben voor het creëren en vasthouden van werknemers loyaliteit.

Zingeving – Het gaat niet alleen om geld want er is meer dan dat. Er is daarom een toegenomen aandacht voor zingeving en spiritualiteit wat zich uit in de vele cursussen en trainingen die er gegeven worden die tot doel hebben meer zelfinzicht te krijgen, jezelf te ontwikkelen en houvast te geven bij het maken van keuzes in het leven. Waar het vroeger de leraar en je ouders waren die je hielpen je maatschappelijke carrière op de rit te zetten is het nu de trainer, de coach of de mentor die je tijdens je loopbaan kan helpen bij zingevingsvragen.

Mijn conclusie op basis van deze trends is dat we ons langzaam aan de allesoverheersende focus op de digitalisering aan het ontworstelen zijn terwijl er tegelijkertijd een aantal nieuwe fundamentele trends opkomen die doen denken aan de jaren zestig maar dan gemoderniseerd en die zich richten op zelfontplooiing, zingeving en het verbeteren van de kwaliteit van ons leven. Deze nieuwe trends zouden waarschijnlijk het best kunnen worden samengebracht onze de noemer ‘Sociale Modernisering’ als vervolgfase op het digitale tijdperk…

Aanvulling 28 april 2018.

Vandaag ging de bijlage van de Volkskrant over de studenten revolutie van 1968 één van de artikelen ging over 6 jongeren die momenteel activist zijn en een omwenteling voorstaan. Deze onderwerpen waren 1) de privacy, 2) de wapenlobby, 3) het kapitalisme 4) het feminisme, 5) het sociale alternatief en 6) een wereld zonder grenzen. Overkoepelend word deze nieuwe activistische beweging in de Volkskrant ‘Youthquake’ genoemd, een samenvoeging van ‘Youth’ en ‘Earthquake’ en dat staat voor hoop in tijden van ontwrichting en polarisatie. Ik weet niet of dit wel een goede term is omdat deze niet op een inhoudelijk ontwikkeling slaat, ben er nog niet uit dus…

Nacht van de Madrigalen

A.s. vrijdag is de Nacht van de Madrigalen in de Sint-Joriskerk te Amersfoort met een veelzijdig programma rond de Madrigalen van Claudio Monteverdi en met nog veel meer leuks en dat geheel op Italiaanse wijze. Geen mooier begin van de lente dan dit evenement in Italiaanse stijl met uiteraard goede Italiaanse wijn en een Italiaan buffet, zowel lichaam en geest hoeven zich dus niet te vervelen! 

Het barokensemble Le Nuove Musiche heeft onder aanvoering van klavecinist Krijn Koetsveld alle madrigalen van Monteverdi op cd uitgebracht – een wereldprimeur! Vier jaar lang zijn ze daar mee bezig geweest en nu is dit project afgerond en staan alle madrigalen op CD en de eerste lovende recensies over he resultaat van dit ambitieuze project zijn inmiddels verschenen.

Hier en paar citaten uit een mooi interview met Krijn Koetsveld in AD Amersfoortse Courant over dit project:

Krijn Koetsveld ziet in de teksten van de Madrigalen tijdloze thema’s terugkomen zoals: verlies, de dood, liefde en erotiek. ,,Eén van de concerten geven we als motto: ‘De dood of de gladiolen’. Een uitspraak van wielrenner Gerrie Knetemann. Precies hetzelfde speelt in de hoofse liefdespoëzie.”  Koetsveld, getrouwd met een Italiaanse, spreekt vloeiend Italiaans en is daarom in staat dubbelzinnige taal te begrijpen. ,,We sluiten af met ‘Erotische geheimtaal in Monteverdi’s madrigalen’. De erotiek is daarin nooit ver weg, al worden de teksten niet platvloers. Een woord als ‘morire’ betekent letterlijk ‘sterven’ maar destijds stond het ook voor ‘klaarkomen’. Zo zijn er meer verborgen boodschappen.” 

Belangrijker is nog, volgens Koetsveld, de muziek zelf. ,,Monteverdi leidde een lang leven voor iemand van zijn tijd. In zijn madrigalen kun je de muziekgeschiedenis volgen: de overgang van de renaissance naar de barok. Hij benadrukte bepaalde dramatische passages en liet zich daarbij steeds minder leiden door strenge regels. Hij schreef ook voor solozang, omdat dan de teksten goed verstaanbaar zijn. Mede dankzij Monteverdi werd de muziek persoonlijker en daarmee moderner.”

Op 13 april wordt de afronding van dit project feestelijk gevierd met een afwisselend programma in de Sint-Joriskerk in Amersfoort met o.a. de muziek van Monteverdi, een Italiaans buffet verzorgt door de Meisjes van Spijs uit Den Haag, yoga op muziek van Monteverdi, Italiaanse wijnen en jazz-pianist Bert van den Brink & Friends met een geheel eigen zienswijze op Monteverdi. Aan het eind van de avond is het – na een pittige Italiaanse snack – tijd voor de apotheose: Monteverdi 18+, waarin de erotische geheimtaal van Monteverdi wordt geduid door Le Nuove Musiche. 

Voor meer informatie en het programma kan je zijn op de site van Monteverdi XL maar je kunt natuurlijk ook gewoon een kaartje kopen in de Sint-Joriskerk! En als je dan besluit te gaan is het goed te weten wat de dresscode is: La Grande Bellezza!

De energietransitie

Gisteren netjes op tijd mijn inkomstenbelasting ingestuurd. Dat gaat inderdaad steeds makkelijker nu de Belastingdienst steeds meer gegevens van derden kan inlezen. Voor mij een mooie aanleiding mijn persoonlijke huishoudboekje weer eens te bekijken of er nog wat gewijzigd is en of er nog wat bespaard kan worden op mijn maandelijks vaste kosten. Het grootste gedeelte van mijn inkomen gaat maandelijks naar mijn hypotheek, gevolgd door de energie rekening en de auto- en verzekeringskosten en als laatste de communicatiekosten (TV, Internet, mobiel, Netflix, Spotify etc.).

Eigenlijk is dat al jaren ongeveer hetzelfde en soms kan je door naar een andere partij over te stappen je voordeel doen. Zo ben ik per 1 januari naar een andere energie leverancier overgelopen en dat scheelde me mooi 30 euro per maand. En van mijn telecomprovider kreeg ik vorig jaar een mooie nieuwe aanbieding waardoor mijn totale kosten lager werden terwijl ik er meer services voor terug krijg en maandelijks minder aan variabele kosten hoefde te betalen. Al met al niet slecht dus en ik weet voorlopig weer waar ik aan toe ben.

Toch maak ik me een beetje zorgen over de toekomst van mijn portemonnee omdat er door de overheid een aantal ingrijpende veranderingen zijn aangekondigd die dit plaatje wel eens drastisch kunnen gaan veranderen en die hebben allemaal te maken met de energietransitie als gevolg van de afspraken die drie jaar geleden zijn gemaakt bij het Klimaatakkoord van Parijs.  Als we de daar vastgestelde doeltellingen willen realiseren moeten we een aantal drastische maatregelen nemen. De contouren daarvan worden steeds duidelijker en kunnen al op korte termijn gevolgen hebben voor de portemonnee van de burger, zo is de verwachting dat onze energierekening in 2021 zo’n 138 euro hoger zal zijn dan nu en betaal ik zo dus al bijna meer voor mijn energie als voor mijn hypotheek en dan komen er nog allerlei andere maatregelen aan met impact op mijn huishoudboekje.

De eerste impact heb ik al ondervonden en dat heeft te maken met het feit dat ik twee jaar geleden zo stom ben geweest een diesel aan te schaffen onder het mom van ‘die zijn tegenwoordig toch even milieuvriendelijk als benzine auto’s’, althans dat beweerde de autoverkoper destijds. Tot vlak daarna naar buiten kwam dat de autoproducenten hadden zitten sjoemelen met de testgegevens en momenteel steeds meer steden besluiten diesels uit de steden te weren, je kan er vanuit gaan dat dit soort maatregelen de komende jaren aangescherpt zullen gaan worden. Dat heeft direct gevolgen voor de inruilwaarde van mijn auto, gelukkig kan ik dat wel hebben maar het doet wel au en ik zal de Duitse steden voorlopig maar gaan mijden.

En dan vanmorgen een groot artikel in de Volkskrant over onze veel CO2 uitstotende cv-ketel die, als het aan de organisatie van de installatiebranche Uneto-VNI, de fabrikanten van cv-ketels, milieuorganisaties en een groot deel van de energiesector ligt, vanaf 2021 niet meer verkocht mogen worden. Als dit voorstel wordt overgenomen en na 1 januari 2021 je cv-ketel het plots begeeft ben je dus genoodzaakt over te gaan op een alternatief zoals de warmtepomp, zonne-energie, stadsverwarming of een hybride systeem bestaande uit een combinatie van een warmtepomp (eigenlijk een omgekeerde airco) en een compacte ouderwetse cv-ketel. Deze laatste optie is dan het goedkoopst en het makkelijkst te realiseren en kost maar 6.000 euro, wel drie keer zoveel als een ouderwetse cv-ketel. Omdat dit best wel een kostenpost is voor de meeste huishoudens heeft de sector creatief een nieuwe financieringsvorm bedacht: de gebouwgebonden lening.

De energie en financiële consultants die over dit concept hebben gebrainstormd moeten zich goed vermaakt hebben bij het bedenken van dit voorstel. Ik zie ze al tijdens een creatieve heisessie een inventarisatie maken van alle alternatieven totdat iemand het woord ‘Hybride’ laat vallen en twee bestaande technologieën onder deze noemer aan elkaar worden geknoopt en een ander het concept ‘gebouwgebonden lening’ bedenkt, verdient de financiële sector er ook nog wat aan! Een eenvoudig rekensommetje geeft aan dat dit om een enorm lucratieve markt gaat waar de energiesector nog jaren flink aan kan verdienen: 85% van alle 7,7 miljoen huishoudens gebruiken gas en als die allemaal 6.000 investeren hebben we het over zo’n 40 miljard euro. En het mooie is dat de sector meteen aan de slag kan, niemand gaat immers meer een oude ketel kopen als je een nieuwe moet aanschaffen. Hou er maar vast rekening mee dat naast al die zonnepanelen binnenkort potentieel 6,5 miljoen warmtepompen op onze daken zullen verschijnen en die maken, in tegenstelling tot zonnepanelen, overigens wel lawaai…

Vandaag, 28 maart, wordt dit voorstel door de samenwerkende organisaties aan de Tweede Kamer en Diederik Samsom aangeboden. Diederik Samsom is door Minister Wiebes aangesteld de onderhandeling van het Klimaat en Energieakkoord met betrekking tot de verwarming te gaan leiden. Gezien het feit dat alle betrokkenen bij dit initiatief ook bij sectortafel van Samsom aanzitten en dit voorstel de instemming heeft van Greenpeace (waarvoor Samsom heeft gewerkt), Milieudefensie en Natuur en Milieu zal dat wel goed komen en zullen we het voorlopig moeten doen met de best verkoopbare oplossing: het hydride model. Het helemaal aanpassen van een woning zodat er geen gas meer nodig is kost aanzienlijk meer, minimaal 50.000 per woning, niet iedereen kan zich dat permitteren. Het zou me overigens niet verbazen als Diederik Samsom al eerder dan zijn benoeming achter de schermen bij dit voorstel betrokken is geweest, als hij zich ergens mee gaar bemoeien doet hij dat ook vol overgave.

Overigens lijkt deze energietransitie op de sluiting van de kolenmijnen die  de PvdA’er Joop den Uyl destijds heeft doorgevoerd toen hij minister van Economische zaken was,  nu is het de minister van economische zaken van de VVD Eric Wiebes die dit programma gaat trekken en het is van hem natuurlijk een slimme zet de PvdA’er Diederik Samsom de kar te laten trekken. Als Wiebes over een paar jaar hoog en droog zo ergens bestuurder is is Diederik Samsom waarschijnlijk nog steeds de kar aan het trekken en mag hij zijn achterban weer gaan uitleggen waarom hun portemonnee een stuk leger is, enige regie op dit dossier ontbreekt blijkbaar bij de PvdA.

Voor mij betekent het dus dat ik er rekening mee moet gaan houden dat de energiekosten, die toch al flink zijn, weleens flink kunnen gaan oplopen. Wellicht betaal ik minder aan energiekosten per maand maar de initiële investering is hoog en wie garandeert mij dat na verloop van tijd de wetgeving nog meer aangescherpt wordt indien blijkt dat we de klimaat en energie doelstellingen toch niet niet gaan halen? De hybride oplossing is niet de beste oplossing, bij zowel hybride auto’s en hybride cv-ketels gaat het immers om een combinatie van de al lang bestande benzine of gas aandrijving met een eveneens al lang bestaande technologie (dynamo, airco).

Is het niet verstandiger naar meer fundamentele en innovatieve oplossingen te zoeken alvorens we er allemaal zoveel geld aan gaan uitgeven? En waarom dan een deadline zetten op 1 januari 2021? Dat maakt het minder aantrekkelijk te investeren in meer fundamentele oplossingen die onafhankelijk zijn van olie en gas.

Ik hoop dan ook dat de kernfysicus Diederik Samsom vanmorgen het artikel in de Volkskrant heeft gelezen over de veel belovende recente ontwikkelingen op het gebied van kernfusie. Ook op andere terreinen wordt er veel onderzoek gedaan en komen nieuwe technologieën met nieuwe veelbelovende toepassingen. Natuurlijk is het goed met het hybride model een korte termijn oplossing te hebben voor de klimaat en energie problematiek maar het alleen maar focussen op korte termijn oplossingen die de burger op kosten jagen is kortzichtig en niet goed voor het draagvlak als de oplossing niet structureel is. Ik adviseer Samsom dan ook ook even een persmomentje te plannen waarbij hij op de foto staat met een platform dat werkt aan meer innovatieve duurzame oplossingen waarmee we de Nederlandse energiesector internationaal op de kaart kunnen zetten.

Laat de markt maar met korte termijn oplossingen komen, de club van Doekle Terpstra staat te springen om aan de slag te gaan, subsidieer eventueel daar waar er geen draagkracht is en investeer als overheid in meer structurele innovatieve oplossingen die echt helpen. Een door de industrie afgedwongen deadline is voor de industrie natuurlijk zeer lucratief maar voor alle huishoudens die er mee te maken krijgen een behoorlijke kostenpost. Voor het milieu en de economie is deze ontwikkeling natuurlijk winst en als ik nu een jonge starter op de arbeidsmarkt was zou ik elektrotechniek als vak kiezen of een energie adviesbureau starten, geheid goed voor nog jaren werk…