Jeroen Wielaert’s roman ‘Oorlogsvrede’

Behalve dan den man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond, heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan Jeroen Wielaert. Henk Mobach kwam met hem aanzetten in Café De Vriendschap aan ‘t Wed toen-i uit Veenendaal terugkwam waarbij Jeroen meteen de vraag op tafel gooide: ‘Hoeveel vrede hebben we nu eigenlijk, met dit soort oorlog overal?’ Ik heb het over 1975 en de heftige discussies die wij voerden op de vrijdagmiddag in onze stamkroeg met een biljart in het midden, dat overigens naar mij weten nooit gebruikt werd, en geen WC voor dames apart. Steevast hadden wij de laatste column van Piet Grijs en Renate Rubinstein in Vrij Nederland gelezen dus genoeg stof om het te hebben over het kabinet Den Uyl of het terrorisme van de RAF.

Daarna volgde het uitwisselen van onze plannen voor het weekend, voorzover ze met ons beperkte budget realiseerbaar waren, waarbij ik meestal voor de goedkoopste optie koos: het aanschaffen voor een tientje aan ‘stuf’ bij een illegale handelaar ergens op een bovenwoning en dat bij Mobach op zijn zolderkamer oproken alvorens weer naar de kroeg te gaan (als het er overigens nog van kwam). Jeroen deed daar niet aan mee want die bleef meestal in de kroeg hangen, het echte leven speelde zich daar immers af. De Veenendalers namen mij af en toe mee naar hun jeugdhonk in hun woonplaats waar ik de meest fantastische concerten heb meegemaakt van Herman Brood, Gruppo Sportivo en Sweet d’Buster en Jeroen al fotograferend rondliep.

Met oud en nieuw ben ik een paar keer met Jeroen, Mobach en een aantal anderen in een oude Citroen DS met een kofferbak vol drank naar Terschelling gevaren, niet om ons om de mooie natuur te bekommeren maar om de Terschellingse kroegen te bezoeken, het is daar altijd erg gezellig in de kerstperiode. Op een gegeven moment besloten Jeroen en ik onder barre omstandigheden Paal 30 te bereiken, het meest oostelijke punt van Terschelling, zeg maar het einde van de wereld. Fietsend, wandelend en de laatste kilometers op blote voeten over krakend ijs bereikten we het eindpunt om daar gezamenlijk een heupfles Beerenburg soldaat te maken. Dat soort dingen deden wij dus, jongens waren wij, maar wel aardige jongens.

Daarna ben ik Jeroen uit het oog verloren. Maar na een aantal jaren hoorde ik hem steeds vaker op de radio met zijn gedragen en sonore stem verslag uitbrengen over van alles en nog wat. Terwijl ik ingewikkelde boeken zat te bestuderen op mijn kamertje in Utrecht rapporteerde hij over de ontruiming van Amelisweerd, terwijl ik onderweg naar mijn volgende saaie IT-project in de file stond hoorde ik hem op de autoradio enthousiast achtergrond rapportages maken over de Tour de France en terwijl ik op de bank met schreeuwende kinderen om mij heen naar het vallen van de muur zat te kijken was Jeroen natuurlijk al lang ter plaatse voor een sfeerimpressie. En natuurlijk is hij altijd aanwezig bij het Boekenbal, de uitreiking van de Libris literatuurprijs in het Amstel Hotel tussen al die beroemde schrijvers of bij Pinkpop Bruce Springsteen aan het interviewen en zit hij, terwijl ik in mijn keuken dit stukje zit te typen, op Terschelling een rapportage te maken over Oeral. Zucht…

En dan nu een echte roman van zijn hand, ‘Oorlogsvrede’, 299 pagina’s diep en uitgegeven door De Arbeiderspers en met een fraaie jaren zestig omslag. Het boek bestaat uit drie delen: het eerste gaat over onze generatie die opgroeide na de Tweede Wereldoorlog en na de roemruchte jaren zestig die we net niet bewust hebben meegemaakt maar onze oudere broers en zussen wel. Heel herkenbaar. Het tweede gedeelte gaat over de Tweede Wereldoorlog en wat zich allemaal afspeelde in de beslotenheid van een onderduikers huishouden en de impact die dat ook decennia na de oorlog nog heeft en het laatste deel beschrijft het verhaal achter het verhaal, de eeuwig durende zoektocht naar onze roots. Terwijl ik de roman las dacht ik dat Jeroen een goed verhaal had bedacht maar al lezende kwam ik er tot mijn verrassing achter dat dit familieverhaal echt gebeurd is, de werkelijkheid is soms ontroerender dan je kan verzinnen. Dat voegt een interessante dimensie toe aan dit boek en geeft het verhaal diepgang, marketing technisch zou je daar wat meer mee moeten doen Jeroen. Ik heb het boek dan ook geboeid in twee dagen uitgelezen en wilde na elk hoofdstuk weten wat er in het volgende gebeurde.

Dit wordt verstrekt door het veelvuldig toepassen van dialogen en dat maakt het boek extra sterk, geen lange beschrijving maar indringende dialogen tussen echte mensen. Hoewel ik begrijp dat Jeroen dit boek in de beslotenheid van zijn geheime landgoed heeft geschreven is Jeroen toch in eerste instantie de journalist die in de kroeg, terwijl hij met anderen aan het discussiëren is, een paar notities op de achterkant van een bierviltje maakt, en daar daarna een mooi verhaal of project van weet te maken. Ik kwam hem laatst nog tegen terwijl ik in Utrecht van het station naar mijn saaie werkplek op Oudenoord liep vlak voor het muziekcentrum Vredenburg, hij op de fiets op het drukste fietspad van Nederland en ik wachtend om te kunnen oversteken, ‘Hééé Gerard’ riep hij, en hij was alweer op weg naar een nieuwe afspraak in een of andere Utrechtse kroeg, waarschijnlijk voor een diepte interview, Café De Vriendschap bestaat niet meer dus daar zal het vast niet geweest zijn.

De Rijn bij Rhenen is sedert naar het Westen blijven stromen en de mensen zijn blijven voorttobben. Ook de zon komt nog op en iedere avond krijgen wij van Jeroen het Nieuws van den Dag nog. Zijn bestemming in Friesland is mij altijd onopgehelderd gebleven.

De liftster

Gehandicapt vanwege het ontbreken van een navigatiesysteem en omdat de Grieken de meeste wegwijzers voor de niet Grieken onleesbaar hebben gemaakt, vonden we na wat zoeken dan toch eindelijk de weg door de Kourtaliotiko canyon die ons naar het vliegveld van Hiraklion zou brengen. Aan het begin van de canyon stond een vrouw te liften die onderweg was naar Rethimnon en omdat we daar toch langs kwamen besloten we haar mee te nemen.

De liftster vertelde ons dat ze onderweg was naar de dierenarts in Rethimnon omdat haar kat de dag daarvoor als gevolg van kanker bij de dierenarts was overleden, ze was nu onderweg om hem op te halen en te kunnen begraven bij haar onderkomen in de canyon. Ze vertelde dat ze uit Duitsland kwam en, na jaren over de hele wereld te hebben gezworven, zo’n 10 jaar geleden had besloten op Kreta in een natuurgebied te gaan wonen, dit omdat dit een van de weinige plekken is in Europa waar dat nog kan. Ze woonde eerst in een hut bij de Kourtaliotiko rivier maar verhuisde dit voorjaar noodgedwongen, vanwege de zware overstromingen die haar onderkomen volledig hadden weggevaagd, naar de naast de canyon liggende berg Kouroupa, een beschermd natuurgebied. Gelukkig had ze nog wat spullen kunnen redden maar haar buurman was toen alles kwijt geraakt en bezat na de overstroming alleen nog maar het paar sokken dat hij aanhad, een grote hoeveelheid water was plots door de canyon naar beneden gekomen en had onderweg alles vernietigd.

Kourtaliotiko canyon before the flooding spring 2019

De liftster is dus niet de enige die in de mooie natuur van Kreta op een afgelegen plek een teruggetrokken leven leidt. Op mijn vraag waar ze van leeft vertelde ze dat ze voedsel verzamelt in de natuur om haar heen of door naar een stad of dorp te gaan om bij de bakker oud brood of bij restaurants restafval te vragen, de Westerse toeristen gooien erg veel weg. Kleding en andere spullen die ze nodig heeft om te overleven haalt ze uit de afvalcontainers langs de weg, je ziet inderdaad als je daar bent veel mensen in de afvalcontainers langs de kant van de weg snuffelen. Ook vertelde ze dat er kerkelijke organisaties zijn waar je gratis kleren kunt krijgen. Eén keer per jaar komt de politie langs en wordt ze meegenomen voor verhoor maar omdat ze Duitse is en ingezetene van de EU en niets verkeerds heeft gedaan kunnen ze haar niet lang vasthouden.

Ze zag er niet goed uit, was erg mager, had een slecht gebit en moest regelmatig hoesten. Ik vroeg haar daarom hoe het met haar gezondheid was. Ze vertelde niet zo lang geleden bij een arts te zijn geweest en die had gezegd dat ze waarschijnlijk een allergie had of psychische problemen maar dat hij haar vanwege het gebrek aan urgentie niet meteen kon helpen. Ze kon wel een nieuwe afspraak maken voor over een half jaar. Met haar ouders, die in Duitsland wonen had ze al jaren geen contact meer gehad, haar moeder had haar jaren gelden nog wel eens opgezocht maar haar vader nooit. Inmiddels waren beide te oud om haar te kunnen bezoeken en met haar andere familie had ze geen contact. Ze stond er dus alleen voor met als enige gezelschap haar katten.

Crete hippies living in the creeks and along the river at the Kourtaliotiko Gorge before the flooding spring 2019

De kat die net was overleden was sinds het begin van haar bestaan in Kreta, dus al meer dan 10 jaar, bij haar geweest en volgens haar een heel bijzondere kat: een kruising tussen een straatkat en een siamees en daarnaast ook nog eens vegetariër. De kat beschermde haar ‘s nachts tegen bijvoorbeeld slangen, haar kat had op een gegeven moment een slang van wel twee meter aangevallen en gedood. Alle andere wilde katers die daar woonden waren verliefd op haar, meestal had har kat dan ook meerdere ‘lovers’. Zij niet, ze was altijd alleen en had slechts sporadisch contact met haar buren en daartussen, vertelde ze, zaten helaas ook minder aardige mensen, een buurman had zelfs een tijd terug een van haar katten vergiftigd! Maar gelukkig had ze voor haar persoonlijke veiligheid nooit bang hoeven zijn.

En dan was ze nu onderweg om haar dode kat op te halen. Ze had een tas bij zich om haar mee te nemen en was van plan deze met de lokale bus terug te vervoeren en dicht bij haar woonplek te begraven. In Rethimnon hebben we haar afgezet bij de dierenarts en haar veel sterkte gewenst. Nadat ze uitgestapt was bleef er in de auto een vreemde geur hangen die me deed denken aan de indringende geur die ik steeds rook als ik in India was en die de hele tijd in je neus blijft hangen net als een liedje dat maar niet uit je hoofd wil verdwijnen.

Hippie living on Kouroupa mountain, not the one described in this story…

Chania

Kwam deze graffiti tegen in Chania, John Lennon zou het er waarschijnlijk mee eens zijn geweest.

Kreta heeft dit voorjaar flink last gehad van zware regenval en dat is met name in de bergen goed te merken, veel wegen zijn er slecht aan toe en het herstel gaat waarschijnlijk nog jaren duren. In een touristenstad als Chania merk je daar dan weer niks van.

Ook economisch grote verschillen tussen de armoede in de kleine dorpjes in het zuidwesten van Kreta en de toeristen resorts langs de noordkust. Zit hier Grand ◇ Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer te lezen tussen busladingen Scandinaviers die door TUI ‘s nachts uitgebraakt worden voorzien van ratelend lawaai makende rolkoffers en een goed gevulde portemonnee. Heel herkenbaar zoals hij over het massa tourisme in Venetië schrijft.

De andere kant is dan weer de jonge Griekse die een winkeltje runt in het bergdorpje Perivolia en nauwelijks daarvan kan leven en die vertelde dat ze in Athene had gestudeerd en na mislukte pogingen werk te vinden noodgedwongen koos voor een simpel bestaan in ‘the middle of nowhere’. We kwamen haar nog tegen op het mooie strand van Elafonisos waar ze weer enthousiast haar spullen stond te verkopen. Toen ik over Jeroen Dijsselbloem begon keek ze me niet begrijpend aan, je neemt het alle burgers van een land toch niet kwalijk als een politicus iets verkeerds doet? Dat is nu, volgens haar, juist de les die de Grieken recent geleerd hebben! Ontroert door haar en haar troostende woorden wat lokaals bij haar gekocht.

Van een lezeres van mijn blog, Lydia Edelkoort-van der Vlerk, kreeg ik als reactie op deze post onderstaande foto toegestuurd, genomen in Leonidio op de Pelopponesos.

Aan verbeeldingskracht ontbreekt het de Grieken in ieder geval niet, alleen het omzetten daarvan naar de praktijk is best wel een dingetje. In Grand ◇ Hotel Europa van Pfeijffer las ik tot nu toe niets over de strijd tussen mannen en vrouwen om de macht, daarvoor moet je tocht echt op deze website zijn.