Category Archives: Culture

De EU top over migratie

In mijn studietijd raakte ik bevriend met een leeftijdgenoot uit Ethiopië die net als ik in Groningen Economie ging sturen en toevallig op dezelfde dag geboren was. Via een ingewikkelde route was hij uit Ethiopië via Moskou in Groningen terecht gekomen en had hij een tijdelijke status gekregen waardoor hij hier kon studeren. Hij had zich het Nederlands in een half jaar goed eigen gemaakt en kon goed meedoen in onze studiegroep, als hij een woord niet kende pakte hij meteen een woordenboek en zocht hij het woord op. Zijn studie werd gefinancierd door de UAF, een Stichting die vluchtelingen helpt met hun studie en het vinden van werk.

Hij woonde op een  kleine kamer vlak bij de Universiteit en bleef daar tijdens zijn studie wonen hoewel studentenhuisvesting hem meerdere keren een betere kamer had aangeboden en daar had hij een goede reden voor. Zijn moeder woonde in Ethiopië en het lukte hem af en toe via de telefoon contact met haar te hebben. Hij had met haar afgesproken dat hij elke avond om 22:00 stipt op zijn kamer zou zijn zodat ze hem kon bellen, we hebben het over het pre-mobiele tijdperk. Dat lukte maar zelden maar dat was voor hem reden waneer wij in de stad waren tussendoor snel naar huis te fietsen en bij de telefoon te gaan zitten wachten. Dan luisterde hij ondertussen naar de BBC Worldservice omdat dat toen de enige nieuwsbron was die af en toe nieuws over Ethiopië bracht. Daarna fietste hij weer terug en sloot hij zich weer bij ons aan in de kroeg, vroeg naar huis gaan deden we daar niet in Groningen…

De status van politiek vluchteling wilde hij niet hebben omdat hij zichzelf meer als een economisch vluchteling zag en zijn ambitie niet in het Westen lag maar in Afrika, daar wilde hij naar toe en daar wilde hij gaan werken aan het oplossen van de problemen daar. Dat is hem ook gelukt, hij is zich gaan specialiseren in de landbouw economie en werkt nog steeds voor de Verenigde Naties, momenteel is hij gestationeerd in Swaziland.

Ik moest daar aan denken toen ik deze week met een studente afkomstig uit Mosul sprak en ze vertelde over haar ambities terug te gaan naar Irak om daar mee te helpen het land weer op te bouwen. Ze had al een plan in haar hoofd hoe ze dat wilde gaan doen maar liep tegen allerlei barrières op die dat niet makkelijk maken. Zo zien haar ouders het niet zitten dat ze terug gaat en moet ze nog een lange weg afleggen door onderwijsland voor ze haar plan tot uitvoering kan brengen. Ondanks de verschrikkelijke dingen die ze in Mosul en tijdens de vlucht hier naartoe heeft meegemaakt en de problemen die ze nu ondervindt straalde ze een en al positiviteit uit, ik kan daar alleen maar bewondering voor hebben.

Dit weekend is er een extra Europese top over migratie waarbij het gaat over het plan van de Europese Unie om migranten op te vangen aan de randen van de EU. Dit plan wil vluchtelingen van buiten de EU opvangen in speciale kampen aan de grenzen van de EU in landen als Tunesië Albanië en daar ‘echte’ vluchtelingen gaan scheiden van economische vluchtelingen. Een volkomen onterecht onderscheid volgens mij, vluchtelingen vertrekken niet voor niets uit oorlogsgebieden of uit streken waar honger en armoede heerst vanwege mondiaal veranderende klimatologische omstandigheden. Daar kan je een stempel ‘politiek’ of ‘economisch’ op zetten maar beide redenen zijn wat mij betreft even geldig en genoeg reden ons voor deze mensen in te spannen.

Bhagwan

Deze week de documentaire ‘Wild Wild Country’ op Netflix bekeken over de opkomst en ondergang van Bhagwan Shree Rajneesh, ook wel gewoon Bhagwan en in zijn nadagen Osho genoemd. De documentaire gaat met name over de periode tussen 1981 en 1985 toen Bagwan en zijn volgelingen een ranch in Waco County in de staat Oregon kochten en omdoopten tot Rajneeshpura. Daar bouwden zijn volgelingen, met name van Westerse afkomst en die het zich konden veroorloven, een commune waar op een gegeven moment duizenden aanhangers permanent of tijdelijk woonden.

Bhagwan speelde slim in op de toenmalige toenemende belangstelling in Westerse landen voor zingeving en wat wij van het Oosten konden leren, dit had in de jaren zeventig een stroom bezoekers naar zijn woonplaats in Poona in India opgeleverd. Wat de Bhagwan uniek maakte is dat hij  handig inspeelde op de behoefte van de Westerse mens naar een spirituele leider wiens leer niet conflicteerde met onze Westerse waarden en die vooral een positieve boodschap bracht, zijn volgelingen kregen van hem de boodschap die ze graag wilden horen tijdens de massaal bezochte spirituele bijeenkomsten rond de Bhagwan zelf. Zo zie je in de documentaire Bagwan’s advocaat, die carrière had gemaakt als partner op een advocatenkantoor, opbloeien tussen al die jonge hippe mensen die niet van 9 tot 5 hoefden te werken en blijheid en open relaties predikten.

De documentaire geeft veel details over hoe het achter de schermen toeging in de commune in Oregon en dat geeft een heel ander beeld dan deze positieve boodschap, met name door de gedetailleerde interviews met een aantal hoofdpersonen maar ook met een aantal bewoners van het nabij gelegen stadje Antilope die zich tegen de commune gingen verzetten. De documentaire geeft een goed beeld hoe in zo’n korte tijd een complete stad in een verlaten uithoek van Oregon kon worden opgebouwd maar ook weer even snel na het vertrek van de Bhagwan ten onder kon gaan.

Twee dingen vielen me op aan de documentaire. Ten eerste dat de Bhagwan in de documentaire niet als eerst verantwoordelijke wordt gezien voor de illegale activiteiten die er in zijn naam plaats vonden in Oregon en die waren niet mis. Uiteindelijk kwam hij er in 1985 zonder proces met een schikking vanaf waarna hij de VS werd uitgezet en kon hij in Poona gewoon weer verder, de Amerikaanse aanklagers konden niet bewijzen dat hij de opdrachtgever was van al die criminele activiteiten die in zijn naam plaats vonden.

Dit deed me aan Willem Holleeder denken waarvan moeilijk te bewijzen is dat hij de opdrachtgever is omdat hij tijdens de afgeluisterde gesprekken door zijn zus verhullend taalgebruik hanteert. Bhagwan pakte het slimmer aan en ging zelfs zover op een geven moment helemaal niets meer te zeggen en alle communicatie via zijn secondanten te laten verlopen. Een goede voorzorgsmaatregel want achteraf bleek dat er in heel Rajneeshpura overal afluisterapparatuur was geplaatst, ook, zonder dat hij dat wist, bij Bhagwan zelf. Uiteindelijk werden een aantal van zijn secondanten, waaronder zijn persoonlijk secretaris Ma Anand Sheela, tot flinke gevangenisstraffen veroordeelt , zij ondergingen dit lijdzaam zonder hun goeroe iets te verwijten waardoor Bhagwan zelf buiten schot bleef.

Ten tweede is het eigenlijk best wel bewonderenswaardig dat een groep hoog opgeleide volgelingen van de Bhagwan in staat was in zo’n korte tijd een heel dorp op te bouwen inclusief elektriciteit, water, wegen, infrastructuur, scholen, landbouw, ziekenhuis, laboratorium en zelfs een vliegveld. Onder aanvoering van een spiritueel leider en met de juiste mensen is het dus mogelijk in korte tijd voor elkaar te krijgen wat bij ons maar niet wil lukken: in korte tijd een zelfvoorzienende gemeenschap opbouwen. Wat dat betreft was Rajneeshpura zowel in sociaal, economische en ecologisch opzicht een interessant experiment waar we wat van kunnen leren.

Blijft, na het kijken naar ‘Wild Wild Country’,  het vreemde gevoel over dat mensen toch wel erg makkelijk achter een leider aanlopen die op een gegeven moment alleen maar is en niets meer zegt en zijn volgelingen het zelfs prachtig vinden dat hun leider 93 Rolls-Royces bezit terwijl in zijn geboorteland India velen in armoede leven.

Een mooie documentaire en goed dat Netflix naast al die films en series budgetten vrij maakt om dit soort mooie en zorgvuldig gemaakt journalistieke documentaires te maken en de mensen aan het woord laat die er toen bij waren. Binnenkort maar eens gaan kijken naar ‘Trump, An American Dream’ die volgens hetzelfde concept is gemaakt en sinds kort ook op Netflix te zien is.

 

Het Post Digitale Tijdperk

De hoorzittingen in de VS waarbij Mark Zuckerberg van Facebook aan de tand werd gevoeld markeren een omslag in het denken van velen over de zegeningen die de IT sector ons heeft gebracht. Plots gaat het niet meer over de voordelen en kansen van de digitalisering maar om de nadelen en risico’s ervan.

Zelf heb ik meer dan 25 jaar in de IT-sector gewerkt en als ik terugdenk aan het begin van mijn carrière was men in het begin helemaal niet zo blij met al die nieuwe mogelijkheden van de IT. Ik kwam toen als IT-projectmanager bij bedrijven die nog geen computers hadden om deze te introduceren en niet iedereen zat er toen om te springen de typemachine en de telefoon te vervangen door een beeldscherm en een toetsenbord.  Het kostte toen heel wat moeite de gebruikers met al die er mee moesten gaan werken met al die nieuwe software te laten werken. Daar is op en gegeven moment verandering in gekomen en dat kwam met name door de opkomst van het internet dat de communicatie van bedrijven intern en extern sterk veranderde en ook in het prive domein van de gebruikers thuis doordrong. Bedrijven die te laat instapten verdwenen en nieuwe met geheel nieuwe business modellen verschenen zoals Facebook, Apple, Google, Amazon en Microsoft.

En dan kan je verwachten dat er ook aandacht komt voor de minder leuke kanten van de digitalisering zoals de robotisering, de social media bubbel, het uitstoten van arbeidsplaatsen en de te overdreven nadruk op de voordelen van IT. Is het wel zo leuk als productiviteit wordt gedefinieerd als de hele dag naar een scherm zitten staren? En is het wel sociaal om steeds met je mobieltje bezig te zijn terwijl er allemaal mensen om je heen zijn? Zelf heb ik een paar jaar geleden afscheid genomen van een baan waar ik van acht tot zeven naar het scherm zat te staren en heb ik mijn online activiteiten flink kunnen reduceren en voel ik me daardoor een stuk beter.

En ik blijk niet de enige, er worden langzaam een aantal nieuwe maatschappelijk trends zichtbaar die van invloed zijn op de manier waarop mensen met elkaar samenleven en werken en die tegen de stroom ingaan. Hier een aantal voorbeelden:

Communicatie – Het is natuurlijk logisch als je een nieuw manier van communicatie tot je beschikking hebt je daar de eerste tijd veel mee bezig bent maar na verloop van tijd ga je dat terugbrengen tot normale proporties. Dat is na de introductie van de TV destijds ook gebeurd. Tevens is er een tendens dat men steeds kritischer wordt met wat men met al deze nieuwe mogelijkheden doet en wat de consequenties kunnen zijn. Zie het recente referendum over de sleepwet en de discussie nu over de privacy instellingen van Facebook.

Media – Terwijl vroeger iedereen dezelfde techniek gebruikte om bijvoorbeeld naar muziek te luisteren of TV te kijken gebruiken de verschillende generaties nu vaak verschillend kanalen.Terwijl de oudere generatie nog naar de televisie kijkt kijken jongeren massaal naar YouTube filmpjes van vloggers en rappers die kunnen worden gedownload op Spotify en waarvan de oudere generaties geen benul hebben. Dit heeft een kloof tussen oud en jong tot gevolg waarbij beide generaties van elkaar niet weten wat ze bezighoudt.

Flexibilisering – De flexibilisering van de arbeid zorgt ervoor dat jongeren geen vaste contracten krijgen en van baantje naar baantje zwerven en dat de kans groot is dat ze soms een flexcontract hebben, dan weer ZZP’er zijn of een tijdje zelfstandig ondernemer. Voor sommigen, met name de hoger opgeleiden, is dit ideaal maar niet iedereen heeft de vaardigheden hiervoor en dat haat dan weer financiële onzekerheid en het risico op werkloosheid tot gevolg voor de minder kansrijken.

Generatie(s)kloof – Vroeger hadden we het over de generatiekloof maar nu hebben zijn er verschillen tussen meerdere generaties onderling waarbij niet de kloof tussen de oudere en jongere generatie in het geding is maar de strijd tussen de twintigers (generatie z) en de dertigers (millennials) heftiger is dan die tussen vijftigers en zestigers die niet elkaar concurrenten meer zijn. Overigens volgen de nieuwe generaties zich tegenwoordig wel erg snel op…

Hypen – Momenteel is er veel kritiek op Facebook en andere social media vanwege dit verslavende karakter en het misbruik van persoonlijke data waardoor de gebruikers zich bewust worden van deze werking en hier in de toekomst meer bewust mee om zullen gaan. We leven in een tijd dat alles snel verandert, we van hype naar hype gaan en jezelf focussen en concentreren moeilijk is. Wat vandaag hot is, is overmorgen alweer lang vergeten omdat de social media weer iets anders op de agenda hebben gezet waar iedereen over praat. Dit volgen werkt verslavend en zorgt ervoor dat overzicht ontbreekt en de vaardigheid je langdurig op iets te concentreren afneemt.

Leren – De traditionele manier van leren met focus op het overdragen van kennis is door het beschikbaar komen van online kennis vervangen door het kunnen toepassen van kennis en daarvoor de juiste vaardigheden hebben. Dit heeft grote impact op leermethoden waarbij leren niet meer gebeurd in de beslotenheid van een klaslokaal maar meer online, gedoseerd en voortdurend plaats zal gaan vinden. 

Materialisme – Jongeren zijn wel materialistisch maar op een andere manier dan de ouderen. De zaken die vroeger status gaven (goede baan, huis, auto) zijn nu minder belangrijk worden gevonden. Nu gaat het om zinnig werk, festivals, verre reizen en vooral veel vrienden op facebook. Een auto of een huis worden niet meer gezien als een statussymbool maar meer als iets praktisch dat je nu eenmaal nodig hebt (tiny houses), status is meer gekoppeld aan wie je bent dan wat je bezit.

Milieu – De milieuproblematiek zorgt ervoor dat jongeren zich bewust zijn van de gevolgen voor het milieu van hun leefstijl en dat ze waarschijnlijk een steeds groter gedeelte van hun budget in de toekomst kwijt zullen zijn aan energie en vervoer. Waar dit voor vorige generaties iets vrijblijvends was zullen de nieuwe generaties uit noodzaak hun gedrag als consument van energie en vervoer moeten gaan aanpassen. Kijk bijvoorbeeld maar naar de energietransitie en de bio-industrie.

Onzekerheid – Terwijl het vroeger erom ging na je studie een baan te krijgen waar je in principe levenslang kon blijven werken moet de jongere generatie als zijn eigen ondernemer zich door bij en omscholing en het aangaan van steeds nieuwe uitdagingen aan het werk houden. Was vroeger stilstaan de beste optie dan is dat nu in beweging blijven en zorgen dat je je qua carrière steeds weer opnieuw positioneert. Ook bedrijven hebben daarbij een taak dit te faciliteren.

Solidariteit – Vroeger was solidariteit een belangrijk begrip, wie het goed had betaalde voor diegene die het niet goed heeft. Jongeren zien nu dat de voorzieningen waar ouderen recht op hebben langzaam afgebouwd worden met als impact ze er wel aan meebetalen maar er niet van kunnen profiteren en zelf maar iets moeten gaan regelen. Dit zorgt ervoor dat ze daarom goed voor zichzelf en hun kinderen gaan zorgen en de maatschappelijke solidariteit afneemt.

Vervreemding – De maatschappij wordt steeds complexer en velen hebben het gevoel niet meer betrokken te zijn bij het maatschappelijke en politieke proces. Daarbij komt dat een beperkt aantal mensen met vaak heel uitgesproken meningen de dienst uitmaken. Dat blijkt uit de aandacht die er is in de media voor ferme uitspraken en de invloed die dat dan weer heeft op het publieke debat waardoor een kleine minderheid veel te veel invloed heeft en de agenda bepalen en anderen zich niet meer betrokken voelen en vervreemden van de maatschappij.

Voeding – De bio-industrie kent zo zijn uitwassen en gezonde voeding staat bij jongeren hoog op de agenda, je ziet dan ook dat de grote supermarkten op deze trend inspelen en dat jongeren bereid zijn  meer te betalen voor betere voeding. Ook is er aandacht voor het dierenwelzijn.

Waarden – Vroeger hadden we het over de jongerencultuur waarbij hip, creatief, kritisch en non-conformisme belangrijke waarde waren. Tegenwoordig zijn jongeren hoogopgeleid, slim, op zichzelf gericht en doen ze hun best werk en prive met elkaar in evenwicht te brengen.

Werknemersbinding – Loyaliteit met de organisatie is er veel minder dan vroeger en dat komt met name omdat er steeds minder vaste contracten zijn. Dit zorgt ervoor dat jongeren niet meer loyaal zijn aan de organisatie en als ze zich kunnen verbeteren zo weg zijn. Bedrijven zouden daarom meer aandacht moeten hebben voor het creëren en vasthouden van werknemers loyaliteit.

Zingeving – Het gaat niet alleen om geld want er is meer dan dat. Er is daarom een toegenomen aandacht voor zingeving en spiritualiteit wat zich uit in de vele cursussen en trainingen die er gegeven worden die tot doel hebben meer zelfinzicht te krijgen, jezelf te ontwikkelen en houvast te geven bij het maken van keuzes in het leven. Waar het vroeger de leraar en je ouders waren die je hielpen je maatschappelijke carrière op de rit te zetten is het nu de trainer, de coach of de mentor die je tijdens je loopbaan kan helpen bij zingevingsvragen.

Mijn conclusie op basis van deze trends is dat we ons langzaam aan de allesoverheersende focus op de digitalisering aan het ontworstelen zijn terwijl er tegelijkertijd een aantal nieuwe fundamentele trends opkomen die doen denken aan de jaren zestig maar dan gemoderniseerd en die zich richten op zelfontplooiing, zingeving en het verbeteren van de kwaliteit van ons leven. Deze nieuwe trends zouden waarschijnlijk het best kunnen worden samengebracht onze de noemer ‘Sociale Modernisering’ als vervolgfase op het digitale tijdperk…

Aanvulling 28 april 2018.

Vandaag ging de bijlage van de Volkskrant over de studenten revolutie van 1968 één van de artikelen ging over 6 jongeren die momenteel activist zijn en een omwenteling voorstaan. Deze onderwerpen waren 1) de privacy, 2) de wapenlobby, 3) het kapitalisme 4) het feminisme, 5) het sociale alternatief en 6) een wereld zonder grenzen. Overkoepelend word deze nieuwe activistische beweging in de Volkskrant ‘Youthquake’ genoemd, een samenvoeging van ‘Youth’ en ‘Earthquake’ en dat staat voor hoop in tijden van ontwrichting en polarisatie. Ik weet niet of dit wel een goede term is omdat deze niet op een inhoudelijk ontwikkeling slaat, ben er nog niet uit dus…

Nacht van de Madrigalen

A.s. vrijdag is de Nacht van de Madrigalen in de Sint-Joriskerk te Amersfoort met een veelzijdig programma rond de Madrigalen van Claudio Monteverdi en met nog veel meer leuks en dat geheel op Italiaanse wijze. Geen mooier begin van de lente dan dit evenement in Italiaanse stijl met uiteraard goede Italiaanse wijn en een Italiaan buffet, zowel lichaam en geest hoeven zich dus niet te vervelen! 

Het barokensemble Le Nuove Musiche heeft onder aanvoering van klavecinist Krijn Koetsveld alle madrigalen van Monteverdi op cd uitgebracht – een wereldprimeur! Vier jaar lang zijn ze daar mee bezig geweest en nu is dit project afgerond en staan alle madrigalen op CD en de eerste lovende recensies over he resultaat van dit ambitieuze project zijn inmiddels verschenen.

Hier en paar citaten uit een mooi interview met Krijn Koetsveld in AD Amersfoortse Courant over dit project:

Krijn Koetsveld ziet in de teksten van de Madrigalen tijdloze thema’s terugkomen zoals: verlies, de dood, liefde en erotiek. ,,Eén van de concerten geven we als motto: ‘De dood of de gladiolen’. Een uitspraak van wielrenner Gerrie Knetemann. Precies hetzelfde speelt in de hoofse liefdespoëzie.”  Koetsveld, getrouwd met een Italiaanse, spreekt vloeiend Italiaans en is daarom in staat dubbelzinnige taal te begrijpen. ,,We sluiten af met ‘Erotische geheimtaal in Monteverdi’s madrigalen’. De erotiek is daarin nooit ver weg, al worden de teksten niet platvloers. Een woord als ‘morire’ betekent letterlijk ‘sterven’ maar destijds stond het ook voor ‘klaarkomen’. Zo zijn er meer verborgen boodschappen.” 

Belangrijker is nog, volgens Koetsveld, de muziek zelf. ,,Monteverdi leidde een lang leven voor iemand van zijn tijd. In zijn madrigalen kun je de muziekgeschiedenis volgen: de overgang van de renaissance naar de barok. Hij benadrukte bepaalde dramatische passages en liet zich daarbij steeds minder leiden door strenge regels. Hij schreef ook voor solozang, omdat dan de teksten goed verstaanbaar zijn. Mede dankzij Monteverdi werd de muziek persoonlijker en daarmee moderner.”

Op 13 april wordt de afronding van dit project feestelijk gevierd met een afwisselend programma in de Sint-Joriskerk in Amersfoort met o.a. de muziek van Monteverdi, een Italiaans buffet verzorgt door de Meisjes van Spijs uit Den Haag, yoga op muziek van Monteverdi, Italiaanse wijnen en jazz-pianist Bert van den Brink & Friends met een geheel eigen zienswijze op Monteverdi. Aan het eind van de avond is het – na een pittige Italiaanse snack – tijd voor de apotheose: Monteverdi 18+, waarin de erotische geheimtaal van Monteverdi wordt geduid door Le Nuove Musiche. 

Voor meer informatie en het programma kan je zijn op de site van Monteverdi XL maar je kunt natuurlijk ook gewoon een kaartje kopen in de Sint-Joriskerk! En als je dan besluit te gaan is het goed te weten wat de dresscode is: La Grande Bellezza!

De Bataaf

Een paar dagen nadat ik op een internetveiling voor een prikje de slecht renderende speeltuin De Bataaf had overgenomen besloot ik daar maar eens zelf te gaan kijken. Ik arriveerde voor openingstijd en toen ik bij de kassa aankwam zat daar al een dame die druk bezig was haar cactussen water te geven. ‘We zijn nog niet open meneer!’ klonk het uit het hokje en ik wachtte geduldig af. Even over tien was ze klaar en richtte ze zich tot mij: ‘Dat is dan 5 euro meneer!’. ‘Ik kom eigenlijk voor de bedrijfsleider’, reageerde ik. ‘Die hebben we niet meer’ zei ze, maar als u iemand wilt spreken kunt u het beste bij de kok in het restaurant zijn’. Ik bedankte haar en liep de speeltuin binnen.

De Bataaf was niet veel veranderd, als kind ging ik daar vaak met mijn ouders, broer en zussen heen en werden wij in de speeltuin gedumpt terwijl mijn ouders met hun gasten iets gingen drinken of midgetgolven, daar waren wij nog te jong voor. Op loopafstand van ons huis en een ideaal uitje voor de zondagmiddag. Wat me het meest is bijgebleven was de waterbaan waar je met je eigen bootje kon varen, of, beter gezegd, expres tegen de andere bootjes botsen. Als kind was je toen nog met weinig tevreden.

In het restaurant aangekomen was de kok onvindbaar maar er was wel iemand voor de bediening en ik bestelde een kop koffie en een saucijzenbroodje. ‘Weet u ook hoe laat de kok hier is?’, vroeg ik haar. ‘Meestal rond elf’, zei ze, ‘maar als u wilt kan ik haar bellen, dan komt ze vast wat eerder, ze woont hier vlakbij. Wie kan ik zeggen dat u bent en waar het over gaat?’. ‘Ik ben Victor La Lune, de nieuwe eigenaar van dit complex’, ik zag dat ze me wat meewarig aankeek. Ze pakte haar telefoon en liep naar de keuken. In ieder geval goede saucijzenbroodjes, dacht ik, terwijl ik bijna mijn mond verbrandde bij de eerste hap.

Een half uur later zag ik Inge aankomen fietsen, ik herkende haar meteen. Ik had vroeger met haar op school gezeten en ze was de dochter van de lokale benzinepomphouder, we hadden kort iets met elkaar gehad totdat ze iets kreeg met de zoon van de lokale garagehouder en daar was ze toen mee getrouwd. Verrast keek ze me aan toen ze binnenkwam, ‘Victor, jij hier, dat is lang geleden!’, en ze schoof bij me aan, ‘en ook nog eens de nieuwe eigenaar, wat een verrassing!’. Dat was het ook voor mij.

Na wat gekeuvel over vroeger en gemeenschappelijke vrienden, ze was nog steeds getrouwd met Cees, legde ik haar uit dat ik De Bataaf te koop had zien staan, dat ik een investeringsmaatschappij had en dat ik meteen geïnteresseerd was omdat ik daar zelf als kind vroeger nog had gespeeld. En dat ik, tot mijn eigen verbazing, na mijn eerste lage bod, plots de eigenaar van was geworden en gisteren de stukken bij de notaris had laten passeren zodat ik nu formeel de eigenaar was.

‘Je bent niet de eerste’, zei ze, ‘we hebben de afgelopen jaren al een stoet van nieuwe eigenaren langs zien komen waaronder een bekende Nederlandse voetballer die in Oranje heeft gespeeld. Allemaal met de meest wilde plannen maar uiteindelijk waren ze nooit bereid echt in de speeltuin te investeren en werden we na verloop van tijd weer aan de volgende partij doorverkocht’. ‘De locatie is perfect’, zei ik, veel scholen en gezinnen in de buurt dus dat moet toch volk trekken.  Wat moet er volgens jou gebeuren?’, vroeg ik haar. ‘Tja, je zou kunnen investeren in nieuwe speelvoorzieningen maar de nostalgie van de oude speeltuin in combinatie met horeca maakt het juist aantrekkelijk volgens mij. En voor mij als kok prima werktijden omdat de keuken om vijf uur dicht gaat en het park om zes’.

Ik had natuurlijk de jaarcijfers van De Bataaf uitgebreid bestudeerd en allang besloten dat dit een verloren zaak was maar dat vertelde ik haar natuurlijk niet. Het ging mij meer om de grond en het mooie historische gebouw en ik had al iemand gevonden die op deze locatie een welnesscentrum wilde vestigen. Maar daarvoor moest ik wel eerst de locatie leeg opleveren, zonder al te veel kosten te maken natuurlijk. Ik had hierover al een overeenkomst met de toekomstige eigenaar afgesloten.

‘Heb jij geen zin de exploitatie van De Bataaf over te nemen?’, vroeg ik Inge, ‘Dan huur je het van mij en kan je je eigen ideeën op de Bataaf loslaten’. Daar moest ze over nadenken maar ik zag aan haar gezichtsuitdrukking dat ze wel degelijk gecharmeerd was van het idee. Iedereen die in loondienst is denkt het beter te kunnen doen dan zijn of haar baas en zo iemand zegt nooit nee als diegene de kans krijgt eigen baas te worden. Als ze dit doet gaat zij in no time failliet, dacht ik, en kan ik het complex zonder de hoge kosten voor het ontslaan van het personeel doorverkopen aan mijn partner, die had overigens de tijd…

‘Ik denk erover na’, zei ze. ‘Fijn’, zie ik, ‘jij lijkt me een goede partner, dit wordt vast dit een mooie samenwerking! Ik stuur je een standaard exploitatie overeenkomst, kan je daar eens naar kijken!’. Na nog wat gekeuveld te hebben en een tweede kop koffie stapte ik op. Terwijl ik langs de cassière liep zag ik dat ze was verdiept in een stripverhaal van Dick Bos, grappig dacht ik, die heeft toevallig net als ik hier om de hoek op het Aloysius College gezeten dus zal hier vast wel eens geweest zijn.

Onderweg naar mijn volgende afspraak dacht ik er over na dat het wel jammer was dat ik uitgerekend met Inge te maken ga krijgen en dit haar aan ga doen, maar ja, je moet natuurlijk wel zakelijk blijven als investeerder, business is business!

Wat ben je aan het doen?

‘Wat ben je aan het doen?’ is de vraag die je ziet staan wanneer je iets wil toevoegen aan Facebook. Vreemd genoeg heeft deze sleutelzin, die aangeeft waarover Facebook ons vraagt met onze vrienden te communiceren,  per taal een andere betekenis. Zo komt de Duitse vraag overeen met de onze: ‘Was magst du gerade” hoewel de toevoeging ‘gerade’ meer specifiek is dan de onze die zonder tijdsbepaling een bredere strekking kan hebben.

Maar als je kijkt naar de Engelse openingsvraag ‘What’s on your mind’  gaat het niet meer om wat je doet maar om wat er omgaat in je hoofd, wat je bezig houdt, en in het Frans staat er zelfs ‘Exprimez-vous’ wat een nog bredere uitnodiging is jezelf te uiten en dat kan natuurlijk over van alles gaan.

Bij de Duitse en Nederlandse vraag staat dus het handelen centraal terwijl bij de bedenkers van Facebook in de US het gaat om wat je denkt, nogal een verschil qua invalshoek! Voor ons is het blijkbaar voldoende aan te geven dat we naar de film gaan terwijl voor een Amerikaan het  de bedoeling is uit te leggen waar je aan denkt als je van plan bent naar de film te gaan, wat je dacht toen je de film zag en hoe je de film achteraf vond.

Eigenlijk wel logisch want via WhatsApp, Instagram, en alle andere apps die gebruik maken van GPS weet Facebook allang waar we zijn en welke evenementen we bezoeken en is het dus veel interessanter voor Facebook te weten te komen wat we denken voordat we beslissen iets te doen, hoe we dat ervaren en achteraf waarderen. Marketing technisch belangrijke informatie die ons inzicht geven in bijvoorbeeld het koopgedrag van consumenten, onze tijdsbesteding en politieke voorkeur.

Vandaag publiceerde Facebook nieuwe kwartaalcijfers en voor het eerst in de geschiedenis blijkt dat het aantal bezoekers van Facebook langzaam terugloopt, maar daar heeft Mark Zuckerberg een goede verklaring voor. Zoals uit bovenstaande post blijkt denkt Mark’s brein dat Facebook niet alleen leuk moet zijn maar vooral goed voor het welzijn van iedereen en de samenleving in zijn algemeen met als belangrijkste doelstelling dat we de tijd die we op Facebook doorbrengen goed moeten besteden. Dus wil hij dat we allemaal niet meer naar onzin filmpjes kijken maar gaan werken aan het creëren van ‘betekenisvolle relaties’. Het lagere aantal bezoekers kan dan ook worden verklaard uit wijzigingen die Facebook al heeft geïmplementeerd waardoor wij nu al minder ‘Viral video’s’ te zien krijgen.

Dat willen we natuurlijk allemaal wel, ‘betekenisvolle relaties’, maar het is de vraag of Facebook wat dt betreft niet te ambitieus is. Door deze doelstelling begeeft Facebook zich op de markt van welzijn en geluk en ik moet er niet aan denken dat binnen Facebook in ene een scherm opduikt dat ik niet alleen vrienden heb maar ook betekenisvolle relaties met een aantal van hen en helaas een groot aantal anderen beter kan afvoeren omdat die waarschijnlijk gezien hun Facebook gebruik dat nooit zullen worden…

Niks helpt

Gisteren voor het eerst een Filosofisch Café bijgewoond georganiseerd door de ISVW in Leusden en daar een interview van Marthe Kerkwijk met Denker des Vaderlands René ten Bos bijgewoond. Een belezen man, die René ten Bos, tijdens het interview strooide hij met citaten van filosofen en verwees hij naar tal van boeken die mij als beginnend filosoof een leeslijst van jaren zouden opleveren, geen beginnen aan!

Tijdens het interview stonden zijn gedachten over het ‘Antropoceen’ tijdperk centraal, de periode waarin we nu leven en die, volgens René ten Bos, wordt gekenmerkt door het feit dat de mens steeds meer in staat is zijn natuurlijke leefomgeving naar eigen goeddunken in te richten terwijl dit op termijn ongewenste gevolgen heeft voor ons klimaat.Dit leidt tot een fundamentele desoriëntatie: sinds een tijdje weten we heel goed wat er aan de hand is met onze aarde en wat op termijn de effecten zijn, maar zijn we niet in staat vanuit een gemeenschappelijk gedeeld algemeen belang dit om te zetten in concrete acties. In plaats daarvan stellen we normen vast voor de lange termijn (klimaatakkoord Parijs) en gaan we gewoon door onze leefomgeving vanuit het oogpunt van korte termijn behoeftebevrediging te vervuilen: ‘we dwalen zonder te weten wat we met de aarde aan het doen zijn’.

Dit probleem kan je volgens hem niet oplossen door het wijzigen van individueel gedrag. Als je voor jezelf beslist voortaan vegetarisch te gaan eten, niet meer te gaan vliegen en je dak vol te gooien met zonnepanelen draagt dat niets bij aan de oplossing. Individueel handelen heeft totaal geen impact op ons ecologisch systeem en de klimaatontwikkeling, niets helpt dus. Dat kan alleen maar als we fundamenteel anders gaan denken over de relatie tussen de mens en natuur, zij staan niet los staan van elkaar zoals de achttiende eeuwse filosoof Immanuel Kant stelde. René ten Bos is het daar niet mee eens, zij beïnvloeden elkaar juist wederzijds omdat de mens zelf ook onderdeel is van de natuur.

Ter illustratie kwam hij met de vraag wat je moet doen wanneer je in de natuur verdwaald bent, daar heeft hij uitgebreid onderzoek naar gedaan. De algemene opvatting daarover is dat je dan het beste in één rechte lijn kan blijven doorlopen, uit onderzoek blijkt echter dat dat niet de meest effectieve strategie is. Beter is het eerst onder een boom te gaan zitten en goed te observeren wat je ziet: waar staat de zon, uit welke hoek komt de wind, hoe gedragen vogels zich, zijn er aanwijzingen te vinden, wat een goede route zou kunnen zijn etc.… Culturen zoals bijvoorbeeld de Masai in Afrika staan veel dichter bij de natuur en kunnen zonder kompas of GPS systeem de weg feilloos vinden. Door alle technische hulpmiddelen die we tegenwoordig hebben zijn wij steeds verder van de natuur af gaan staan en zijn we hopeloos verloren als onze mobiele telefoon het plots niet meer doet. En deze fundamentele kloof tussen natuur en cultuur wordt steeds groter zodat het steeds moeilijker wordt dit probleem op te lossen.

Twee jaar geleden heb ik in Tanzania vanaf de veranda van mijn lodge een dag met een verrekijker (sic!) zitten kijken wat er zo allemaal voor mijn ogen gebeurde. Je kon van onze veranda heel ver kijken tot aan Lake Manyara op zo’n 1,5 uur lopen afstand. En er was veel te zien: vogels, luchten, bootjes, dieren, kudden, honden, motoren, geuren en niet te vergeten het licht dat elk moment van de dag weer anders was. Naast de lodge woonden een aantal Masai. Je kon ze ‘s morgens in kleine groepjes samen met hun honden naar het meer zien lopen waar hun kudden vroeg in de ochtend en zonder begeleiding naar toe waren gelopen om water te gaan drinken.

Aan het eind van de ochtend gingen de Masai op pad om ze op te halen, een dagelijks terugkerend patroon. Met mijn verrekijker kon ik ze goed volgen en elke keer als ik ze opzocht waren ze weer een stuk verder. Het grappige was dat ‘lopen’ bij de Masai niet echt lopen is zoals wij dat doen: in één rechte lijn van a naar b lopen. Soms liepen ze een stuk hard, dan stopten ze even, gingen ze zitten of uit elkaar, en daarna weer stoeiend en speels verder.

Aangekomen bij de kudde duurde het wel drie uur voor ze de kudde bij elkaar hadden gedreven en even lang om die kudde weer naast onze lodge te krijgen. Een ritueel dat zich al eeuwenlang dagelijks herhaalt en waar geen technische hulpmiddelen aan te pas komen en waar ik geboeid naar zat te kijken.  Tot ik op de veranda naast ons in ene een grote groene boomslang zag liggen en snel de bewakers via de mobilofoon, die we van hen hadden gekregen, oppiepte om de slang weg te jagen. Het bleek een behoorlijk gevaarlijke exemplaar te zijn.

Mooi dat er nog culturen als de Masai die zo dicht bij de natuur staan, dacht ik toen. Totdat ik vanmorgen in een column van Sheila Sitalsing in de Volkskrant las dat de Masai wel degelijk van deze tijd zijn. In de Financial Times heeft afgelopen weekend een artikel gestaan dat de Masai vijf jaar geleden een organisatie hebben opgericht, de ‘Masai Intelectual Property Initiative Trust’, om hun cultureel erfgoed te beschermen en hun recht te halen bij de commerciële exploitatie daarvan. Volgens het artikel zouden de Masai honderden miljoenen aan royalties kunnen opeisen van bedrijven als Louis Vuitton die al jaren roodgeruite Masai sjaals en dekens in hun collectie hebben (zie bovenstaande foto, genomen bij Lake Manyara, ik ben de tweede van links). Ook de Masai kunnen dus niet ontkomen aan de onze Westerse, op economisch nut gebaseerde, principes. Niets is wat het lijkt.

Wellicht een beetje pessimistisch verhaal van René ten Bos maar ik ben het met hem eens dat je beter een pessimist kan zijn die af en toe verbaasd constateert dat iets werkt dan een optimist die steeds opnieuw constateert dat de dingen niet blijken te werken zoals verwacht …

Digitale levenskunst

Twee van de begrippen die tijdens mijn studie ‘Praktische filosofie‘ centraal staan zijn de begrippen ‘praktische wijsheid’ en ‘levenskunst’.

De Grieken maakten een onderscheid tussen ‘phronèsis‘, praktische wijsheid of verstandigheid, en ‘epistèmè’, kennis. Praktische wijsheid heeft betrekking op concrete situaties en hoe een verstandig iemand het best kan handelen in een concrete situatie, wat kan je dan het beste doen? Om goed te kunnen inschatten wat je het best kunt doen in een gegeven situatie heb je twee dingen nodig: onderscheidingsvermogen en zelfkennis. Onderscheidingvermogen is het vermogen goed te kunnen waarnemen en zelfkennis het vermogen om goed te kunnen inschatten wat het best bij jou past wanneer je iets moet doen. Anders dan algemene kennis is praktische wijsheid direct toepasbaar voor ons en geeft aan hoe we alledaagse situaties  kunnen inschatten en hoe we concreet in zo’n situatie kunnen handelen.

Bij ‘levenskunst’, het woord zegt het al, staat de vraag centraal hoe te leven, hoe kijken we tegen het leven aan en hoe zetten we dat om in praktisch handelen, voor veel filosofen in de oudheid het hoofdthema. Een goed voorbeeld hiervan zijn de overpeinzingen (ook wel meditaties genoemd) van Marcus Aurelius, de laatste verlichte keizer in Rome, die regeerde van 161 tot 180 AC. Hij schreef deze overpeinzingen In het Grieks onder de titel ‘Ta eis heauton’, wat ‘Aan mijzelf’ betekent. Het opschrijven van deze overpeinzingen was voor hem een manier om tot zelfkennis te komen en een middel tot zelfverbetering. Zijn werk is nog steeds goed leesbaar en wordt veel geciteerd en is voor velen een gids geweest met voorschriften voor hun praktisch handelen.

De praktische filosofie heeft dus als doel dat de filosofie niet alleen een louter theoretische exercitie is, maar tot praktische richtlijnen leidt om een gewenste levenshouding te bereiken. Als je weet hoe te handelen in een bepaalde situatie brengt dit minder ‘gedoe’ met zich meebrengt zoals de filosoof René Gude vlak voor zijn overlijden stelde. Volgens mij zijn veel mensen daar wel weer aan toe: praktische leefregels die werken en die het leven zelf aangenamer maken en goed zijn voor je gemoedsrust…

Om dit te onderzoeken heb ik, gedachtig de overpeinzing van Marcus Aurelius hierboven, de afgelopen weken bij mijzelf een test gedaan, het is immers de bedoeling dat zo’n cursus ‘Praktische filosofie‘ bij de ISVW ook nog wat oplevert! Hierbij de resultaten van mijn bevindingen ten aanzien van een onderwerp waar ik al eerder op deze blog geschreven heb zonder met een oplossing te komen: ons excessieve gebruik van het internet en de negatieve gevolgen daarvan.

Concrete situatie:

We zitten allemaal te veel achter onze laptops en mobieltjes. Zo langzamerhand is iedereen er wel van overtuigd dat dat naast positieve ook veel negatieve gevolgen heeft en dat we daar als samenleving niet beter van worden. Zo leidt excessief internet gebruik tot verslaving, concentratieproblemen, slaapgebrek, eenzaamheid etc..

Onderscheidingsvermogen:

Zelfs Apple ziet dit nu als een probleem en zoekt de oplossing in nieuwe apps die de toegankelijkheid van het Internet qua inhoud en duur beperken. Dit gaat volgens mij echter niet werken omdat het gebruik van het internet met gedrag te maken heeft en het wijzigen van ingesleten gedrag is niet zo eenvoudig. Daarbij zou het kunnen helpen om een aantal simpele richtlijnen op te stellen om het online gedrag verbeteren en die als leidraad te nemen bij het Internet gebruik.

Zelfkennis:

  • Ook ik spendeer teveel tijd online met zaken die eigenlijk onzin zijn;
  • Daardoor blijft er minder tijd over voor zaken die meer relevant zijn;
  • Tevens erger me vaak als ik online ben aan de grote aandacht die politici en opiniemakers krijgen die er ongenuanceerde meningen op na houden;
  • Ook stoor me aan het gebrek aan wetenschappelijke en journalistieke kwaliteit van wat er allemaal op het internet gepubliceerd en gepost.

Praktisch handelen:

  • Ik heb alle meldingen op mijn mobiele telefoon uitgezet zodat er niet steeds iets knippert of bromt en mijn aandacht wordt afgeleid van wat ik op dat moment aan het doen ben;
  • Ik heb een flink aantal apps op mijn mobiele telefoon verwijderd die ik ook op mijn laptop staan (LinkedIn, Facebook, Twitter, Instagram), die bekijk ik daar wel als het mij uitkomt;
  • Ik gebruik mijn smart phone alleen nog maar voor telefoon, sms en WhatsApp;
  • Ik heb iedereen waar ik me aan erger wegens ongenuanceerde meningen uit mijn social media verwijderd;
  • Ik neem mijn smart phone niet altijd overal meer mee naar toe.

Gemoedsrust:

Ik kom weer toe aan de (papieren) krant en dat is eigenlijk toch wel met stip mijn meest betrouwbare nieuwsbron. Vaak kwam ik er de laatste tijd niet aan toe die echt goed te lezen en met een dagelijkse frequency van het nieuws heb je eigenlijk wel genoeg informatie om op de hoogte te blijven van wat er allemaal gebeurd. Sterker nog: daardoor krijg je meer achtergrond informatie en een betere filtering van het nieuws dan via social media en online nieuwsmedia. Met medelijden kijk ik nu naar al die mensen die de hele tijd naar hun mobieltje staren en geen aandacht hebben voor wat er om zich heen gebeurd en ik erger me veel minder dan vroeger aan ongenuanceerde meningen. Als bijproduct van het verminderen van mijn internetgebruik zijn de meeste talkshows op de televisie in ene minder interessant geworden omdat die vaak een verlengstuk zijn geworden van social media en vaak onderwerpen behandelen die op het internet hypen. Tevens levert de opschoning op mijn mobiele telefoon een langere gebruiksduur op omdat het verwijderen van apps en uitzetten van meldingen de performance sterk doet verbeteren.

De praktische filosofie kan dus helpen door nieuwe inzichten te geven die leiden tot praktische richtlijnen die het leven zelf aangenamer maken en goed zijn voor je welzijn en gemoedsrust.

Naast bovenstaande case zijn er natuurlijk veel meer van dit soort cases te bedenken die kunnen leiden tot praktische richtlijnen voor de moderne mens die in een snel veranderende wereld naar houvast zoekt. Bij deze een eerste opzetje, een start is gemaakt!

Aanvulling 11 januari 2018.

Kreeg de vraag binnen van Els Beijderwellen wat de vertaling is van de quote van Marcus Aurelius hierboven, leuke uitdaging! Eerst maar even door Google translate gehaald:

‘Laat het je constante methode zijn om te kijken naar het ontwerp van de acties van mensen en te zien waar ze zouden zijn, zo vaak als het praktisch uitvoerbaar is; en om deze gewoonte des te belangrijker te maken, oefen het eerst op jezelf.’

Beetje onduidelijk vertaling, die vertaalprogramma’s hebben zo hun beperkingen, dan maar zelf een poging waarbij ik de vrijheid heb genomen mijn eigen interpretatie erin te verwerken:

‘Onderzoek steeds opnieuw wat iemand zegt van plan te zijn te gaan doen en wat hij/zij feitelijk doet en doe dit zo vaak mogelijk; nog beter, onderzoek dit eerst bij jezelf.’

Socrates zei het al: probeer jezelf zo kort en bondig mogelijk uit te drukken! Als iemand een betere vertaling heeft hoor ik het graag…

Documenta 14 Kassel

Het moest er een keer van komen, samen met mijn lief een bezoek aan de Documenta in Kassel, de vijfjarige traditie een internationale moderne kunst tentoonstelling te organiseren onder leiding van steeds weer een andere samensteller van naam. Een mooi moment om de thermometer weer eens in al die kunst, verspreid over 35 lokaties in Kassel te steken en voor mezelf te bepalen of we als mensheid de goede kant opgaan of niet: kunst loopt immers voorop en na verloop van tijd volgt de massa.

Een bevriende kunstenares Els Beijderwellen heeft Kassel al eerder dit jaar bezocht en vertelde dat het kernwoord dit jaar ‘Engagement’ is in de zin van maatschappelijke betrokkenheid. Dat hoeft niet negatief te zijn, dacht ik toen, een beetje daarvan kunnen we momenteel wel gebruiken. Als reactie fabriceerde ze bovenstaand kunstwerk met de mooie titel ‘Dokumenta Kassel of Autowasstraat?’ wat een veelzeggende titel is en volgens haar een directe verwijzing naar het het bewustwordings proces rond de bootvluchteling problematiek in de traditie van Ai Weiwei. Zo’n openingsimpressie maakt een bezoek aan Kassel al eigenlijk overbodig.

Toch morgen vroeg maar in de auto naar Kassel kruipen, die net inderdaad door de wasstraat is gegaan in het kader van de jaarlijkse onderhoudsbeurt, dus met een frisse blik op pad!

Onderweg naar Kassel pikten we vlak over de grens twee Nederlands studentes op die aan het liften waren naar Dresden. Ze waren dolenthousiast over liften omdat ze onderweg zoveel leuke mensen tegenkwamen die ze anders nooit zouden zijn tegengekomen en daar hele leuke gesprekken mee hadden. Ik heb vroeger zelf veel gelift dus konden we mooie verhalen uitwisselen over onze ervaringen. Liften is blijkbaar weer in onder jongeren, eerder die week had ik nog een jonge Albanese student een lift naar Amsterdam gegeven en met hem gepraat over zijn lot helaas Albanees te zijn.

Ik vertelde ze over de Documenta en al snel ontspon zich een discussie over kunst en politiek engagement waarbij de dames stelden dan liften eigenlijk een performance kunst is en een teken van politiek engagement en dat onder jongeren dit weer erg hip is. De grote problemen van deze tijd zoals het milieu, de vluchtelingen politiek etc. vragen om politieke betrokkenheid en door te liften kan je op micro niveau internationaal je opvattingen uitventen. Toen ik vroeg of ze dan niet hun avonturen in de vorm van een blog of een vlog moesten gaan vastleggen reageerde ze afwijzend. Directe communicatie tussen mensen is het meest effectief en als je het gaat delen op sociale media gaan er andere zaken spelen waardoor de effectiviteit verloren gaat volgens de dames.

We eindigden de discussie dan ook met het gezamenlijk statement dat er voor mij maar één ding opzat en dat was dat ik zelf weer zou gaan liften om na al die jaren te ervaren hoe is het lifter te zijn in plaats van gastheer. Ga ik zeker doen, kijken of ik mijn oude record om binnen  24 uur aan het strand in van Nice te liggen kan verbeteren!

Aangekomen in Kassel aan de lunch en bij toeval zaten we naast een kunstenaar uit Potsdam, mijn eega, die naast hem zat, weet hoe hij heet. Hij kent Amersfoort goed omdat hij al ruim dertig jaar bevriend is met Armando en zijn werk ook verkoopt, en daardoor het Amersfoortse kunstwereld goed kent. Namedropping door mijn eega leverde veel gemeenschappelijke kennissen op. Eén van zijn beelden stond destijds in het Armando museum in Amersfoort toen het in de fik ging. In Kassel is hij gids voor een groep mensen uit Potsdam die hij in drie dagen de Documenta laat zien, aardige mensen die Postdammers, ik ben er vorig jaar zelf nog geweest om Sans Souci te bezoeken, Potsdam is een beetje het Wassenaar van Berlijn, dat soort volk dus. Over de Documentaire waren de Postdammers wisselend, veel kunst sprak ze niet echt aan maar ze waren wel blij snel overal naar binnen te kunnen omdat ze er als groep zijn, dat scheelde een hoop wachten voor ze. De meneer tegenover me had het meestal na 15 minuten wel gezien waardoor hij lekker op één van de vele terrassen kon gaan zitten, dat was overigens ook wel aan zijn uiterlijk te zien .

Inmiddels was het drie uur en hadden we nog niets van de Documenta gezien maar wel al een indruk over wat ons te wachten stond, morgen meer over de Documenta zelf!

En dan de Documenta editie 14 zelf, die het maken een bezoek aan Kassel zeker de moeite waard maakt. Eens in de vijf jaar krijgen honderden moderne kunstenaars van over de hele wereld drie maanden de kans hun werk aan het grote publiek te tonen en met een dagkaart kan je op de 34 lokaties op loopafstand van elkaar terecht. Als je er voor open staat kom je interessante kunst tegen maar even interessant is het andere bezoekers tegen te komen al wandelend van lokatie naar lokatie en tussendoor uitrustend op één van de vele terrassen; de interactie tussen de kijker en het kunstwerk is soms interessanter dan het kunstwerk zelf en daar dan over met elkaar in gesprek gaan nog leuker en leerzamer: zonder publiek vertegenwoordigd een kunstwerk geen waarde. Dat het dit weekend mooi weer was hielp daarbij natuurlijk enorm en heeft ons een mooi weekend bezorgd.

En dan de kunst zelf, nogal wisselend van kwaliteit per lokatie, het mooist en interessants vonden we de Neue Neue Galerie vanwege het gebouw en de kunst die daar hing omdat je daar van verrassing naar verrassing liep in tegenstelling tot een aantal andere lokaties waar je echt je best moest doen iets leuks te vinden tussen al die moderne kunst die lijkt op wat curatoren onder moderne kunst verstaan en dus de zoveelste variant op bestaande moderne kunst zijn. Het is ook niet makkelijk om iets nieuws te bedenken omdat qua vorm en inhoud al zo verschrikkelijk veel gedaan is door anderen.

Thema dit jaar zijn de verhalen van vluchtelingen en migranten die een rode draad door het oerwoud van kunst vormen en ik moet zeggen dat de harde confronterende werkelijkheid van en aantal werken je even van je stuk brengt als je zo’n werk plots tussen de andere werken ontdekt. Hier een paar werken die mij raakten:

In dezelfde traditie hieronder een werk van Piotr Uklański, zijn oorspronkelijke fotoserie ‘Untitled (The Nazis) veroorzaakte in 1998 tijdens een tentoonstelling in de The Photographers Gallery een storm van protest. Op dit oorspronkelijke werk is alleen de foto van Hitler echt, de anderen foto’s zijn van acteurs die in films nazi spelen, je kijkt dus niet naar de realiteit van echte nazi’s, maar vanuit het perspectief van cineasten, hoe de nazi’s er volgens hen uitzien. In 2000 werd dit werk door Uklański, als vorm van protest tegen de protesten, in de vorm van een performance in de Zacheta Gallery in Warschau vernietigd.

Een nieuwe versie van dit werk is nu te zien in de Alte Neue Galerie waarbij Uklański nu ook echte portretten aan het werk heeft toegevoegd dus het is aan de kijker te raden wie echt en wie acteur is. Allemaal harde realistische strak kijkende nazi koppen, eens de helden van het Derde Rijk met Adlof Hitler in het midden weliswaar met een kruis over zijn portret. In boekvorm zag ik deze portretten in de Documentaire boekhandel liggen.

Dit kunstwerk is een van de topstukken van de Documenta, roept bij bezoekers, gezien het aantal mensen dat er naar keek, veel emoties op. Ik schrok toen ik de wand vol foto’s zag, ik kende de kunstenaar, zijn werk en de achtergrond van dit werk niet en reageerde dus direct op de foto’s die me in verwarring brachten omdat de intentie mij niet meteen duidelijk werd maar ook omdat ik de reacties van het publiek niet begreep. Die waren zeer geïnteresseerd in het werk, sommigen zelfs uitgelaten en vrolijk en anderen wilden er lachend mee op de foto. Ik begreep daar niks van ook omdat ik zo’n reactie niet verwacht had bij dit in kunst geïnteresseerde, overwegend Duitse publiek.

Pas toen ik thuis de kunstenaar en zijn werk opzocht op het Internet kwam ik meer over beide te weten en veranderde mijn perspectief. Ik had tijdens het kijken naar de foto’s niet naar de begeleidende tekst gekeken en me meer gefocust op de andere bezoekers die dat wel deden en daarop reageerden. Ik wist toen nog niet dat er ook foto’s van acteurs tussen zaten en dat verklaart waarschijnlijk de reactie van de andere bezoekers die een aantal daarvan wel herkenden. Door deze toevoeging veranderde zijn werk van een collage van nazi acteurs naar een zoekplaatje ‘Wie is de echte nazi?’, vandaar het kruis over Hitler.

Interessante kunstenaar die Piotr Uklański, in kende hem niet maar ga hem zeker volgen. Bij de andere werken hierboven is de intentie meteen duidelijk maar hier veranderd je perspectief als je meer over te weten komt, het vraagt dus een inspanning van de kijker het werk te doorgronden. Waarschijnlijk kenden vele bezoekers dit werk al en hadden ze hun huiswerk vooraf goed gedaan en niet achteraf zoals ik, typisch gevalletje van Duitse ‘Gründlichkeit’! Mijn dogma dat goede kunst voor zich moet spreken en geen audio tour nodig heeft gaat dus niet altijd op…

De Documenta 14 is nog tot 17 september te bezoeken dus grijp je kans nu het nog kan, ik raad je dan we aan je er van te voren goed in te verdiepen! Documenta 15 ga ik over vijf jaar zeker weer bezoeken hoewel ik er dan niet onderuit zal kunnen komen te gaan liften…

Mijn Butler

‘Wat ben je aan het doen’ vraagt mijn butler als ik ‘s morgens wakker word. Voordat ik daarover kan nadenken komt er een melding binnen: ‘Peter de Waal is vandaag jarig’. Snel feliciteer ik hem en terwijl ik dat aan het doen ben komt er een bericht binnen dat er is naast hem nog vijf anderen jarig zijn die ik alleen beroepsmatig ken. Ik heb met deze personen in het verleden samengewerkt en weet niet eens of  ze getrouwd zijn laat staan wanneer ze jarig zijn! Ik geef aan mijn butler dan ook door dat ik deze berichten over hun verjaardag niet meer wil ontvangen.

Mijn butler meldt me dat er een berichtje van de politie in mijn inbox staat dat er vlak bij twee inbraken zijn geweest, ik herken geen van de daders op de meegezonden video’s van de bewakingscamera’s. Mijn eigen bewakingssysteem meldt dat een sportauto met een voor mijn buurt onbekend kenteken voor mijn deur aan de overkant van de straat heeft gestaan vanaf circa middernacht tot half zes: het zal wel weer een date zijn van onze onlangs gescheiden buurvrouw…

Mijn alarm gaat af met de ringtone ‘Tomorrow’ om mij eraan herinnerend dat ik op moet staan en mijn butler vertelt me dat ik om 9:00 mijn eerste afspraak heb. Eerst nog even mijn nieuwsdashboard bekijken of er nog iets spannends gebeurd is! Nee helaas, de meeste rampen spelen zich ver weg af en vandaag gelukkig (nog) geen Breaking News, in Nederland nog geen nieuw kabinet maar wellicht is dat maar beter ook… Positief is dat er voor het weekend mooi weer wordt voorspeld en ik reserveer dan ook meteen een tafeltje op het terras bij restaurant ‘De Gezelligheid’, een top lokatie op fietsafstand van mijn huis!

Na het douchen aan de slag achter mijn laptop, eerst maar eens mijn berichten wegwerken en inloggen op mijn werkomgeving. Op mijn dashboard zie ik dat gisteren redelijk wat bots mijn profiel bezocht hebben en dat ik voor vandaag zo’n vijf uur werk in de pocket heb en nog leuke opdrachten ook! Tevens een nieuwe opdracht toegewezen gekregen voor een online marktonderzoek waar ik een paar dagen aan kan besteden. Van de drie inschrijvers op deze klus heeft het matching algoritme mij geselecteerd! Ik vraag mijn butler de opdrachten bevestigen en de opdracht in mijn agenda in te plannen.

Om negen uur start mijn chat met mij health bot. Ik schrik me te pletter als mijn gezondheid profiel op het aanlegscherm veel rood laat zien. Mijn health bot spreekt me vermanend toe: ‘Je hebt de afgelopen dag te weinig beweging gehad en teveel calorieën tot je genomen waardoor je risicoprofiel naar de code oranje is veranderd. Daar moet je wat aan doen! Waarom heb je niet de fiets genomen gisteren toen je naar de stad ging? We maken ons zorgen!’ ‘Heb je dat gezeur weer’, denk ik. ‘Je meeste health indicatoren zien er goed uit dus dit heeft alles met je gedrag te maken Gerard, je heb net weer bij ‘De Gezelligheid’ een tafeltje geboekt en ik zie geen afspraken bij de sportschool staan…’, zegt de health bot ‘Plan wat beweging in je agenda en zorg dat je de komende dagen gezond eet. Doe je dat niet dan zal ik dit helaas bij je verzekeraar moeten melden’. Ik bedank haar en verbreek de verbinding, altijd dat zelfde gezeur, toch maar weer wat gaan meer bewegen anders gaat het me geld kosten, ook het  algoritme van mijn opdrachten matching site houdt rekening mijn mijn gezondheidsprofiel.

Terwijl ik met mijn health bot bezig was zie ik een melding binnenkomen dat Paula, Anita & Oscar vlak bij mijn huis hadden ingelogd bij de local Seats2Meet. Ik had wel het plan daar te gaan werken maar nu Oscar daar ook zit besluit ik toch maar thuis te blijven werken, Oscar is een verschrikkelijke zeur die je continu van je werk houdt, jammer want Paula en Anita zijn wel OK. Ik nodig hen beide dan ook uit voor lunch tussen de middag. Hun antwoord is helaas negatief, ze hebben het te druk. Dan toch maar naar de sportschool besluit ik, ik laat mijn butler een afspraak plannen voor tussen de middag.

Rond de middag neem ik de auto naar mijn sportschool en word ik welkom geheten door mijn trainer bot als ik binnen kom. ‘Welkom Gerard, dat is lang geleden! We ontvingen vanmorgen nieuwe instructies van uw heath bot en wensen je veel succes met het nieuwe instructie progamma!’ Op het schema zie ik dat ik de komende 40 minuten flink aan de slag moet. Zoals te verwachten score ik op alle apparaten onder niveau terwijl ik me behoorlijk inspan en me kapot zweet. Halverwege ben ik het zat en breek ik het programma af en verlaat de sportschool om buiten op mijn gemak in het bos te gaan hardlopen. Voor het eerst die dag ontspan ik me en geniet ik van de natuur en het mooie weer buiten.

Na een kwartier duikt er plots een drone boven me op. ‘Meneer Geerlings, hier spreekt uw butler, ik was u kwijt en dachten dat er iets met u aan de hand was,. Volgens ons is uw hartslag te hoog, we maken ons zorgen! Uw auto staat hier inmiddels vlakbij zodat ik u veilig naar huis kan brengen!’. Ik pak een steen en gooi die naar de drone die daarop neerstort. In de verte hoor ik al snel het gebrom van andere drones die op me afkomen, dit vinden ze niet leuk…’