De Belastingdienst en Big Data

De ICT-sector is altijd op zoek naar nieuwe aansprekende Buzz woorden waarmee ze hun proposities op de markt kunnen brengen en hun klanten nieuwe producten en services kunnen verkopen, dit onder het mom van: ‘Als je voorop wilt lopen als bedrijf moet je hiermee aan de slag gaan’  en ‘Je kunt het beste met ons in zee gaan want wij weten daar alles vanaf!’. Momenteel gaat het vooral over ‘The Cloud’, ‘The Internet of Things’ en ‘Big Data’, allemaal begrippen die niet staan voor iets nieuws maar een nieuw label zijn voor technieken en ontwikkelingen die al langer aan de gang zijn en door de commercie slim op de markt worden gezet.Online-Marketing-Expanding-Value-In-Advertising-WorldNeem Big Data, een term die staat voor het feit dat tegenwoordig ontzettend veel digitale data beschikbaar zijn omdat zowat alle transacties tegenwoordig digitaal worden vastlegd en je met moderne analyse tools verbanden en trends kunt ontdekken die een bedrijf of organisatie in staat stellen hun klanten beter te kunnen begrijpen en dus bedienen. Daarbij gaat het niet alleen om wat er in systemen vast ligt maar ook om telefoondata, zoekgedrag en gebruik van websites en sociale media. Nog niet zo lang geleden, toen al deze data nog niet beschikbaar waren, werd er ook al veel marktonderzoek gedaan door bedrijven en gespecialiseerde onderzoeksbureaus naar wat er in de omgeving van bedrijven gebeurde. Daarbij werd meestal gebruik gemaakt van eigen beschikbare data aangevuld met kwantitatief en kwalitatief onderzoek, vaak gebaseerd op steekproeven.

Het grappige is dat door de opkomst van nieuwe informatie technologie deze oude tools van marktonderzoek nu soms geen relevante resultaten meer opleveren. Zo konden bij de laatste UK verkiezingen de opiniepijlers geen goede forecast van de einduitslag doen. Als gevolg daarvan ging de discussie in de media steeds over de noodzaak van een drie partijen coalitie. Bij de definitieve einduitslag bleek dat de Torries wonnen met en absolute meerderheid. Als reden voor de slechte prognoses werd opgegeven dat het systeem van steekproeven gebaseerd op het telefoonboek nu niet meer werkt omdat 1) niet iedereen meer een vast telefoonummer heeft en 2) soms zelfs meerdere mobiele nummers heeft of 3) belt via Skype of WhatsApp. Blijkbaar biedt Big Data, als alternatief voor het doen van ouderwetse prognoses, geen uitkomst, Big Data als instrument is dus nog niet volwassen genoeg om zoiets simpels als ‘op wie ga je stemmen’ te voorspellen.

Iedereen is het er over eens dat Big Data veel potentie heeft en een belofte voor de toekomst is. Er moet echter nog heel wat gebeuren voordat bedrijven er echt wat mee kunnen. Een van de grootste problemen is natuurlijk dat er wel heel veel data opgeslagen worden maar dat dit nog niet wil zeggen dat je er dan ook toegang toe hebt. En daar waar men wel toegang heeft tot al deze data staan er wetten en regels in de weg die bepalen of je deze deze data ook daadwerkelijk mag gebruiken. Natuurlijk heeft Google toegang tot onze zoekgegevens en weet Facebook ook allemachtig veel van mijn vrienden maar dat wil nog niet zeggen dat deze bedrijven bij elkaar in de databases kunnen of mogen kijken: er spelen natuurlijk ook commerciële belangen hierbij: voor wat hoort wat!big dataDaar hebben de overheden minder last van. Vandaar dat het interresant was vorige week in De Correpondent een interview van Martijn Maurits met de algemeen directeur van de Belastingdienst Hans Blokpoel tegen te komen. In het interview ‘Baas Belastingdienst over Big Data: ‘Mijn missie is gedragsverandering’ geeft hij inzicht in de  in de case Belastingdienst die vanuit een wettelijke basis de power heeft beschikbare overheidsinformatie te gebruiken om de aanslag en het innen van belastingen te verbeteren. De Belastingdienst heeft net een mislukt project achter de rug om een nieuw informatiesysteem te implementeren, dit project heeft ruim 10 jaar geduurd en 203 miljoen euro gekost en is in 2014 gestaakt. Nu zoekt de belastingdienst de oplossing in het geautomatiseerd koppelen van alle bestaande systemen, sommige al 50 jaar oud. Hierin zijn ze nu wel succesvol en het gebruik van Big Data technieken is een essentieel onderdeel, zo niet de kern, geworden van hun nieuwe strategie ( en die ook mooie nieuwe kansen geeft voor ICT bedrijven).imageUit het interview met Hans Blokpoel, voor deze nieuwe strategie verantwoordelijk, blijkt dat hij voor openheid en transparantie is, een goede zaak! Geruststellend is ook dat de Belastingdienst alleen gebruik maakt van de eigen gekoppelde overheids data die de overheid al in huis heeft – een beetje smalle definitie van Big Data omdat alleen de beschikbare overheidsgegevens gebruikt worden. Maar daarbij gaat het wel om heel veel data en in heel veel bestanden zoals onlangs bleek uit een brief aan de Tweede Kamer van de Minister van Veiligheid en Justitie. In de bijlage bij deze brief van 24 maart 2015 staat een overzicht van de 92 koppelingen van de Belastingdienst met andere overheidsinstanties exclusief de koppelingen met de lagere overheden, die na de recente decentralisaties waarschijnlijk alleen maar zijn uitgebreid. Volgens de Rekenkamer werkt de Belastingdienst met 1.200 applicaties. Vanuit Informatie Management oogpunt een hele uitdaging voor de data analisten van de Belastingdienst om zinvolle informatie uit deze gigantische dataset van 10 miljoen belastingplichtigen en 1,2 miljoen bedrijven te halen!

Logisch dus dat er volgens Hans Blokpoel nog heel wat te halen valt uit het koppelen van deze bestanden om de efficientie van de aanslag en inning van belastinggeld te verbeteren en daar slim het label Big Data op plakt. Zo blijkt dat de Belastingdienst een eigen database heeft voor wanbetalers en in de gaten houdt of wanbetalers economische activiteiten uitvoeren die geld opleveren voor de fiscus: ‘Dynamisch Monitoren’ noemen ze dat. Gebruik maken van in andere overheidsregistraties beschikbare data lijkt me in dat geval meer dan terecht.

Waar ik wel vragen bij stel is de ‘Profiling’ van belastingbetalers die de belastingdienst aan het opzetten is. Er is een nieuw samengesteld team bezig met ‘Profiling’ van ons waarbij gekeken wordt wat de risico’s zijn met betrekking tot de aangifte en de inning. Doelstelling is in een vroegtijdig stadium doelgroepen te identificeren die een risico kunnen vormen met betrekking tot de inning van belastinggeld. Volgens Blokpoel moet daarbij gedacht worden een bijv. echtscheiding maar je kan natuurlijk ook denken aan mensen die ZZP’er worden, werkloos of ziek. Gegevens hierover zijn bij andere overheidsbestanden bekend en door koppeling kunnen deze groepen worden geïdentificeerd en door de belastingaangifte vroegtijdig benaderd, waardoor correcties achteraf van fouten worden voorkomen.

Je kan je afvragen of de overheid met deze ‘Profiling’ niet een stap te ver gaat, tot nu is het uitgangspunt dat alle burgers geacht worden de wet te kennen en belastingaangifte en betaling een verantwoordlijkheid is van de indivuduele burger die zich kan laten bijstaan door onafhankelijke belastingadviseurs. Door ‘Profiling’ en het pro-actief benaderen van burgers krijgt de overheid de rol van Big Brother en loop je het gevaar van stigmatisering als andere overheidsdiensten ook gebruik gaan maken van deze labels. Op zijn minst zou er een onafhankelijke toezichthouder moeten komen die dit soort activiteiten in de gaten houdt, toetst aan de wet en moet deze werkwijze openbaar zijn voor de burger. Nu is het niet meer dan een, welliswaar goed bedoeld, iniftiatief van de Belastingdienst niet gebaseerd op wetgeving. Handelen op Marrtkplaats Hans Blokpoel ontkent ambities te hebben ten aanzien van het gebruik van andere beschikbare online data en dat de Belastingdienst alleen de reeds in de overheidsbestanden beschikbare fiscale data gebruikt. Toch denk ik dat de Belastingsdienst vroeg of laat er niet onderuit zal komen ook externe bronnen bij de aangiftes te gaan betrekken, zie bijv. de Markplaats case hierboven. Er worden steeds meer van dit soort economische activiteiten buiten de formele economie in de schaduw economie uitgevoerd die nu fiscaal onbelast blijven (9,1% volgens schatting 2012). Het gaat hierbij dus om best grote bedragen zoals ook blijkt uit de CBS cijfers die door de EU gebruikt worden voor de afdracht aan Brussel, de handel via het internet speelt daarbij een steeds belangrijkere rol. Wij dragen als Nederland geld af op basis van fiscale gegevens plus de schatting van de schaduw economie door het CBS aan de EU terwijl we daarover zelf geen belasting innen waardoor de belasting geheel voor rekening van de belastinbetaler komt die ter goeder trouw is. Het ligt voor de hand ook economische activiteiten op Marktplaats, Uber, Airbnb, Ebay, Croqqer etc. als bron van inkomsten voor de belasting aan te boren: deze gegevens zouden via Big Data technieken aan de bestaande databronnen kunnen worden toegevoegd. Het zou goed zijn als dit punt ook op de agenda van de Belastingdienst komt en jammer dat Hans Blokpoel deze discussie in het artikel niet aankaart…

image Aanvulling 20 mei 2015: Een dag na het publiceren van bovenstaande blog kwam het nieuws naar buiten dat de Belastingdienst de komende jaren een transitie door gaat maken om bovenstaande ontwikkeling verder uit te bouwen (zie artikel in De Volkskrant van 20 mei 2015 hierboven).  Eerst zullen er 1.500 hoogopgeleide inspecteurs worden aangenomen die in staat zijn met de verbeterde informatievoorziening op basis van Big Data extra inkomsten te genereren, naar verwachting 750 miljoen tot 2 miljard per jaar. Tegelijkertijd zullen er 5.000 lager betaalde banen vervallen, hierbij gaat het om functies die nog steeds op de ouderwetse manier informatie verzamelen. Per saldo gaan er de komende jaren dus 3.500 banen weg, wordt de gemiddelde leeftijd van het personeelsbestand lager (nu 53 jaar gemiddeld) en de relatie tussen de burger en de Belastingdienst waarschijnlijk een stuk formeler… image Aanvulling 21 mei 2015: Weer een dag later is het verantwoordingsdag in de Tweede Kamer en komt Saskia Stuiveling met haar laatste rapport van de Rekenkamer waarin drie grote rsisico’s worden benoemd voor de overheid: 1) Defensie, materieel en ICT 2) Belastingdienst, verouderd ICT landschap en 3) Rijksbezuiningen die wel ingeboekt zijn maar niet gerealiseerd. De Belastingdienst herbergt volgens de Rekenkamer het grootste probleem door het gebruik van 1.200 deels verouderde applicaties die zorgen voor kwetsbaarheid voor zelfs de kleinste verandering.

Print Friendly, PDF & Email

One thought on “De Belastingdienst en Big Data

  1. Pingback: Arbeidsmarkt innovatie en de opkomst van de Task Marketplace – Local Business Services B.V.

Leave a Reply