De schizofrene samenleving

Sinds begin 2019 heb ik op mijn blog dagelijks een logboek bijgehouden over wat er wereldwijde gebeurde op het terrein van de economie en de politiek en wat mij daarbij opviel is dat er aan de ene kant wereldwijd een groot optimisme is ten aanzien van de economie, met name bij de grote bedrijven en op de beurs, terwijl aan de andere kant op politiek niveau er een aantal issues zijn die grote impact kunnen hebben op diezelfde economie. Het lijkt wel alsof de economie en de politiek twee gescheiden werelden zijn die niet met elkaar te maken hebben. Dan maar eens vanuit een sociologisch perspectief naar deze problemen kijken…

Tevens viel me op dat economen, analisten en journalisten die zich professioneel met de stand van de economie bezig houden voornamelijk historisch beschrijvende analyses maken en zeer voorzichtig zijn met het doen van voorspellingen t.a.v. de nabije toekomst. De complexiteit van de wereldeconomie, de onderlinge afhankelijkheden en het absurde, onvoorspelbare karakter van sommige van onze wereldleiders maken het doen van voorspellingen een hachelijke zaak. We weten gewoon niet wat er gaat gebeuren en dat heeft impact op ons vertrouwen in de politiek en de economie.

Blijkbaar zijn we als samenleving in de schizofrene situatie terecht gekomen dat we niet meer in staat zijn rationeel over dit soort onderwerpen na te denken maar op irrationele gronden positief bilijven over onze toekomst omdat we willen dat het goed met ons gaat. En die absurde problemen rond de Brexit en de handelsoorlog van de VS tegen de rest van de wereld kunnen we rationeel niet doorgronden, laat staan oplossen, dus verdringen we dat en daar doen we er even niks mee.

Op basis van deze analyse kwam ik toen tot de conclusie dat we in een schizofrene samenleving zijn beland waarbij steeds meer mensen een discrepantie ervaren tussen wat we rationeel kunnen verklaren en wat we niet rationeel kunnen verklaren. In een traditionele tevreden samenleving is er vaak een goede balans tussen wat men rationeel kan begrijpen en de irrationele kanten van de samenleving waarmee je je kunt verzoenen daarbij geholpen door bijv. je religie die alles kan verklaren vanuit religieuze dogma’s, of een stoïcijnse denkwijze die je leert om te gaan met dat wat je niet kan begrijpen.

Maar als je je daar niet bij neerlegt en hardnekkig wil blijven proberen het irrationele te begrijpen en te verklaren leg je je niet neer bij de maatschappelijke consensus en kom je in opstand tegen de gevestigde orde die je radicaal wilt veranderen. Albert Camus heeft in ‘De mens in opstand’ en ‘De mythe van Sisyphus’ beschreven wat de consequenties hiervan op micro niveau kunnen zijn (zelfmoord of in opstand komen).. Van mijn kant twee voorbeelden één op macro en één meso niveau.

Macro: de gele hesjes beweging in Frankrijk.

De motivatie van al die mensen die in Frankrijk ligt in het feit dat ze in hun dagelijkse leven steeds weer ervaren dat het beleid van de regering enorme impact heeft op hun leven en ze dit dagelijks merken omdat ze minder kunnen doen dan vroeger met hun salaris of uitkering. Waar ze vroeger zich daarbij neerlegden komen ze nu in opstand omdat ze verontwaardigd zijn over de houding van de regering en de partijen die hen zouden moeten vertegenwoordigen. Een eigen programma hebben de aanhangers van de gele hesjes niet maar wat ze wel gemeen hebben is dat ze zich allemaal onbegrepen voelen en vinden dat er wat moet veranderen.

Meso: de aanleg van de westerlijke rondweg in Amersfoort.

In mijn eigen woonplaats is er jaren geleden door de politiek besloten de rondweg rond Amersfoort te voltooien door de aanleg van een nieuwe weg die dwars door een van de betere wijken van Amersfoort loopt en dwars door een stuk natuurgebied bij de dierentuin, altijd lastig. Vanaf het begin was er protest maar desondanks hebben meerdere gemeenteraden de aanleg van deze rondweg gesteund en alle pogingen om via de de rechter deze weg tegen te houden zijn tot nu toe gestrand. De tegenstanders van de rondweg leggen zich hier echter niet bij neer en zijn, met name via de sociale media, een effectieve campagne gestart waardoor het voor de argeloze burger lijkt of er heel veel verontruste burgers tegen de rondweg zijn. Diegene die daarop tegengas geeft krijgt het op de sociale media zwaar te verduren zodat veel voorstanders wijselijk zich hier niet mee bemoeien.

In beide gevallen beroepen de groepen die in opstand komen zich op een combinatie van rationele en irrationele argumenten en zal hun gevoel dat het gelijk aan hun kant staat pas ophouden als ze gelijk krijgen maar dat gaat niet gebeuren omdat ze geen toegang hebben tot de besluitvormingsprocessen en dat eigenlijk ook niet willen. De politiek is voor hen een vies spel en dat dragen ze maar al te graag uit. De sprong van zich onbegrepen voelen naar het zich verzoenen met de werkelijkheid is daardoor onoverbrugbaar.