Nietzsche

Op mijn 19e studeerde ik Psychologie in Utrecht en volgde colleges bij de inspirerende wetenschappelijk medewerker drs. Leo Pannekoek die zich eind jaren zeventig vooral bezig hield met buitenzintuiglijke waarneming, helderziendheid en de verruiming van de geest. Zo kan ik me een sessie herinneren in de tuin van het Psychologisch laboratorium aan de voet van de dom in Utrecht waarbij wij allemaal op het gras zaten en zijn gast Simon Vinkenoog ons vertelde over de positieve invloed die marihuana heeft op ons welzijn en denken. 

Tijdens een van onze sessies vroeg ik Leo wat hij van Friedrich Nietzsche vond. Bij het noemen van diens naam ontstak Leo in woede en verbood ons iets van deze negatieve geest te lezen. Het lezen van zijn werk had alleen maar een negatief effect op ons en hij kende genoeg gevallen van studenten die daardoor ernstig te leiden hadden gehad onder depressies en zelfs onder invloed van zijn werk zelfmoord hadden gepleegd. Een verboden auteur dus die je het best links kon laten liggen, de beste reclame die je kunt maken voor zijn werk onder ons, opstandige jaren-zestig jeugd. Leo Pannekoek blijkt overigens nog te leven en houdt zich tegenwoordig vooral bezig met de astrologie.

Naar aanleiding hiervan kocht ik toen mijn eerste boek van Friedrich Nietzsche, ‘Jenseits von Gut und Böse‘. Ik ben daaraan begonnen maar al snel weer gestopt vanwege de ontoegankelijkheid. Veel te moeilijk om zonder goede kennis van de filosofie en het Duits te doorgronden. Daarna heb ik nog wel eens een poging gewaagd maar dat was steeds vergeefs. Wel ben ik in de loop der jaren zijn naam vaak tegengekomen in boeken en tijdschriften en nam ik mij voor me weer eens in hem te verdiepen. 

Vandaag een eerste stap gezet door de pas vertaalde biografie ‘Ik ben dynamiet’ van Sue Prideaux aan te schaffen over het leven van Nietzsche bij Broese Boekverkopers op een steenworp afstand van de dom waar ik destijds die sessie met Leo Pannekoek had. Daarna snel naar de dichtstbijzijnde Starbucks gelopen en onder het genot van een flat white meteen gaan lezen. De eerste bladzijde doen je meteen verlangen naar meer; een geweldige biografie van Sue Prideaux die Nietzsche toegankelijk heeft gemaakt voor een breder publiek.

Maar alvorens verder te gaan, wat weet ik eigenlijk van Nietzsche en waarom boeit hij me zo? Allereerste het verhaal van het paard dat hij zag lijden onder de zweepslagen van zijn baas waardoor Nietzsche brak. Een fantastisch beeld dat blijft hangen van een emotioneel mens die de gewone wereld niet begrijpt maar wel een enorme drang heeft om die te willen begrijpen en dan uiteindelijk krankzinnig wordt. Wellicht dat Leo Pannekoek daar toen aan dacht: te veel denken kan gevaarlijk zijn! Dit verhaal zeg blijkt overigens niet te kloppen maar het gecreëerde beeld vast wel. 

Daarnaast zijn er veel andere elementen die mij aanspreken zoals zijn band met Wagner, zijn reizen, zijn wandelingen in de bergen, zijn verhouding tot het gedachtegoed van Hitler etc.. Nietzsche schreef zijn werk vlotjes en in een relatief korte maar productieve periode en werd aan het eind van zijn leven krankzinnig. Er zijn veel theorieën of dat kwam door zijn denkbeelden die hem tot waanzin dreven of door een ziekte die hij onder de leden had. Dat maakt natuurlijk voor zijn werk niet uit maar het is wel opvallend dat Nietzsche voor sommige mensen een inspiratiebron is en voor anderen zoals mijn docent Leo Pannekoek de kwade genius die zelfs het bestaan van God ontkent.

De vraag die je dan, naar aanleiding van zijn werk, kunt stellen is of veel nadenken op den duur leidt tot meer inzicht en uiteindelijk verlichting of juist tot chaos in het hoofd en uiteindelijk krankzinnigheid. En welke condities bepalen of het bij jou de eerste of tweede variant wordt? Of is er ergens onderweg een kantelpunt waarbij je van het juiste pad af gaat en de duistere wereld van het ‘niet denken’ betreedt? Allemaal vragen die bij me opkomen, wellicht kan ik er een paar beantwoorden als ik me meer in hem ga verdiepen, maar nu eerst maar die biografie van Sue Prideaux lezen.