Jeroen Wielaert’s roman ‘Oorlogsvrede’

Behalve dan den man, die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond, heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan Jeroen Wielaert. Henk Mobach kwam met hem aanzetten in Café De Vriendschap aan ‘t Wed toen-i uit Veenendaal terugkwam waarbij Jeroen meteen de vraag op tafel gooide: ‘Hoeveel vrede hebben we nu eigenlijk, met dit soort oorlog overal?’ Ik heb het over 1975 en de heftige discussies die wij voerden op de vrijdagmiddag in onze stamkroeg met een biljart in het midden, dat overigens naar mij weten nooit gebruikt werd, en geen WC voor dames apart. Steevast hadden wij de laatste column van Piet Grijs en Renate Rubinstein in Vrij Nederland gelezen dus genoeg stof om het te hebben over het kabinet Den Uyl of het terrorisme van de RAF.

Daarna volgde het uitwisselen van onze plannen voor het weekend, voorzover ze met ons beperkte budget realiseerbaar waren, waarbij ik meestal voor de goedkoopste optie koos: het aanschaffen voor een tientje aan ‘stuf’ bij een illegale handelaar ergens op een bovenwoning en dat bij Mobach op zijn zolderkamer oproken alvorens weer naar de kroeg te gaan (als het er overigens nog van kwam). Jeroen deed daar niet aan mee want die bleef meestal in de kroeg hangen, het echte leven speelde zich daar immers af. De Veenendalers namen mij af en toe mee naar hun jeugdhonk in hun woonplaats waar ik de meest fantastische concerten heb meegemaakt van Herman Brood, Gruppo Sportivo en Sweet d’Buster en Jeroen al fotograferend rondliep.

Met oud en nieuw ben ik een paar keer met Jeroen, Mobach en een aantal anderen in een oude Citroen DS met een kofferbak vol drank naar Terschelling gevaren, niet om ons om de mooie natuur te bekommeren maar om de Terschellingse kroegen te bezoeken, het is daar altijd erg gezellig in de kerstperiode. Op een gegeven moment besloten Jeroen en ik onder barre omstandigheden Paal 30 te bereiken, het meest oostelijke punt van Terschelling, zeg maar het einde van de wereld. Fietsend, wandelend en de laatste kilometers op blote voeten over krakend ijs bereikten we het eindpunt om daar gezamenlijk een heupfles Beerenburg soldaat te maken. Dat soort dingen deden wij dus, jongens waren wij, maar wel aardige jongens.

Daarna ben ik Jeroen uit het oog verloren. Maar na een aantal jaren hoorde ik hem steeds vaker op de radio met zijn gedragen en sonore stem verslag uitbrengen over van alles en nog wat. Terwijl ik ingewikkelde boeken zat te bestuderen op mijn kamertje in Utrecht rapporteerde hij over de ontruiming van Amelisweerd, terwijl ik onderweg naar mijn volgende saaie IT-project in de file stond hoorde ik hem op de autoradio enthousiast achtergrond rapportages maken over de Tour de France en terwijl ik op de bank met schreeuwende kinderen om mij heen naar het vallen van de muur zat te kijken was Jeroen natuurlijk al lang ter plaatse voor een sfeerimpressie. En natuurlijk is hij altijd aanwezig bij het Boekenbal, de uitreiking van de Libris literatuurprijs in het Amstel Hotel tussen al die beroemde schrijvers of bij Pinkpop Bruce Springsteen aan het interviewen en zit hij, terwijl ik in mijn keuken dit stukje zit te typen, op Terschelling een rapportage te maken over Oeral. Zucht…

En dan nu een echte roman van zijn hand, ‘Oorlogsvrede’, 299 pagina’s diep en uitgegeven door De Arbeiderspers en met een fraaie jaren zestig omslag. Het boek bestaat uit drie delen: het eerste gaat over onze generatie die opgroeide na de Tweede Wereldoorlog en na de roemruchte jaren zestig die we net niet bewust hebben meegemaakt maar onze oudere broers en zussen wel. Heel herkenbaar. Het tweede gedeelte gaat over de Tweede Wereldoorlog en wat zich allemaal afspeelde in de beslotenheid van een onderduikers huishouden en de impact die dat ook decennia na de oorlog nog heeft en het laatste deel beschrijft het verhaal achter het verhaal, de eeuwig durende zoektocht naar onze roots. Terwijl ik de roman las dacht ik dat Jeroen een goed verhaal had bedacht maar al lezende kwam ik er tot mijn verrassing achter dat dit familieverhaal echt gebeurd is, de werkelijkheid is soms ontroerender dan je kan verzinnen. Dat voegt een interessante dimensie toe aan dit boek en geeft het verhaal diepgang, marketing technisch zou je daar wat meer mee moeten doen Jeroen. Ik heb het boek dan ook geboeid in twee dagen uitgelezen en wilde na elk hoofdstuk weten wat er in het volgende gebeurde.

Dit wordt verstrekt door het veelvuldig toepassen van dialogen en dat maakt het boek extra sterk, geen lange beschrijving maar indringende dialogen tussen echte mensen. Hoewel ik begrijp dat Jeroen dit boek in de beslotenheid van zijn geheime landgoed heeft geschreven is Jeroen toch in eerste instantie de journalist die in de kroeg, terwijl hij met anderen aan het discussiëren is, een paar notities op de achterkant van een bierviltje maakt, en daar daarna een mooi verhaal of project van weet te maken. Ik kwam hem laatst nog tegen terwijl ik in Utrecht van het station naar mijn saaie werkplek op Oudenoord liep vlak voor het muziekcentrum Vredenburg, hij op de fiets op het drukste fietspad van Nederland en ik wachtend om te kunnen oversteken, ‘Hééé Gerard’ riep hij, en hij was alweer op weg naar een nieuwe afspraak in een of andere Utrechtse kroeg, waarschijnlijk voor een diepte interview, Café De Vriendschap bestaat niet meer dus daar zal het vast niet geweest zijn.

De Rijn bij Rhenen is sedert naar het Westen blijven stromen en de mensen zijn blijven voorttobben. Ook de zon komt nog op en iedere avond krijgen wij van Jeroen het Nieuws van den Dag nog. Zijn bestemming in Friesland is mij altijd onopgehelderd gebleven.

De liftster

Gehandicapt vanwege het ontbreken van een navigatiesysteem en omdat de Grieken de meeste wegwijzers voor de niet Grieken onleesbaar hebben gemaakt, vonden we na wat zoeken dan toch eindelijk de weg door de Kourtaliotiko canyon die ons naar het vliegveld van Hiraklion zou brengen. Aan het begin van de canyon stond een vrouw te liften die onderweg was naar Rethimnon en omdat we daar toch langs kwamen besloten we haar mee te nemen.

De liftster vertelde ons dat ze onderweg was naar de dierenarts in Rethimnon omdat haar kat de dag daarvoor als gevolg van kanker bij de dierenarts was overleden, ze was nu onderweg om hem op te halen en te kunnen begraven bij haar onderkomen in de canyon. Ze vertelde dat ze uit Duitsland kwam en, na jaren over de hele wereld te hebben gezworven, zo’n 10 jaar geleden had besloten op Kreta in een natuurgebied te gaan wonen, dit omdat dit een van de weinige plekken is in Europa waar dat nog kan. Ze woonde eerst in een hut bij de Kourtaliotiko rivier maar verhuisde dit voorjaar noodgedwongen, vanwege de zware overstromingen die haar onderkomen volledig hadden weggevaagd, naar de naast de canyon liggende berg Kouroupa, een beschermd natuurgebied. Gelukkig had ze nog wat spullen kunnen redden maar haar buurman was toen alles kwijt geraakt en bezat na de overstroming alleen nog maar het paar sokken dat hij aanhad, een grote hoeveelheid water was plots door de canyon naar beneden gekomen en had onderweg alles vernietigd.

Kourtaliotiko canyon before the flooding spring 2019

De liftster is dus niet de enige die in de mooie natuur van Kreta op een afgelegen plek een teruggetrokken leven leidt. Op mijn vraag waar ze van leeft vertelde ze dat ze voedsel verzamelt in de natuur om haar heen of door naar een stad of dorp te gaan om bij de bakker oud brood of bij restaurants restafval te vragen, de Westerse toeristen gooien erg veel weg. Kleding en andere spullen die ze nodig heeft om te overleven haalt ze uit de afvalcontainers langs de weg, je ziet inderdaad als je daar bent veel mensen in de afvalcontainers langs de kant van de weg snuffelen. Ook vertelde ze dat er kerkelijke organisaties zijn waar je gratis kleren kunt krijgen. Eén keer per jaar komt de politie langs en wordt ze meegenomen voor verhoor maar omdat ze Duitse is en ingezetene van de EU en niets verkeerds heeft gedaan kunnen ze haar niet lang vasthouden.

Ze zag er niet goed uit, was erg mager, had een slecht gebit en moest regelmatig hoesten. Ik vroeg haar daarom hoe het met haar gezondheid was. Ze vertelde niet zo lang geleden bij een arts te zijn geweest en die had gezegd dat ze waarschijnlijk een allergie had of psychische problemen maar dat hij haar vanwege het gebrek aan urgentie niet meteen kon helpen. Ze kon wel een nieuwe afspraak maken voor over een half jaar. Met haar ouders, die in Duitsland wonen had ze al jaren geen contact meer gehad, haar moeder had haar jaren gelden nog wel eens opgezocht maar haar vader nooit. Inmiddels waren beide te oud om haar te kunnen bezoeken en met haar andere familie had ze geen contact. Ze stond er dus alleen voor met als enige gezelschap haar katten.

Crete hippies living in the creeks and along the river at the Kourtaliotiko Gorge before the flooding spring 2019

De kat die net was overleden was sinds het begin van haar bestaan in Kreta, dus al meer dan 10 jaar, bij haar geweest en volgens haar een heel bijzondere kat: een kruising tussen een straatkat en een siamees en daarnaast ook nog eens vegetariër. De kat beschermde haar ‘s nachts tegen bijvoorbeeld slangen, haar kat had op een gegeven moment een slang van wel twee meter aangevallen en gedood. Alle andere wilde katers die daar woonden waren verliefd op haar, meestal had har kat dan ook meerdere ‘lovers’. Zij niet, ze was altijd alleen en had slechts sporadisch contact met haar buren en daartussen, vertelde ze, zaten helaas ook minder aardige mensen, een buurman had zelfs een tijd terug een van haar katten vergiftigd! Maar gelukkig had ze voor haar persoonlijke veiligheid nooit bang hoeven zijn.

En dan was ze nu onderweg om haar dode kat op te halen. Ze had een tas bij zich om haar mee te nemen en was van plan deze met de lokale bus terug te vervoeren en dicht bij haar woonplek te begraven. In Rethimnon hebben we haar afgezet bij de dierenarts en haar veel sterkte gewenst. Nadat ze uitgestapt was bleef er in de auto een vreemde geur hangen die me deed denken aan de indringende geur die ik steeds rook als ik in India was en die de hele tijd in je neus blijft hangen net als een liedje dat maar niet uit je hoofd wil verdwijnen.

Hippie living on Kouroupa mountain, not the one described in this story…

Chania

Kwam deze graffiti tegen in Chania, John Lennon zou het er waarschijnlijk mee eens zijn geweest.

Kreta heeft dit voorjaar flink last gehad van zware regenval en dat is met name in de bergen goed te merken, veel wegen zijn er slecht aan toe en het herstel gaat waarschijnlijk nog jaren duren. In een touristenstad als Chania merk je daar dan weer niks van.

Ook economisch grote verschillen tussen de armoede in de kleine dorpjes in het zuidwesten van Kreta en de toeristen resorts langs de noordkust. Zit hier Grand ◇ Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer te lezen tussen busladingen Scandinaviers die door TUI ‘s nachts uitgebraakt worden voorzien van ratelend lawaai makende rolkoffers en een goed gevulde portemonnee. Heel herkenbaar zoals hij over het massa tourisme in Venetië schrijft.

De andere kant is dan weer de jonge Griekse die een winkeltje runt in het bergdorpje Perivolia en nauwelijks daarvan kan leven en die vertelde dat ze in Athene had gestudeerd en na mislukte pogingen werk te vinden noodgedwongen koos voor een simpel bestaan in ‘the middle of nowhere’. We kwamen haar nog tegen op het mooie strand van Elafonisos waar ze weer enthousiast haar spullen stond te verkopen. Toen ik over Jeroen Dijsselbloem begon keek ze me niet begrijpend aan, je neemt het alle burgers van een land toch niet kwalijk als een politicus iets verkeerds doet? Dat is nu, volgens haar, juist de les die de Grieken recent geleerd hebben! Ontroert door haar en haar troostende woorden wat lokaals bij haar gekocht.

Van een lezeres van mijn blog, Lydia Edelkoort-van der Vlerk, kreeg ik als reactie op deze post onderstaande foto toegestuurd, genomen in Leonidio op de Pelopponesos.

Aan verbeeldingskracht ontbreekt het de Grieken in ieder geval niet, alleen het omzetten daarvan naar de praktijk is best wel een dingetje. In Grand ◇ Hotel Europa van Pfeijffer las ik tot nu toe niets over de strijd tussen mannen en vrouwen om de macht, daarvoor moet je tocht echt op deze website zijn.

Trying to escape Earth

While hundreds of humans are trying to escape Earth by climbing the Mount Everest, SpaceX’s Falcon 9 launched 60 Starlink satellites to orbit with the ambition to have 12.000 satellites in orbit next year for continuous coverage and controle of the most populated areas on Earth, others companies have similar plans to prevent space from becoming to crowded by humans.

Meanwhile, the Tesla Roadster, which was send to space by the owner of the Space X programme Elon Musk, one of the richest persons on Earth worth 18.1 billion USD. On February 6th 2018 the Roadster was 326,978,460 km (18.18 light minutes) from Earth moving toward Earth at a speed of 24,858 km/h and 218,747,154 km (12.16 light minutes) from Mars, moving toward the planet at a speed of 42,756 km/h. No news received on the physical and mental health of the Tesla Roadster driver Starman who is now almost 16 months in orbit driving his car around the sun.

At the same time the American diver Victor Vescovo, an American private equity investor, broke the record for deepest submarine dive ever, he traveled seven miles down to the deepest part of the ocean, Mariana Trench in the Pacific and found a plastic bag at the bottom of the ocean. Victor served 20 years in the U.S. Navy Reserve, retiring in 2014 as a Commander (O-5). In 2017, Victor Vescovo earlier became the 12th American to complete the “Explorer’s Grand Slam” which requires climbing the highest peak on all seven of the world’s continents including the Mount Everest, and skiing at least 100 kilometers to both the North and South Poles. He is also an instrument-rated, multi-engine jet and helicopter pilot.

Gérard La Lune – May 26th 2019 – Space reporter

Europa en de stier

Soms moet je, als je het niet meer weet, terug naar de oorsprong en die van Europa is gelegen in de Griekse mythologie in het verhaal van Europa en de stier. Europa was de moeder van Koning Minos van Kreta. De god Zeus, getrouwd met Hera, was nogal gecharmeerd van Europa en besloot op de aarde af te dalen om daar, getransformeerd tot stier Europa, te gaan verleiden. Toen Europa de prachtige witte gespierde stier zag was ze meteen gecharmeerd van hem, aaide hem en ging uiteindelijk op hem zitten. Zeus zag zijn kans en rende met haar op zijn rug naar zee en zwom naar Kreta waar hij zijn identiteit onthulde en de liefde met haar bedreef. Onduidelijk is of dat nu met of zonder haar toestemming was maar het was vanuit Zeus gezien in ieder geval overspel en van Europa gezien in ieder geval ontvoering en misleiding. Het resultaat daarvan was een zoon, Minos. Later trouwde ze met Koning Asterius van Kreta die haar zoon Minos adopteerde en hem later als Koning van Kreta opvolgde.

Samenvattend is Europa dus door Zeus misleid, ontvoerd, verkracht en met een kind achtergelaten, door met een ander te trouwen kreeg haar zoon de kans maatschappelijk succesvol te zijn. Door het zo samen te vatten en de goden uit het verhaal weg te laten wordt het een universeel verhaal over slachtofferschap en daderschap maar ook over slachtoffers die door anderen geholpen worden: Koning Asterius trouwde met de alleenstaande moeder Europa en adopteerde haar zoon Minos. Dit verhaal gaat dus ook over hoop. Het mythe van Europa en de stier kent vele varianten en is voor velerlei uitleg vatbaar maar gaat natuurlijk in essentie over de verhouding tussen de man en de vrouw en de rol die macht daarbij speelt.

Een moderne variant hierop is de stier gemaakt door de kunstenaar Arturo Di Modica, die in New York op Wallstreet staat. Di Modica is een van oorsprong Italiaanse kunstenaar die dit beeld in 1989 illegaal op Wallstreet zette als symbool van de sterkste en macht van het Amerikaanse volk. Deze kunstvorm wordt ook wel ‘guerrilla art’ genoemd en deze kunstvorm heeft als doel door middel van kunst impact te hebben op de toeschouwer, de stier dus als symbool voor macht en dominantie en geplaatst voor de beurs op Wall Street. In 2017 gebruikte de kunstenares Kristen Visbal dezelfde kunstvorm, overigens deze keer wel met toestemming van de autoriteiten, door tegenover de stier een nieuw beeld te zetten: Fearless Girl. Di Modica heeft nog geprobeerd dit beeld te laten verwijderen wat natuurlijk in strijd is met de gedachte achter guerrilla art. Momenteel is n.a.v. Fearless Girl de stier en de Europa zelfs het symbool geworden van de Occupy-beweging.

Europa is dus een vrouw en staat voor menselijke waarden en uiteindelijk de hoop op een betere toekomst. Europa en de stier zouden dus een mooi symbool voor Europa kunnen zijn. Ik ken eigenlijk maar drie symbolen voor Europa: de blauwe vlag met de sterren, de Euro en de ‘Ode an die Freude’ uit Beethoven’s negende symfonie. Volgend jaar vieren we dat we sinds de Tweede Wereldoorlog 75 jaar vrede binnen Europa hebben, de oorlog op de Balkan en de strijd om de Oekraïne even buiten beschouwing latend. Dat er in die 75 jaar vrede is geweest is het gevolg van de samenwerking tussen de voormalige vijanden in Europa die uiteindelijk gestalte kreeg in de EU.

Mensen die tegen Europa zijn begrijpen niets van onze geschiedenis en de risico’s die ze nemen als ze de anti Europa partijen de kans geven het EU project af te breken. Zowel bij de linkse als de rechtse politieke partijen heerst momenteel een anti Europa sentiment terwijl de middenpartijen zich niet ronduit voor de EU durven uitspreken, bang als ze zijn voor de ‘vox populi’, het politieke klimaat in Europa is aan het veranderen.

Václav Klaus en de Nation State

Gisteren naar de Renaissancelezing geweest georganiseerd door het Renaissance Instituut, het wetenschappelijk bureau van Forum voor Democratie, verzorgd door de Tsjechische politicus en schrijver Václav Klaus. Klaus is president van Tsjechië geweest tussen 2003 en 2013 en leidde samen met de inmiddels overleden Václav Havel het verzet tegen het communisme destijds, tevens was hij de belangrijkste trekker van de “Fluwelen Revolutie”, de vreedzame splitsing tussen Tsjechië en Slowakije in 1993. Niet de minste dus.

Tegenwoordig is Václav Klaus een fanatiek tegenstander van de, in zijn ogen, ondemocratische Europese Unie en kritisch ten opzichte van de klimaatbeweging die forse maatregelen wil nemen omdat het anders met ons klimaat verkeerd afloopt. Reden voor het Renaissance Instituut hem voor een lezing in Amsterdam uit te nodigen en voor mij om mij aan te melden om zijn lezing bij het Renaissance Instituut bij te wonen. Tevens een mooie kans om mij tussen de aanhangers van het Forum voor Democratie te begeven en er achter te komen wie dat zijn en wat hen beweegt. In eerste instantie zou de lezing in de Rode Hoed worden gehouden maar vanwege de grote belangstelling weken ze uit naar het Muziekgebouw aan het IJ.

Het Muziekgebouw zat gisteravond redelijk vol en zowel voor als na de lezing kreeg ik de kans met aanhangers van het Forum voor Democratie, voor wie dit natuurlijk een thuiswedstrijd was, te praten. Bekende Forum voormannen als Thierry Baudet en Theo Hiddema liepen er rond evenals de voormalig CDA staatssecretaris Henk Bleeker die het zichtbaar goed met Baudet kon vinden. Grote afwezige was Paul Cliteur, voorzitter van het Renaissance Instituut, hij had zich afgemeld.

Ik vond de sfeer goed maar ook ingetogen, geen uitbundige ovaties tijdens en na afloop van de lezing maar een bescheiden applaus als Klaus weer eens wat had gezegd dat de zaal aansprak. Het publiek bestond voor 90 % uit mannen en onder de 10 % vrouwen vooral keurig geklede jonge dames. De mannen waren voor het merendeel slecht gekleed en wat ouder maar toch waren er ook een groot aantal jongeren, ik schat wel 30%, de leden van Forum voor Democratie waren daar erg enthousiast over. Een vader die zijn zoon mee had genomen vertelde mij dat hij op school er last had dat hij voor Forum is en dat een docent hem daar steeds op aansprak, dat is natuurlijk een slechte zaak. Ik ben erg voor vrijheid van meningsuiting en als docent ben ik zelf altijd blij als een student überhaupt een mening heeft.

Aan het begin van de avond werd door degene die Václav Klaus introduceerde een link gelegd met Pim Fortuyn die in 2002 op dezelfde avond als deze lezing (6 mei) in Hilversum werd vermoord waarmee de link werd gelegd tussen Forum en Pim Fortuyn. Ik zou zelf zeggen dat Forum voor Democratie de derde generatie ‘Nation State’ partij van Nederland is, eerst had je Pim Fortuyn, daarna Geert Wilders en nu Thierry Baudet en alle drie deze partijen willen opkomen voor de eigen bevolking, zijn tegen grote internationale instituties, massa immigratie en een teveel overheidsbemoeienis.

Daarbij zou je kunnen stellen dat elke nieuwe versie van deze ‘Nation State’ partijen weer geleerd heeft van de fouten van de vorige en beter georganiseerd is. Het Renaissance Instituut en de cursussen die zij voor jongeren organiseren is daar een voorbeeld van. De groep rond Pim Fortuyn en Geert Wilders hebben in het verleden dan wel veel stemmen getrokken maar nooit iets bereikt. De doelgroep die Forum bedient is ook duidelijk anders. Een van de aanwezige die ik sprak noemde Forum voor Democratie de partij voor de middenstander, de MKB’er en de ZZP’er, en hij stelde dat je dan een groot gedeelte van het electoraat hebt. Grof gezegd richt de PPV zich op de onderkant van de samenleving terwijl Forum zich op de VVD richt en op de middenklasse die werkt, zie de recente gemeenteraadsverkiezingen. Een partij om rekening mee te horen dus.

En dan het verhaal van Václav Klaus. In 1998 kwam zijn zijn boek ‘Renaissance’ uit, dit bestaat uit 29 essays en speeches die gaan over economische hervormingen, ecologische politiek, de toekomst van Europa en de relatie tussen kunst en tolerantie. Volgens de aankondiging van het Renaissance Instituut zou zijn lezing zich richten op de grote thema’s van deze tijd: immigratie, identiteit en democratie en dat klopte ook, aan het begin van de lezing zei hij dat zijn grote thema’s vrijheid en het klimaat zijn. Over dat laatste ging het de hele avond, over het klimaat heb ik het verder niet meer gehoord.

Zoals ik al eerder zei is het grote thema van Václav Klaus, maar ook van Forum en al die andere nationalistische partijen in Europa. de ‘Nation State’ en je zou de huidige Brexit crisis makkelijk ook onder dit kopje kunnen scharen. Klaus gebruiken zelf in zijn lezing dit begrip ‘Nation State’ waaronder wordt verstaan een staat waarvan de grote meerderheid van de mensen dezelfde cultuur hebben, dezelfde taal spreken en dezelfde afkomst hebben, en zich daar ook van bewust zijn, een staat dus die bestaat uit één dominante ethnische groep. Ik zou dat willen typeren als een nostalgisch verlangen naar vroeger die de huidige realiteit van Europe ontkend.

De rode draag van Václav Klaus gedurende de ;ezing was dat hij als president van Tsjechië ervoor heeft kunnen zorgen dat Tsjechoslowakije, na decennia onder het juk van Moskou te hebben geleefd, zich los heeft kunnen maken van de Sovjet Unie en daarna de afsplitsing van Tsjechië en Slovenië heeft kunnen realiseren waarbij hij geen ander keus had dan toe te treden tot de EU waardoor het ene totalitaire systeem voor het andere is vervangen. Hij verwees daarbij naar een uitspraak van de Hongaarse president Viktor Orbán die een parallel ziet tussen de voormalige “Homo Sovieticus” en de huidige “Homo Brusselicus”. Viktor Orbán en Václav Klaus zitten wat dat betreft op één lijn: nationale staten moeten weer autonoom worden en niet bestuurd vanuit overkoepelende instituties, daar hebben ze zich tijdens de Sovjet periode juist tegen verzet: het gedomineerd worden door anderen en zelf niet kunnen beslissen.

Václav Klaus ziet de teloorgang van de Nation State als een aanval op de vrijheid van de burger. De EU verzwakt de Nation State door het streven naar gelijkheid zoals bijvoorbeeld de gender beweging doet, hij ziet die beweging als een aanval is op het traditionele gezin. Ook de MeToo beweging is daarvan een voorbeeld, deze beweging veroorzaakt angst en spanningen in de samenleving. Zijn grote thema echter is de massa-immigratie, wat volgens Klaus wat anders is dan de individuele immigratie waar hij weer vóór is (snap ik niet). De EU is volgens hem helemaal niet tegen massa immigratie maar juist daarvoor omdat deze zorgt voor verzwakking van de Nation State door de invloeden die vanuit buiten Europa binnen komen en onze eigen identiteit verzwakken en dus de macht van de EU vergroten. Donald Trump is daarbij zijn grote voorbeeld omdat die momenteel dit probleem in eigen land flink aanpakt geholpen door zijn electoraat.

Als één van de leiders van de fluwelen revolutie destijds in Tsjechië is hij extra sensitief als het gaat om het signaleren van dit soort ontwikkelingen: hij heeft het allemaal al een keer eerder meegemaakt en waarschuwt ons dat het verder gaan met het Europese project de EU in de richting stuurt van een totalitaire staat waarbij ‘Brussel’ ongekende macht heeft en democratische controle ontbreekt. Voor Moskou is hij opvallend milder, hij is tegen het demoniseren van Rusland en pleit voor meer respect: Rusland is al lang geen Marxistische staat meer en hij heeft begrip voor de inmenging van Rusland in de Oekraïne en de Krim vanuit historische redeneren maar ook vanwege het feit dat de Oekraïne een zogenaamde ‘Failed State’ is waarbij het leiderschap zijn eigen zaakjes niet goed op orde heeft.

De lof voor Donald Trump en Vladimir Putin vind ik zorgelijk. Zowel de US als Rusland hebben vanuit economische overwegingen belang bij een zwakkere EU en pleiten voor een verzwakking van de EU en dat speelt beide in de kaart. Ook China zal hiervan willen profiteren en dat doen ze al door bilateraal zaken te doen met EU landen als Italië.

Tot nu toe hoopte hij dat de ogen van de Europeanen geopend zouden worden na de verschillende EU-crisissen die er de afgelopen decennia zijn geweest zoals de schuldencrisis, de Griekse crisis en dan nu de Brexit. Helaas tot nu toe zonder echte impact op de acceptatie van de EU door haar burgers. Wel heeft hij hoop dat de opkomst van partijen zoals Forum in de verschillende EU landen voor een kentering zal zorgen, de Europese renaissance realiseren is echter een verandering die tijd kost en niet via een revolutie gerealiseerd wordt. Wat daarbij niet helpt is dat samenwerking tussen gelijkgezinde partijen in de EU niet werkt, er zijn al eerder pogingen tot samenwerking gedaan waarbij hij zelf ook betrokken was maar dat heeft tot nu toe geen resultaat gehad. Klaus suggereerde wel dat één sterke Europese leider wellicht een en ander zou kunnen versnellen, met een knipoog naar Thierry Baudet die voor hem zat.

Mijn conclusie na deze avond is dat er in Europa een steeds grotere groep burgers is die de voordelen niet zien van het Europese project en zich steeds professioneler en effectiever gaan verzetten. De leden van Forum die ik voor en na de lezing sprak hebben het gevoel dat er in Brussel, maar ook in Den Haag, over maar niet door hen beslist wordt terwijl die beslissingen steeds meer invloed hebben op hun dagelijkse leven. Er is dus een noodzaak tot democratisering van de EU-instituties. Het terugdraaien van eerder beslissingen in de EU is, zoals nu blijkt bij de Brexit, is echter niet zo makkelijk, we zullen het moeten doen met het doorvoeren van hervormingen om te voorkomen dat er nog meer landen uit de EU stappen.

Helaas staan partijen als Forum niet erg open voor hervormingen omdat zij inspelen op de gevoelens van onvrede onder de burger en dit niet onderbouwen met rationele argumenten. De ontevreden burger wil actie en wel meteen. Aan de andere kant kanaliseren dit soort bewegingen ook de onvrede en brengen ze naar boven wat er speelt in de samenleving en is het goed hiernaar te luisteren en er iets mee te doen. Zoals Václav Klaus stelde: niet demoniseren maar respecteren van al die onvrede en er geen predicaat populisme aanhangen want dan bereik je niets. Zoals ik gisteren ondervond in het Muziekgebouw is dat goed mogelijk.

Opvallend overigens dat onze Minister van Financiën de CDA’er Wopke Hoekstra zowat gelijktijdig aan deze lezing tijdens de Humboldt-lezing in Berlijn over Europa een tegengestelde positie inneemt, hij pleit juist voor een meer ‘Europese manier van leven’ en veel nauwer samenwerken binnen Europa rond migratie, klimaat, buitenlandpolitiek en defensie. Dwarsliggers in de EU moeten de wacht aan worden gezegd: wie zich niet aan de EU-afspraken houdt, moet geen subsidie meer krijgen en landen die geen migranten willen opnemen, moeten de Schengenzone maar verlaten.

Voor de kiezer wel zo duidelijk: eindelijk liggen er duidelijke en heldere standpunten op tafel en is er wat te kiezen…

Waarom ging het mis tussen de US en China?

Vorige week kwam het bericht uit Washington dat de VS en China in de finale fase zaten van de onderhandelingen over een handelsakkoord: ‘The endgame’ werd er zelfs geschreven. De Chinese vice premier Liu He zou a.s. donderdag naar Washington gaan voor de laatste gesprekken en volgens de media was een handelsakkoord dichtbij, het zou voornamelijk nog gaan over de de toegang van de Amerikanen tot de cloud en dat probleempje was volgens de Amerikaanse media blijkbaar bijna opgelost.

Tot plots gisteren, 5 mei 2019, het bericht kwam dat de onderhandelingen stroef verlopen omdat volgens Trump de Chinezen opnieuw willen onderhandelen, er is dus iets flink mis gegaan vorige week aan de vooravond van nieuwe onderhandelingen in Washington. De door Trump aangekondigde tariefsverhoging van 10 naar 25 % voor hoog technologische producten is nogal wat en heeft de onderhandelingen over een handelsakkoord in een ander vaarwater gebracht. Blijkbaar voelt Trump zich sterk genoeg deze stap te zetten na al dat positieve nieuws vorige week over de Amerikaanse economie maar het is tegelijkertijd een risico, Chinese tegenmaatregelen kunnen grote impact hebben op elkaars en de wereldeconomie, spelen met vuur dus!

Het zou me niet verbazen als dit conflict ontstaan is tijdens de gesprekken over de cloud vorige week, hierbij gaat het immers om hoog technologische producten, de productcategorie waar de tariefsverhoging zich op richt en die de sleutel zijn voor toekomstige welvaart. Denk aan de 5G technologie van Huwai maar ook de voorspong op het gebied van quantum computers, de invoering van de nieuwe versie van het internetprotocol en artificial intelligence die de komende jaren een enorme impact zullen hebben op de wereldeconomie. Het land dat op de digitale snelweg de beste infrastructuur heeft loopt voorop en heeft de toekomst en dat is momenteel niet de VS maar China. Dat probleem los je overigens niet op door een handelsoorlog maar door te investeren in innovatie en daarin koopt de VS hopeloos achter.

China heeft al laten weten te overwegen vice premier Liu He a.s. donderdag niet naar Washington te sturen en tevens met economische tegenmaatregelen te komen. Ik ben benieuwd hoe de beurs daar vandaag op gaat reageren, de Chinees beurs is in ieder geval vanmorgen al meer dan 6 % gedaald en de Europese beurzen met ongeveer 2%, het wachten is nu op de Amerikaanse opening.

Rosa Luxemburg: ‘Vrijheid is altijd de vrijheid voor de andersdenkenden’

In 2015 kondigde de Chinese president Xi Jinping aan dat in 2020 alle 1.4 miljard Chinezen boven de armoede grens zouden leven, d.w.z. dat ze meer dan $416 per jaar zouden verdienen, $1.10 per dag. De maatstaf van de World Bank is $1.90 per dag ofwel $700 per jaar. Daar zitten de Fransen flink boven daar ligt het bijstandsniveau, de RSA (revenu de solidarité active) op €513.88 voor één persoon per maand en op €770,82 voor een echtpaar. Lager dan in Nederland maar toch altijd per maand meer dan voor een heel jaar in China.

Toch is een groot gedeelte van de Fransen behoorlijk ontevreden over hun inkomenssituatie zoals we al lange tijd merken door de protesten van de gele vestjes beweging aldaar, gisteren gingen de 23ste keer op rij in Parijs de straten op om te protesteren. Deze week was de opkomst massaler dan ooit nadat de Franse president Macron in korte tijd honderden miljoenen bij elkaar had weten te krijgen voor de restauratie van de Notre Dame terwijl de Franse regering niet ingaat op de eisen van de demonstranten dat hun loon te laag is. En dan hebben we het niet over de hoogte van de bijstand of de werkloosheidsuitkeringen maar om de lonen van mensen die werken.

Er heerst veel onvrede onder de massa in Europa zoals dat tot uiting komt in Frankrijk bij de ‘gilets jaunes’, zoals de gele hesje daar genoemd worden, maar ook onder de Brexit voorstanders in de UK of bij de rechts populistische partijen in Duitsland, Italië of Nederland. Friedrich Nietzsche introduceerde in zijn eerste boek ‘Zur Genealogie der Moral’, dat uitkwam in 1887, het begrip ressentiment. Ressentiment definieerde hij als een afgunstige emotie die de machtelozen voelen ten opzichte van de machtigen, maar die vervolgens creatief wordt: rensentiment zet de machtelozen aan tot het bedenken van een alternatief universum waarin zij de macht hebben en ‘imaginaire wraak’ nemen op de machthebbers door nieuwe waarden te vormen en de waarden van de machthebbers te devalueren. Door zich te verenigen creëren ze hun eigen waardenrangorde waarin het sterke wordt gediskwalificeerd en het zwakke opgewaardeerd.

Deze week was ik bij een lezing in de bibliotheek van Baarn van Joke Hermsen over haar pas verschenen essay ‘Het tij keren’ waarin zij de opkomst van de ‘gilets jaunes’ in Frankrijk bespreekt aan de hand van het werk van Rosa Luxemburg en Hannah Arendt. Naar aanleiding van de vraag wat mensen aanzet tot actie citeert Hermsen Rosa Luxemburgs pamflet ‘Massa staking’ uit 1905 dat de massa zelden op oproepen van partij- en of organisaties in beweging komt maar pas spontaan tot acties overgaat als de gevoelens van rechtvaardigheid te langdurig zijn gekrenkt en het verzet ertegen als het ware in eens ontbrandt. Politieke acties moeten uit de wil en daadkracht van de bevolking komen omdat zijn alleen dan uiting geven aan politieke vrijheid en kans van slagen hebben.

Hannah Arendt was een groot fan van Rosa Luxemburg en deelde haar analyse. In haar boek ‘On revolution’ uit 1963 vergeleek ze de Franse en de Amerikaanse revolutie met elkaar en schrijft ze naar aanleiding van de Parijse Commune, die in 1871 met veel geweld door het leger van Napoleon werd neergeslagen, dat het deze commune niet alleen om de bevrijding van nood en armoede ging maar ook om vrijheid van politiek handelen. Volgens Arendt hebben alleen opstanden die niet slechts om economische bevrijding gaan maar ook om politieke vrijheid kans van slagen: alleen aanpassingen aan het systeem kunnen immers leiden tot wezenlijke veranderingen in de levenssituatie van degenen die in armoede moeten leven.

De vraag blijft welke factoren een opstand succesvol doen zijn, het kan immers ook mis gaan, zie de Parijse Commune. En als een opstand wel slaagt, hoe gaat dat dan verder? Lukt het de opstandelingen dan een betere situatie voor iedereen te creëren of staan er dan weer nieuwe machtigen op die andere machtelozen gaan onderdrukken? Zo is het immers in het verleden maar al te vaak gegaan. De belangrijkste randvoorwaarde daarvoor is volgens zowel Rosa Luxemburg en Hannah Arendt toch wel de politieke vrijheid je te kunnen uiten, als dat niet kan dan heb je echt een probleem. Vrijheid van meningsuiting, vergadering, demonstreren, het vormen van politieke partijen etc. vormen de basis waarop verandering in het bestel mogelijk zijn en als die onderdrukt worden heb je een probleem als machteloze. Zoals Rosa Luxemburg schreef: ‘Vrijheid voor alleen de aanhangers van de regering en de leden van de partij is geen vrijheid, vrijheid is altijd de vrijheid voor de andersdenkenden’.

Joke Hermsen wijst daarbij op de gevaren voor de democratie van de digitalisering van de samenleving en het grootschalig indringen in het privédomein van de burgers door de overheid en het bedrijfsleven die een inbreuk is op onze privacy en door de machthebbers gebruikt kunnen worden om onze burgerlijke vrijheden te beperken. Ze refereert naar het recent verschenen boek The age of surveillance capitalism’ van Shoshana Zuboff uit 2019 waarin ze wijst op het zonder toestemming van de burger en enige democratische controle gebruiken van onze gegevens voor politieke en commerciële doeleinden. Dit surveillancekapitalisme ondermijnt onze rechtsstaat en democratie en heeft als doel ons leven volledig te digitaliseren en te automatiseren.

Gelukkig wordt het debat hierover in Europa gevoerd en hebben we het hier in Nederland wat dat betreft best goed voor elkaar, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld China waar het digitale overheidstoezicht al heel ver gaat. Toch gebeuren er hier af en toe ook zaken die ons recht op vrije meningsuiting in gevaar brengen. Zo hoor je sommige publicisten of schrijvers af en toe zeggen dat ze bepaalde onderwerpen schuwen omdat ze dan te veel negatieve reacties krijgen, zelfcensuur dus. Joke Hermsen pleit dan ook voor meer publiek debat in de publieke ruimte waarin iedereen kan zeggen wat hij of zij denkt, gelukkig gebeurd dat genoeg in Nederland zoals bleek na afloop van de lezing van Joke Hermsen in Baarn.

SoundCloud

Ik hoorde deze week in de radio een uitzending over podcasts en dat die plots weer erg hip aan het worden zijn. Erg populair schijnen de podcasts van Gijs Groenteman te zijn die al 73 afleveringen heeft gemaakt van de podcast ‘Met Groenteman in de kast’ waarin hij bekende nederlanders interviewt maar ook de populaire serie ‘De Grote Harry Banning Podcast’ heeft gemaakt.

Interessant dacht ik toen, wat als ik mijn schrijfsels ook ga inspreken en publiceren, ik heb al langer een SoundCloud abonnement dus waarom niet?

Je kunt hier luisteren maar mijn eerste experimentele podcast ‘Intro Gerard Geerlings, te beluisteren op SoundCloud: 

Spiritualiteit

Ik denk dat ik zo’n 15 jaar oud was toen ik een fles wijn wist te bemachtigen en me in mijn kamer opsloot om deze soldaat te maken. Met de deur op slot dronk ik de fles leeg en wachtte af wat er met me zou gebeuren. Omdat ik ook toen al literaire aspiraties had schreef ik op wat ik dacht en had een geweldige avond, ik heb mijn aantekeningen nog steeds. De volgende ochtend las ik het terug en kwam tot de conclusie dat het allemaal grote onzin was wat ik had opgeschreven en dat het hebben van een beneveld brein weliswaar plezierig is maar vooral een persoonlijke ervaring is die niet altijd tot grootse gedachten leidt.

Er zijn vele manieren waarop iemand zijn geest kan verruimen en het gebruiken van genotsmiddelen zoals alcohol en drugs is er een van. Het gebruik hiervan heeft echter ook een schaduwzijde omdat veel van deze middelen slecht zijn voor je lichaam en kunnen leiden tot verslaving en afhankelijkheid. Gelukkig zijn er ook alternatieven die je kunnen helpen je geest kunnen verruimen. Een goed voorbeeld is Nietzsche die in de bergen ging wandelen en door het hoogteverschil zijn geest verruimde en en tot de meest fantastische inzichten kwam.Maar ook aan dat bergwandelen delven gevaren want een zuurstof tekort of een val in de bergen kan ook fataal zijn.

Het zoeken naar verruiming van de geest kan ook door je aan te sluiten bij een spirituele community die je belooft te helpen op jouw spirituele zoektocht en daarvan zijn er tegenwoordig velen. De moderne spirituele gemeenschappen beloven spirituele groei als je meedoet met hun beweging, hun boeken leest, hunn cursussen volgt en je houdt aan de voorgeschreven oefeningen zoals yoga en meditatie. Veel van de bewegingen zijn overigens gebaseerd op Oosterse filosofische tradities, wat van ver komt is blijkbaar interessanter dan van dichtbij. In mijn woonplaats Amersfoort stikt het van de organisaties die zich ‘spiritueel’ noemen.

Deze week bezocht ik de boekpresentatie van Stine Jensen’s nieuwe boek ‘Goeroes’ in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Stine Jensen, filosoof en yoga docente, heeft zich de afgelopen jaren verdiept in deze bewegingen en komt tot de conclusie dat er weliswaar veel voordelen zijn maar ook veel nadelen. In haar boek beschrijft ze haar persoonlijke ervaringen en geeft ze tips waar op te letten als je besluit je bij zo’n beweging aan te sluiten. Tijdens de sessie in Pakhuis de Zwijger had ze ook een aantal mensen meegenomen die gelijksoortige ervaringen hebben gehad zoals een mevrouw die was opgegroeid bij de Noorse Broederschap en een man wiens ouders aanhangers waren van de Bhagwan. De zoektocht van hun ouders naar spirituele verdieping had voor hun kinderen in ieder geval een traumatische jeugd tot gevolg gehad.

Terwijl ik tussen de voornamelijk uit de grachtengordel afkomstige deelnemers aan de boekpresentatie zat vroeg ik me af of spirituele groei er voor mij nog wel inzit. Ik heb immers geen jeugdtrauma of lichamelijk ongemak zoals alle deelnemers aan de avond en heb al heel lang een bloedje hekel aan mensen die de ambitie hebben mij te leren hoe te denken, dat doe ik liever zelf. Het zoeken naar hulp van anderen voor het creëren van een eigen innerlijke ervaring werkt bij mij in ieder geval niet en ik heb al helemaal een hekel aan spiritueel leiders die in Rolls Royces rijden en die de leer die ze verkondigen zelf niet in de praktijk brengen zoals Stine Jensen met haar boek goed aantoont. Hopelijk bedenkt ze in haar volgende boek zelf weer wat.