Q1 2019: op weg naar een recessie?

17 januari 2019.

Twee dagen lawaai in het Britse lagerhuis en er is eigenlijk niets veranderd: er is nog steeds geen Brexit deal en Theresa May mag blijven. Ik hoop niet dat dit proces uiteindelijk tot uitstel gaat leiden omdat dat de zaak alleen maar complexer maakt. Dit zal alleen maar tot gevolg hebben dat het bedrag dat de Biritten moeten gaan betalen gaat oplopen en er nog meer onvrede gaat ontstaan tussen de kiezers en gekozenen in de UK. In Nederland zou na zo’n enorme afstraffing van het parlement de verantwoordelijk minister uit zichzelf opstappen maar in de UK kan na dit debacle iedereen gewoon blijven zitten.

16 januari 2019.

Op de dag dat de Brexit deal massaal werd afgestemd in het Britse parlement werd bekend dat de groei van de belangrijkste economie vorig jaar uitkwam op 1,5 %, dat was het jaar daarvoor ons 2,2 % en toen de sterkste groei in zes jaar. Tevens werd bekend dat China haar zakenmensen heeft opgeroepen niet naar de VS te gaan waardoor de huidige handelsoorlog plots het karakter krijgt van een koude oorlog.

Wat me het meest opviel aan het debat over de Brexit gisteravond was toch wel de enorme kloof tussen de conservatieven van Theresa May en de socialisten van Jeremy Corbyn. De wijze waarop beide elkaar tijdens het debat aanspreken, met zichtbare weerzin, laat zien dat er in de Britse samenleving nog steeds een enorme kloof is tussen de arbeidersklasse en de goed opgeleide elite die het daar al eeuwen lang voor het zeggen heeft op politiek, bestuurlijk en economisch niveau. Vandaar dat de afwijzing van de Brexit deal geen gevolgen zal hebben voor Theresa May, haar wegstemmen zou betekenen dat Jeremy Corbyn aan de macht komt en dat willen de conservatieven kost wat kost voorkomen.

Maar met wie gaat Theresa May dan praten als ze een nieuwe deal wil met op Europa? Alleen met haar eigen achterban en de Democratic Unionist Party (DUP)? Dat zou betekenen dat het huidige akkoord alleen maar naar rechts wordt bijgesteld en de vraag is of de EU dat dan zal accepteren.

Volgens mij gaat zich het volgende scenario voltrekken: Theresa May benoemt een nieuwe Brexit minister uit de groep tegenstemmers van haar eigen partij (Boris Johnson?, die liet zich de afgelopen dagen voor zijn doen erg stil..), die gaat met iedereen praten, dat levert op korte termijn niets op en dan vraagt Theresa May uitstel aan bij de EU, die krijgt ze ook want de EU vindt het eigenlijk wel prettig dat de onderhandelingen nog doorlopen tijdens de Europese verkiezingen. de factor tijd werkt in dit geval in een ieders voordeel… Ik kan me overigens, de Britten kennende, niet voorstellen dat een dergelijk scenario niet al langer op de plank ligt en afgestemd is met de EU…

15 januari 2019.

De voorbeschouwingen lezend over de Brexit stemming vanavond in het Britse parlement doen vermoeden dat na de stemming vanavond alles nog mogelijk is, van afstel van de Brexit tot uitstel, een nieuw referendum of zelfs nieuwe verkiezingen. Hoe dan ook, de messen zijn geslepen, coalities in achteraf kamertjes gevormd en talloze strategieën bedacht door de backbenchers van alle partijen. We gaan het zien vanavond.

Tijdens het debat gisteravond begon Theresa May over hoe in de toekomst teruggekeken gaat worden op de historische beslissing die vanavond genomen gaat worden, er klonk toen gelach. Toch is dat een relevante vraag. De Brexit heeft een nieuwe scheidslijn in de politiek gebracht dwars door alle partijen heen en dat is die tussen de jonge generatie, die massaal tegen de Brexit is, de de oude die overwegend voor is (en met name op het Engelse platteland woont). Helaas is deze laatste categorie oververtegenwoordigd in de Britse politiek. De Brexit betekent voor de jonge generatie dat ze minder kansen hebben gezien alle beperkingen die de Brexit oplevert, over 10 jaar kijken zij vol heimwee terug naar de tijd dat je zonder problemen op vakantie naar het vasteland kon, daar kon studeren en werken en onbeperkt goederen in- en uitvoeren.

14 januari 2019.

Met 24 uur te gaan voor de stemming in de UK begint de tijd te dringen. Theresa May blijkt in het weekend overleg te hebben gehad met Angela Merkel en het EU voorzitterschap wat vanmorgen tot een open brief leidde van Juncker en Tusk names de EU waarbij met name de intenties van de EU ten opzichte van de Back Stop nog een keer werden toegelicht zonder echte aanvullende toezeggingen. Theresa May zelf laat weten nog steeds voor haar akkoord te zijn en geen alternatief te hebben dan geen Brexit, geen No Deal dus maar uitstel. De consequentie daarvan zou o.a. zijn dat de UK formeel nog steeds in de EU zit als er in mei Europese verkiezingen worden gehouden en ze gewoon mogen mee stemmen wie de nieuwe voorzitter wordt van de EU. In plaats van een tweede Brexit referendum kunnen ze zich dan in mei uitspreken voor of tegen Europa via de Europese verkiezingen, als de UK het niet regelt regelen wij het wel!

Ondertussen kwam vandaag naar buiten dat het handelsoverschot van China op the US het afgelopen jaar met 17% steeg tot een recordhoogte van 323 biljard $, het hoogste overschot sinds 2006. De maatregelen die Donald Trump tot nu toe genomen heeft hebben dus geen effect gehad. De druk zal hierdoor op Trump toenemen om de Chinezen bij de onderhandelingen of een handelsakkoord die nu lopen onder druk te zetten. We horen daar sinds de start vorige week overigens weinig over. Ik zag wel een bericht op twitter dat er weinig schot zit in de onderhandelingen en er alleen over kleine issues wordt gesproken en niet de hoofdzaken.

13 januari 2019.

Een weinig verrassende zondag de 13e met een obligaat interview van Andrew Marr met Jeremy Corbyn, die niets nieuws te vertellen had, en een bombardement van tweets van Donald Trump met standpunten die we allang kennen (gaap). Toch voel je dat er wat in de lucht hangt met de Brexit stemming op dinsdag, waarvan niemand weet wat daarvan de consequentie zal zijn, en het dreigement van Trump om de noodtoestand in te voeren om zo de democraten buiten spel te zetten omdat zij weigeren geld vrij te maken voor het bouwen van de muur met Mexico.

Beide situaties zetten de democratische verhoudingen onze druk en hebben zich nog nooit eerder in de parlementaire geschiedenis van zowel de UK als de VS voorgedaan. Donald Trump en Theresa May zijn aan zet en ons wacht spektakel en de overgang van het normale naar het absurde… Hopelijk kennen deze democratieën genoeg zelfcorrigerend vermogen om in niet al te lange tijd weer terug te gaan naar het normale…

12 januari 2019.

Eén van mijn favoriete BBC-programma’s is Question Time waarbij een volle zaal de kans krijgt aan een panel vragen te stellen en deze week ging het natuurlijk over de Brexit. In het panel vertegenwoordigde James Cleverly de conservatieve partij en Emily Thornberry de socialisten en beide draaien met hun verhaal voortdurend om de hete brei heen. James Cleverly kon op de vraag naar ‘Plan B’, wat toch zolangzamerhand een reële optie is, geen antwoord geven van en Emily Thornberry bleef herhalen, op de vraag waarom Labour niet voor een nieuw referendum is nu uit peilingen blijkt dat de meerderheid van hun achterban daar voor is, dat Labour eerst nieuwe verkiezingen wilde en dan pas daarover wil beslissen. Over en weer vielen de verwijten en gelukkig kapte de presentator Fiona Bruce dat vaak snel af om het publiek de kans te geven een nieuwe vraag te stellen.

Veel applaus kreeg een vrouwelijke vragenstelster met het hierboven staande betoog:
“We don’t even have a Cabinet that can unite and definitely a government that isn’t in control of the process. They are a body of rules and regulations and they’re not going to break that when it’s the most successful single market in the world. We’re going to lose all of that and it’s ridiculous for us with our hopeless government, who cannot get it together to actually work out what the will of the people is today in 2019,  to blame the EU and go round feeling sorry for themselves.”

11 januari 2019.

De Wereldbank, waarvan president Jim Yong Kim deze week bekend maakte op te stappen om voor een Private Equity fonds te gaan werken, kwam deze week met een bijgestelde voorspelling voor de wereldeconomie. In het rapport “Darkening Skies’ stelt de wereldbank haar verwachtingen voor dit jaar voor de wereldeconomie naar beneden bij vanwege de spanningen met betrekking tot de internationale handel, de verminderde productie activiteiten en de toegenomen financiële spanning bij de opkomende economieën. Een en ander heeft tot gevolg dat de voorspelling van een groei dit jaar van 3 procent is bijgesteld naar 2,9 procent, vorig jaar groeiden we 3 procent en het jaar daarvoor 3,1 procent. Ook de wereldhandel zal dalen, van 5,4 in 2017 naar 3,8 in 2018 naar 3,6 voorspelt voor 2019.

Voor de individuele landen verschilt de groei nogal, voor de VS verwachten ze 2,5 procent, vorig jaar was het nog 2,9 procent. De Euro landen vallen terug van 1,9 naar 1,6 procent en China zakt van 6,5 naar 6,2 procent, altijd nog meer dan twee keer de groei van de VS. Qua economie is de VS nog altijd groter dan China met een GBP van 20,41 maar het verschil, China heeft een GDP van 14,09, wordt steeds kleiner en als de trend zich doorzet haalt China de VS binnen 10 jaar in. Zie ook onderstaand plaatje waarin de Chinese expansie duidelijk te ziens is.

Het gaat volgens dit rapport om marginale neerwaarts bijgestelde verwachtingen qua groei van de economie en de handel maar wel met grote individuele verschillen per land. Je kunt dus niet stellen dat de de handelsoorlog tussen de VS en China en de Brexit enorm grote verschuivingen tot gevolg zullen hebben, hoewel je alle aandacht die hier naar uitgaat dit wel doen vermoeden. De neergaande economische trend naar een recessie is al wat langer aan de gang en deze ontwikkelingen versterken dat alleen maar.

Je zou kunnen stellen dat het huidige negatieve sentiment in Europa en de VS veroorzaakt wordt door de dalende groei van de Westerse economieën en niet andersom: de Brexit en Trump zijn het gevolg en niet de oorzaak van de economische terugval. Het tijdperk van de Westerse dominantie van de wereldeconomie is voorbij en door het van stal halen van achterhaalde concepten als ‘America First’ of ‘The British Empire’ los je niks op. China hoeft alleen maar stoïcijns te blijven doen wat ze al een tijdje doen, namelijk andere landen van zich afhankelijk te maken door fors in hen te investeren (Afrika!), en ze worden vanzelf de grootste economische macht. Door muren te bouwen en handelsbelemmerende maatregelen creëer je geen groei.

10 januari 2019.

Gisteravond kwam nieuws door dat Donald Trump het overleg met Chuck Schumer en Nanci Pelosi zonder echt te hebben onderhandeld al snel afbrak waardoor er nog steeds geen oplossing is voor de budgetstop in het kader van de door Trump zo gewenste muur met Mexico. Trump straft hiermee zijn eigen ambtenaren door hun salaris niet te betalen omdat zijn politieke tegenstanders, die de meerderheid hebben in het huis van afgevaardigden, niet doet wat hij wil. Het is net of iemand die in scheiding ligt zijn eigen kinderen niet te eten geeft om zijn ex te dwingen met de regeling die hij voorstelt akkoord te gaan. ‘Dealmaken’ is bij Trump dus geen rationeel proces maar een machtspel vol emoties waarbij hij er vanuit gaat dat hij het morele gelijk aan zijn kant heeften zelfs God erbij haalt, zoals hij zelf zegt:

“This is a choice between right and wrong, justice and injustice … when I took the oath of office I swore to protect our country and that is what I will always do, so help me God”

Als hij dit probleem meer zakelijk had benaderd zou hij weten dat hij bij onderhandelingen waarbij je niet meer de grootste bent concessies moet doen of iets waardevols aan de tegenstander moet aanbieden zodat beide partijen er beter van worden. Niets van dat alles… Zowel Trump als May zoeken de grenzen op van hun macht en zetten alle politieke middelen die zij hebben in om hun tegenstanders te manipuleren onder druk te zetten. Hierdoor wordt het politieke klimaat in zowel de VS als de UK door deze houding grondig verpest en dat doet het draagvlak van de politiek geen goed. In een poll gisteravond bij CNN werd aan de kijkers gevraagd wie er de beste onderhandelaar is: Trump, May of Xi Jinping, deze laatste won met 97 %, Theresa May kreeg 11 % en Trump 10%. Daarbij moet natuurlijk wel opgemerkt waren dat Yi Jinping niet graag een kijkje in de keuken geeft, van de huidige onderhandelingen over het handelsakkoord krijgen we weinig te horen, zelfs geen foto van de delegatie kon er tot nu toe vanaf…

9 januari 2019.

Gisteren stond er een bericht in de New York Times dat de US zonder overleg de status van de EU had terug gebracht van ‘Member State’ naar ‘International Organization’ waardoor de diplomatieke status van de EU en in Washington werd verlaagd. Donald Trump heeft niet veel op met de EU, de Verenigde Naties en de Wereldbank waarvan hij vindt dat dat besluiteloze organisaties zijn die veel geld kosten maar niks opleveren. Dat de VS zelf ontstaan is uit een samenwerkingsverband van staten vergeet hij gemakshalve dan maar. Langzamerhand wordt door dit soort fratsen duidelijk dat de VS niet meer onze onvoorwaardelijke bondgenoot is maar dat we elkaars concurrenten zijn, kleineren van je tegenstander is dan in ene onderdeel van de strategie.

En vandaag begonnen in de UK de debatten opnieuw over de Brexit deal waarover volgende week dinsdag in het Lagerhuis gestemd gaat worden. Opvallend was dat een motie werd aangenomen waarbij de regering verzocht werd, in het geval van het verwerpen van de Bexit deal, binnen drie dagen met een plan B op de proppen te komen. Theresa May heeft steeds gezegd dat het wat haar betreft om haar Brexit deal is of om niks dus als ze consequent is blijft de UK gewoon onderdeel van de EU.

8 januari 2019.

Er verschijnen berichten in de pers dat Engelse banken en financiële instellingen massaal miljarden vanuit de City bij banken op het vaste land van Europa onderbrengen. Het zou gaan om 1 trilion GBP: 1,000,000,000,000 Britse ponden dus, zijn ze bang dat de pond na de Brexit in waarde gaat dalen? Overigens zijn er nog heel wat scenario’s mogelijke voor de Brexit terwijl de deadline nadert, zie onderstaand actueel plaatje, waarbij de economische impact bij alle scenario’s groot is en wij Europeanen blijkbaar helemaal niets meer in te brengen hebben:

En dan hebben we plots Kim Jong-un, in ene per trein afreist naar China voor een topontmoeting met Xi Jinping, dat doet hij niet vaak dus er moet wel iets aan de hand zijn. Vorige week waren er berichten dat Kim Jong-un graag een nieuwe ontmoeting wilde hebben met Donald Trump en die reageerder daar lauw op door te zeggen dat hij dat wel wilde maar daar geen haast mee heeft. Korea stuurt immers geen raketten de lucht meer in dus wat is het probleem? Dat ligt gevoelig bij de Noord Koreaanse leider dus gaan shoppen bij het buurland terwijl de VS en China op ambtelijk niveau besprekingen voeren over een handelsakkoord geeft een mooi signaal af, zowel van China als van Noord Korea aan de VS.

Waarschijnlijk komt Trump dit allemaal wel goed uit, voorlopig is de druk opvoeren op China de beste strategie, de verkiezingen in de VS zijn pas eind volgend jaar dus naar China of Noord Korea afreizen kan nog wel even wachten. De focus van Trump ligt momenteel op de muur met Mexico en zijn laatste plan is daar staal voor te gaan gebruiken, Amerikaans staal wel te verstaan en zonder importheffing natuurlijk.

7 januari 2019.

200 van de 450 parlementsleden in de UK roepen Theresa May op niet uit de EU te stappen als het parlement tegen de Brexit-deal stemt maar in plaats daarvan in de EU te blijven. Op korte termijn een mooie oplossing maar we blijven dan wel zitten met een partner die er eigenlijk niet bij wil horen, willen we dat wel? Al eerder heeft het Europees Hof bepaald dat de UK zonder problemen bij EU kan blijven als ze de aanvraag tot uittreding terugtrekken, ik hoop dat ze dan wel de door ons tot nu gemaakte kosten vergoeden. De achtergrond van deze actie is de toenemende onzekerheid over de toekomst voor met name de Britse auto en de productie industrie, dezelfde sectoren die ook door een eventuele handelsoorlog kunnen worden getroffen.

En dan de VS en China, vandaag zijn de grootste economie en de een na grootste met elkaar gaan onderhandelen waarbij het verschil qua GBP steeds kleiner wordt en de kans vrij groot is dat China binnen een paar jaar de VD inhaalt. Daarbij komt dat China zo langzamerhand innovatiever is dan de VS, althans dat zijn de berichten van de binnenkort gehouden grootste tech beurs van de wereld in Las Vegas. Donald Trump heeft na zijn verkiezing prioriteit gelegd bij de ‘oude’ economie en afstand genomen van de nieuwe high tech bedrijven die de driver zijn van economische groei. De VS verwijt China oneerlijke concurrentie met namen t.a.v. technologische innovaties en wil ze afspraken maken over vrijhandel, intellectueel eigendom etc. . Wat zich hier afspeelt is iets wat de komenden jaren zal blijven spelen: wie is het grootst, wie heeft het meeste economische macht? Donald Trump vindt natuurlijk dat dat de VS is maar de Chinezen vinden natuurijk hun eigen economie superieur. Overigens is de EU qua omvang groter dan China, maar die zit niet aan de onderhandelingstafel in Peking, helaas, en wordt zo zelfs kleiner door het uittreden van de UK, eveneens helaas.

6 januari 2019.

Theresa May begint haar slotoffensief om de Brexit deal er door te krijgen met een interview bij Andrew Marr op de zondagochtend. Weinig nieuws van haar kant, ze heeft de afgelopen weken vooral gepraat met de EU met marginaal succes en een meerderheid in het parlement heeft ze nog steeds niet. Met tien dagen te gaan moet er wel wat gebeuren anders stevent de UK af op het No Deal scenario, ‘uncharted territory’ zoals Theresa May het net zelf noemde.

En dan starten morgen in Peking de onderhandelingen op diplomatiek niveau tussen de VS en China over een handelsakkoord. De Amerikaanse delegatie wordt geleid door Jeffrey Gerrish en niet zijn baas Robert Lighthizer, die het eigenlijk voor het zeggen heeft en een vertrouweling is van Trump. Zonder de hoofdrolspelers zal er dan ook alleen voorbereidend werk kunnen worden gedaan. Interessant in dit kader is een artikel over hoe China en de VS uit eerdere onderhandelingen zijn gekomen: ‘Beijing and Washington Frame Trade War Talks Differently’. Hier een overzicht van de communicatie na afloop:

Blijkbaar is het dus mogelijk met elkaar te onderhandelen en achteraf voor het eigen publiek met een compleet ander verhaal naar buiten te komen. Zo blijkt het dreigement van Trump dat in de Westerse media steeds genoemd wordt dat als er binnen 90 dagen geen akkoord ligt de VS haar invoerrechten gaat verhogen van goederen uit China door China in dit overzicht niet genoemd wordt. Daarbij spelen bij het onderhandelen ook culturele verschillen een rol waarbij het team Trump vanuit een Westers rationeel onderhandelingsmodel denkt en de Chinezen een meer op de persoonlijke relatie geïnspireerde benadering van onderhandelen hanteren, je moet eerst je best doen ze te begrijpen voordat je als partner in onderhandelingen serieus wordt genomen. Daarnaast hebben de Amerikanen nogal de neiging succes te claimen terwijl de Chinezen het belangrijk vinden gezichtsverlies te voorkomen, deze twee verschillende uitgangspunten kunnen botsen.

Interessant in dit verband is een recente analyse in het NRC Trover de status van de onderhandelingen van de VS met Noord Korea. Na wat ambtelijke voorbereiding ging Trump naar Zuid Korea voor een gesprek met Kim Jong-un, werd er een memo opgesteld van een paar kantjes met afspraken, daarna zouden de details in onderhandelingen verder uitgewerkt worden. Deze onderhandelingen zijn echter vast gelopen en als ik het goed begrijp gaat het daarbij met name over de interpretatie van de term ‘denuclearisering’ waar beide partijen een andere uitleg aan geven. Ook de ‘deal’ van Trump met Kim was dus een raamwerk dat ruimte liet voor interpretatie waarvan achteraf bleek dat dat geen goede basis voor de verdere onderhandelingen was.

5 januari 2019.

We hebben er inmiddels al weer drie werkdagen op zitten dit jaar en dat betekent dat veel bedrijven momenteel bezig zijn met het opstellen van de Q4 cijfers en voorbereidingen treffen voor het opstellen van de jaarrekening. Bij de meeste bedrijven ligt er een grote druk op de financiële administratie snel na de afsluiting van het boekjaar met eerste cijfers te komen, die liggen er meestal wel na een paar dagen. En dan begint het echte werk: hoe gaan we dit interpreteren en communiceren? Is het handig met een winst of omzet waarschuwing voordat de geplande publicatiedatum van de cijfers? En hoe ga je dit dan uitleggen? Hoe verklaar je tegenvallers en wat verwacht je voor de toekomst? Daar hebben bedrijven tegenwoordig een heel leger analisten, PR, communicatie en Social Media influencers voor. Je kan er vanuit gaan dat dit agendapunt maandag bij veel managementvergaderingen hoog op de agenda staat. Vanaf 23 januari komen de cijfers en toelichtingen naar buiten, geen nieuws van bedrijven de komende twee weken is dus goed nieuws.

4 januari 2019.

Vandaag werd bekend dat de VS en China volgende week maandag en dinsdag in Beijing met elkaar op diplomatiek niveau gaan praten over een handelsakkoord. Tevens kwamen er cijfers naar buiten over de banengroei in de VS: in december zijn er totaal 312.000 nieuwe banen bijgekomen. Beide berichten zorgden ervoor dat het optimisme terugkeerde op Wall Street, goed nieuws dus. Vanuit de UK blijft het stil, de stemming over het Brexit verdrag staat nog steeds gepland op 15 januari en volgens de laatste berichten is er weinig beweging onder de MP’s en zijn de pogingen van May om na het nieuwe jaar druk uit te ogenenen op de EU om het akkoord aan te passen tot nu toe op niets uit gelopen.

3 januari 2019.

Vandaag een interessant artikel in de New York Times ‘Last Month, Investors Seemed Too Pessimistic. Now, They Seem Prescient.’ en de kern daarvan is dat het niet alleen de dreigende handelsoorlog tussen China en de VS een belemmering is voor economische groei maar vooral ook de afnemende interne vraag binnen China zelf. Na jaren van ongebreidelde groei gaat het de laatste tijd economisch niet zo goed met China en dat is geen gunstig uitgangspunt voor het voeren van onderhandelingen over een handelsakkoord, dat kan je beter doen als het goed gaat want dan heb je wat weg te geven.

Een en ander begint impact te krijgen op de markten en dat is te merken in de beurskoersen die zenuwachtig op en neer gaan en bijvoorbeeld ook in de de plots stijgende goudprijs: in periodes van onzekerheid zoeken beleggers alternatieven. Naast Apple kwam gister nu ook Delta Airlines met een omzetwaarschuwing en volgens het artikel in de New York Times zullen de komende weken, als de Q4 2018 cijfers bekend worden gemaakt, meer Amerikaanse bedrijven volgen. In december is de omzet in de hele Amerikaanse productiesector plots sterk gedaald en dat zal zeker zijn weerslag krijgen in de cijfers van individuele bedrijven.

2 januari 2019.

Vandaag kwam Apple met een omzetwaarschuwing vanwege tegenvallende resultaten in de afgelopen drie maanden. De verwachting is dat Apple’s omzet Q1 2019 5 tot 9 miljard lager zal zijn dan eerder voorspeld. Topman Tim Cook wijt dit aan de economische malaise in China en de handelsoorlog tussen de VS en China. Wie volgt?

Zelf met verbazing in Groningen met vrienden door de westelijke en zuidelijke wijken rond de stad gereden en me verbaasd door het grote aantal nieuwbouwprojecten dat daar momenteel uit de grond gestampt wordt in de hogere prijscategorie. Op Funda vindt je een onverkochte voorraad van 146 koopwoningen allemaal met een prijs vanaf 3 ton en voorzien van een aardwarmtepomp en zonnepanelen en met een EPC-waarde van 0,0 en energielabel A++! Heb ik iets gemist, dacht ik toen, gaat het in ene beter met de werkgelegenheid in Groningen? Volgens onderzoek van het ING Economische Bureau merkt Groningen het minst van de huidige economische groei en krimpt de economie daar zelfs, vanwaar dit bouwoptimisme?

1 januari 2019.

Frans Timmermans bleek op oudejaarsavond niet in China te zitten maar aanwezig te zijn bij de Top 2000 a GoGo, waar hij vertelde dat Aretha Franklin’s ‘I Say a Little Prayer’ zijn favoriete nummer is (de wens is de vader van de gedachte), Donald Trump zat niet in een van zijn resorts maar gewoon thuis te wachten op een tegenzet van de democraten nadat hij de overheidsuitgaven bevroren had vanwege het niet krijgen van budget voor zijn muur, Xi Jinping vertelde ons tijdens zijn nieuwjaarstoespraak vanuit de Grote Hal van het Volk dat inlijven van Taiwan bij China nog steeds hoog op zijn agenda staat, desnoods gewelddadig, en Theresa May, ja, waar zat Theresa May eigenlijk?

31 december 2018.

Forex publiceerde eerder deze maand een interessant artikel ‘2019: The Year of the Deal’ geschreven door de TD Financial Banking Group met daarin een overzicht van de meest risicovolle ontwikkelingen die zich nu wereldwijd afspelen.

Momenteel spelen zowel de afhandeling van een handelsakkoord tussen de VS en China als de finale onderhandelingen rond de Brexit en de EU, beide onderhandelingen zullen in het eerste kwartaal tot een goed eind moeten komen: geen deal betekent immers escalatie van de handelsoorlog tussen de VS en China en slechte economische vooruitzichten voor de EU en UK in het geval van geen Brexit-deal. Als één van de twee deals niet gesloten wordt is dat al een probleem maar als beide onderhandelingen vast lopen zal dat zeker gaan leiden tot een recessie.

De sleutel voor de oplossing liggen nu dus bij Donald Trump en Xi Jinping, die onderling een deal moeten sluiten, en Theresa May die het Engelse Lagerhuis zover moet zijn te krijgen voor het Brexit akkoord te stemmen. Beide een lastig verhaal lijkt me. Jammer genoeg speelt de EU bij beide processen van ‘Dealmaking’ nu nauwelijks meer een rol hoewel we zo wel te maken krijgen met de impact van wat anderen beslissen: de onderhandelingen met de UK over de Brexit staan stil en de onderhandelingen tussen China en de VS zijn bilateraal.

Het zou mooi zijn als Europese verkiezingen op 23 mei over de rol van de EU in dit hele proces zouden gaan, het lijkt wel of de EU aan de kantlijn staat toe te kijken terwijl anderen met elkaar praten en deals sluiten ter eigen voordeel. Wellicht een mooie taak voor Frans Timmermans hier een belangrijk punt van te maken tijdens de Europese verkiezingscampagne. Nog mooier zou het zijn als hij op het vliegtuig stapt en een deal weet te sluiten met China natuurlijk, wat De Donald kan kan Ons Fransje toch wel zeker beter?

In ieder geval gaan we een interessant eerste kwartaal van 2019 tegemoet, ik ga dit de komende tijd op deze plek volgen. Natuurlijk kan ik niet in de toekomst kijken en voorspellingen doen is altijd een hachelijke zaak maar tegelijkertijd is het wel interessant vanuit dit perspectief de ontwikkelingen de komende periode te blijven volgen.

Tegelijkertijd is het interessant te kijken hoe dit proces van ‘Dealmaking’, waarbij partijen op het scherp van de snede proberen een ‘deal’ te sluiten die voor beide gunstig is, een succesvolle strategie kan zijn. In de casus Q1 2019 lopen er twee van dit soort processen parallel die eigenlijk niet los van elkaar kunnen worden gezien en dat maakt de komende periode des te interessanter, wordt vervolgd…

Wie het weet mag het zeggen

Grappig zo’n troonrede waarbij koopkrachtplaatjes tot achter de komma zijn doorgerekend zodat je het gevoel krijgt dat de toekomst kwantificeerbaar en voorspelbaar is terwijl er toch veel onzekerheid en onvoorspelbaarheid is ten aanzien van onze toekomst.

Neem de Brexit die over een half jaar zijn beslag zal krijgen en waarvan we nog steeds niet weten volgens welk model de UK de EU gaat verlaten en wat dan de impact zal zijn voor de het restant EU-landen en de UK. Met minder dan zes maanden te gaan zouden we eigenlijk toch al lang moeten weten hoe de afsplitsing vorm gaat krijgen zodat iedereen zich hierop kan voorbereiden. Alle opties (een harde Brexit, een compromis oplossing of zelfs nieuwe verkiezingen in de UK en zelfs uitstel) staan nog open waardoor je er vanuit kan gaan dat er bij elk scenario waarschijnlijk uitvoeringsproblemen zullen zijn. Engelsen hebben vaak de neiging te denken dat als ze een besluit hebben genomen en dit vastgelegd op papier dat dan iedereen vanzelf wel conform dat besluit gaat werken, implementeren is niet hun sterkste kant.

Wat me daarbij opvalt is dat ik de laatste tijd steeds meer artikelen lees waarin de gevolgen van de Brexit worden gebagatelliseerd en wordt gesteld dat die allemaal wel mee zullen vallen. Tevens is er weinig aandacht voor de gevolgen voor de resterende EU-landen die immers te maken krijgen met het krimpen van het EU-budget en de gevolgen daarvan voor het EU-huishoudboekje, zeker in het geval van een harde Brexit waarbij de UK de 44 miljard  euro compensatie niet wil betalen. Waarschijnlijk zal het EU-budget hetzelfde blijven en zullen we allemaal wat meer moeten bijdragen, dat wordt nog een leuk item voor de Europese verkiezingen volgend jaar.

Terwijl de UK eind maart in welke vorm dan ook uit de EU stapt hebben we eveneens te maken een oplopende handelsoorlog tussen de VS en een toenemend aantal andere landen, het stokpaardje van Donald Trump. Voortvarend worden bestaande handelsverdragen opgezegd en nieuwe, met voor de VS gunstiger voorwaarden, afgesloten. En als een land niet mee wil werken worden door de US handelsbelemmerende maatregelen genomen om de druk op te voeren, goed voor de Amerikaanse schatkist overigens die verhoging van de invoerrechten.  

DE cumulatie van al deze ingrijpende veranderingen kan niet los van elkaar kunnen worden gezien en heeft direct invloed op onze welvaart: niemand kan voorspellen wat de impact op termijn zal zijn. Bij elkaar zorgen deze ontwikkelingen voor wereldwijde turbulentie die waarschijnlijk gaat leiden tot een herschikking van de machtsverhoudingen in de wereld waarbij de oude grootmachten ruimte zullen moeten gaan maken voor nieuwe en sommigen  een stapje terug zullen moeten doen in de wereldwijde rangorde.

Het lijkt erop dat na een relatief rustige periode sinds de tweede wereldoorlog we nu in een meer turbulente periode zijn terecht gekomen zonder dat we weten of dat nou goed of slecht is, we hebben geen idee. Wellicht constateren we over 10 jaar dat na 2018 de wereldeconomie booming is vanwege al die nieuwe bilaterale handelsakkoorden, de welvaart mondiaal toegenomen is, de inkomensongelijkheid sterk verbeterd is. Of, andersom, we een periode van grote economische problemen hebben gehad, de UK na de Brexit uit elkaar is gevallen en een aantal grote internationale conflicten vele slachtoffers en een grote stroom immigratie hebben opgeleverd.

Voorspellen is moeilijk, zeker als er zoveel turbulentie en onzekerheden zijn en in het geval dat iemand het wel weet wordt hij waarschijnlijk niet gelooft. En achteraf zullen er dan een hoop mensen zijn die zullen beweren dat ze het altijd al geweten hebben…

Een Brexit discussie in de Languedoc

Op aanraden van een Fransman die wij ontmoet hadden op een terras in Octon bezochten wij het culinair festival ‘Estivales’ in Pézenas in de Languedoc in Frankrijk. Lokale producenten bieden daar hun wijn en streekproducten aan die je aan lange tafels kunt nuttigen terwijl een swingend bandje voor een leuke sfeer zorgt. In tegenstelling tot wat vaak in Nederland gebruikelijk is op dit soort festivals hier geen verplichte aanschaf van muntjes: je kunt gewoon met euro’s betalen en voor vijf euro kan je een echt glas aanschaffen, inclusief twee bonnen voor een goed gevuld glas wijn (nadat je eerst meerder wijnen geproefd hebt natuurlijk). Lekker simpele formule en geen ergernis over opnieuw in de rij te moeten staan voor muntjes of een teveel aangeschaft aantal die je natuurlijk vergeet in te wisselen na afloop.

Terwijl we aan de oesters en de wijn zaten kwam er een man naast ons aan tafel zitten. ‘Where do you come from?’, vroeg hij, een mooie standaard openingszin als je om een praatje verlegen zit. Dat had hij al gedacht, zei hij lachend, toen we vertelde uit Nederland te komen. Hij zelf kwam uit Engeland, was inmiddels al een paar jaar gepensioneerd en had een eveneens Engelse vriendin die in de buurt van Pézenas woonde, na een tijdje schoof ook zij bij ons aan. Hij vertelde dat hij In de winter een paar maanden in Oost-Engeland woonde, s’ zomers bij zijn vriendin die een huis in de Languedoc bezat en de rest van het jaar vaak op vakantie ging naar Griekenland of Portugal omdat het klimaat daar aangenaam is en het leven goedkoop. Vanwege fiscale redenen dacht zij er momenteel over naar Portugal te verhuizen omdat ze daar 10 jaar belastingvrijstelling kon krijgen, ze waren daar nu op zoek naar een huis.

Dan was hij zeker niet zo blij met de Brexit, vroeg ik hem. Hij maakt nu immers intensief gebruik van het recht op vrij verkeer van personen en vestiging binnen de EU, iets waar de Brexit juist een einde aan wil maken. Hierop reageerde hij verontwaardigd, natuurlijk had hij voor de Brexit gestemd en daar stond hij nog steeds achter! Hij begon alle bekende argumenten tegen de EU te spuien: de hoge kosten voor de EU, het maandelijkse verhuiscircus Brussel – Straatsburg, de ambtelijke regelzucht, etc.. Ik reageerde daarop door te stellen dat de EU hem ook veel voordelen gaf waar hij, zoals hij juist verteld had, gebruik van maakt. Wat als we nog steeds gesloten grenzen zouden hebben in de EU, verschillende valuta, geen IBAN code, geen vrij verkeer van personen en goederen etc.? Zou hij zich dan zo makkelijk door de EU kunnen bewegen zoals hij nu deed?

Inmiddels zaten wij met een kaasplankje aan ons derde glas wijn en gaandeweg de discussie bemoeiden onze vrouwen zich er niet meer mee, verstandig wellicht maar sommige dingen moeten ook maar eens gezegd worden. Wat hypocriet om aan de ene kant je af te zetten tegen de EU en tegelijkertijd optimaal gebruik te maken van onze voorzieningen en fiscale voordelen. Daarom als uitmijter hem dan toch maar de hamvraag gesteld: waarom ging hij dan niet gewoon weer in Engeland wonen als het daar allemaal zo goed geregeld is? Van de Brexit krijgen wij zometeen allemaal last en het kan toch niet anders dat dat ook voor hem en zijn partner, zowel wat betreft bewegingsvrijheid naar de EU als fiscaal consequenties gaat hebben?

Op deze laatste vraag heb ik geen antwoord gekregen, het stel stond op en vertrok. Een ideologische afgrond had zich geopend en de tegenstellingen waren onoverbrugbaar geworden. Hun geloof in de Brexit zit blijkbaar zo diep geworteld dat het te maken heeft met hun identiteit en het voeren van een discussie op basis van argumenten heeft dan geen zin meer. Volgens mij speelt hier hetzelfde mechanisme een rol als rond Trump: je bent voor hem en kan je met hem identificeren of tegen, een middenweg is er niet. Discussies op basis van argumenten lopen dan altijd vast omdat het niet om de ratio gaat maar emoties de boventoon voeren en het is erg lastig deze te veranderen, als buitenstaander heb je daar niet veel grip op.

Gelukkig zijn daarna nog een hele hoop aardige Europeanen tegen gekomen en was het leuk al die verschillende mensen met die verschillende achtergronden te zien genieten van de locale wijn en gerechten uit de Languedoc.

Where is the Brexit Business Case?

Next week on June 8th there will be new elections in the UK and after this the negotiations around the Brexit between Britain and the EU will start. Michel Barnier, EU’s chief negotiator, has planned these negotiations to start on June 19th but who he will negotiate from te UK side is of course depending on the outcome of the elections.

Theresa May notified the European council of the UK’s decision to leave the EU on 29 March this year, nine months after last years June referendum. According to the Lisbon treaty the withdrawal negotiations as allowed under article 50 need to be finished within two years so the end date is set on March 30th 2019 (unless all parties agree on an extended deadline…). And after this day the actual transition will start and this will probably also take time, this whole Brexit programma will probably dominate the EU agenda for the coming years.

So although te UK had already nine months to prepare before the negotiation phase started, 10 weeks have passed since without any formal or informal negotiations. And with the elections next week even more uncertainty is created because we don’t know who we will need to negotiate with from the UK side after the elections: the latest polls show the conservatives are losing their majority so Theresa May did not get the clear victory she expected from the elections. And when Labour takes over government together with the SNP the whole negotiation process will at least delay and probably soften the negotiations.

With the Brexit negotiations a long and complex negotiation process will start which has never been done before in the history of the EU and with an uncertain outcome, a complex landscape of stakeholders within both the EU as the UK and a rapidly changing political and economical environment.

As a first step the European Council agreed on a set of principles outlined as follow:

“In these negotiations the Union will act as one. It will be constructive throughout and will strive to find an agreement. This is in the best interest of both sides. The Union will work hard to achieve that outcome, but it will prepare itself to be able to handle the situation also if the negotiations were to fail. These guidelines define the framework for negotiations under Article 50 TEU and set out the overall positions and principles that the Union will pursue throughout the negotiation. The European Council will remain permanently seized of the matter, and will update these guidelines in the course of the negotiations as necessary.”

So a fixed end date but not fixed if all agree, basic principles which can be changed along the way and  even fall back scenario in case the negotiations are not successful: from a programme management perspective and change management perspective a big challenge with a lot of risks involved and all indicators for a potential failure most visible in the objective to ge an agreement  in the best interest of both sides.

You can compare the Brexit negotiations with a divorce, key with a divorce is that both parties are saying farewell to the former situation when they were living together  ‘in the best interest of both sides’ and want to establish a new situation where after the divorce you want to take care of your own interest. And as we all know a divorce can become very nasty and give a fight around parenthood and the distribution of material and immaterial assets and pensions: in the end both parties involved will have to pay a price. And just like after a divorce it is also valid for the Brexit: how can the EU and UK separate from each other and share the pain? In this process it is not about who will win but how both parties can quickly come to an agreement and sign the divorce papers, the longer this process will take the more damage will be done on the relationship. After the divorce it will take time to heal and buildup a new relationship: when the settlement of the divorce was not fair this will be more difficult.

So I think it would be best to come to an agreement as quickly as possible and already start with the implementation with parts of the agreements once decided on. It would have helped if EU had already come up with a more detailed plan how they would like to manage the Brexit and the future relationship with the UK including the different possible transition scenario’s, their costs and benefits and a roadmap for the transition. Just like a normal government programme is broken into projects and is based on a proper business case as described in the Prince2 project management methodology especially developed for UK government. This would also be fair for the UK voters because next week they will not know what the objectives and strategies of the political parties will be during the negotiations and will be giving a blanco cheque to the new UK Government next week to do what they think is best.

The Brexit is not about negotiating a contract between two companies who will profit most from the contract but it’s about countries with a long history of working together and establishing great things and need start connecting again and work together as soon as possible!

And as a European not having much influence on this whole negotiation process (we were not asked what we want) and not having elected the current EU leadership directly maybe EU leadership could take the criticism of the UK serious and transform the EU into a more democratic European Union and take out regulation that does not make sense and decrease overhead so we can also benefit from the Brexit business case.

Update June 9th 2017 4:00

Theresa May has lost the elections because she did not get the majority of seats in parlement which will make it difficult for the UK to start the Brexit negotiation process June 19th as planned. When Theresa May should decide to resign as MP, and already members of the conservatives are asking for this, someone else needs to take over: this will have impact on the UK negotiation team and it will take time before this team can operate effectively. This will delay the negotiations significant and weaken UK’s position. The winner of this UK elections is the EU who is now confronted with a divided UK without a strong leader and without a clear strategy.

Update June 19th 2017 20:00

Belgium EU Brexit

Today finally the negotiations started with a UK negotiation team presenting a divided country after the disappointing elections for the tories, the terror attacks and the Grenfell towers fire. The UK government is under a lot of pressure form inside and outside and that is not a good starting point for the negotiations. We will se how this will further develop the coming months…

Looking at above picture of the teams sitting together for the first time I noticed:

  1. It looks like there is no (independent) chair for the meeting;
  2. The delegations are too big, both teams consist of ten people, too much for running an effective meeting;
  3. The two parties are sitting opposite each other with a lot of distance in between, a smaller table could create a more informal atmosphere;
  4. There are a lot of microphones and screens in the middle, probably all what’s said is translated and recorded,  this will not help making creative solutions..

Let’s see how this will work out in time!

 

‘Finally British Again’, a Brexit Comedy!

Script: Finally British Again

Gerard Geerlings april 1st 2017 – Inspired by ‘Dad’s Army’ and ‘Fawlty Towers” and ‘House of Cards’.

Summary: In Brussels a team of the EU and one of the UK is negotiating the terms and conditions around the Brexit, they are already busy for more than a year without much progress. ‘Finally British Again (FBA)’ reports weekly on what’s going on on the main negotiations table and give insight in the political intriques which go on in Brussels, London,  Dublin, Paris, Berlin, Edinburg, etc… Main characters: chair of the negotiation team, the chairs of the EU en UK team, Theresa May, Boris Johnson, Angela Merkel, Jean-Claude Juncker, Federica Mogherini, Donald Task, Donald Trump…

Baseline: It’s should be a comedy in the best British tradition and close to reality so if possible recorded on a weekly schedule! For this reason the order and content of all episodes can change when this are evolving.

Background: The key negotiations take place in a luxurious Hotel in the center of Brussels under the responsibility of a central transition team called the Brexit Oversight Committee (BOC) but mostly named ‘Oversight’ which consists of 3 persons of the UK, 3 from Europe and an ‘independent’ chair Federica Mogherini, this was agreed after months of negotiation. The team is supported by a lot of working groups with delegations of all EU countries: a complex bureaucratic organisation where hundreds of people working 24/7, nobody knows exactly who is responsible for what and this mess is becoming bigger day by day because the favourite method for solving  a problem is introducing a new commission to solve this so actually no decision are made at all…

Suggestion for actors: Chair Brexit Oversight Committee (BOC):  John Cleese, Theresa May: Anne Robinson, chair EU delegation: Federica Mogherini: Sidse Babett Knudsen, Boris Johnson: Daffyd Thomas, Dutch journalist Joris Luyendijk: Joris Luyendijk…

Locations: the main negotiation room with a oval table called The Mess, the big EU Brexit Office where nobody knows who is doing what and everybody speaks a different language (that’s why it’s called Babylon), The British Embassy from where the UK delegation works, The Pub where the delegations meet after work, nr10 Downing Street, the train from Brussels to Straatsburg..

The objective of the main negotiation team is to:

  1. Take care the transition goes as planned  as agreed in the Transition Plan
  2. Decide on issues which could not be agreed on in the working groups and
  3. Make proposals to adjust the transition plan when needed for the EU and UK government.

Draft content first 10 episodes:

Episode 1: The Table: on who to chair the meetings, where to negotiate, in which language and how to decide on the agenda. Because of IT security problems they decide no to use the internet but typewriters…

Episode 2: The Press: the EU wants to negotiate in the open while the UK wants to keep meeting private and only report monthly on the progress. Finally they decide on a weekly press conference by both parties on a common agreed message to be prepared by a new press committee.

Episode 3: The Irish Boarder; the negotiation team decides to start with this issue and cannot come up with a solution everybody agrees on so they decide to implement a new workgroup and after some discussions 3 workgroups are installed : a legal, economic and a boarder protection workgroup which soon becomes known as ‘The Wall Committee’.

Episode 4: The Boris Complot: although Boris Johnson has no formal role in the negotiations he has a lot of influence on the EU negotiations team and aligns informal with both the chair of the negotiations team as with Donald Trump… A journalist makes this public.

Episode 5: Fish & Whisky: The UK wants ‘Whiskey’ to be a brand which only can be used by the UK and and abandon EU fishing ships from their territory, no Whiskey deal is made but on fish they agree on a five year transition plan which gets a lot of media attention.

Episode 6: The UK EU pensions: The EU has decided that the UK should pay for the pensions for the EU staff who worked for the EU in the past. When the budget needed for this and the salaries become public two members of the negotiation team are involved, they need to resign..

Episode 7: Budget Problems: The budget if the Brexit transition itself is already overspend on the side of the EU while the UK is doing fine and for some teams even uses sponsors who advertise with this in the media. The European parlement want this is stopped but they can’t find a legal basis for this.

Episode 8: Gibraltar: Since the start of the negotiations there have been issues regarding Gibraltar which the UK does not want to leave. To put pressure on the negotiations the UK decided to close the borders with Spain and use  military planes to deliver goods to Gibraltar. After some time the citizens of Gibraltar start protesting wanting to leave the UK and join Spain.

Episode 9: Leaving London: Banks and headquarters of multinationals with a headquarter in London are leaving London on a massive scale. By lowering taxes and giving working visa for staff the UK wants to stop this, in the transition plan it was agreed they would not do this while the UK was still negotiating…

Episode 10: The Scottish: Have closed a trade deal with Trump without knowledge of the UK and EU and lets Theresa May know they are negotiating with Ireland and the Netherlands on a trade deal.

Every episode ends with to delegates talking and joking in the train from Brussels to Straatsburg (or London or Berlin), the UK delegate drinking gin tonic and the EU one drinking German beer while the Dutch journalist Joris Luyendijk is listening secretly to them in the back of the train…

Let me know if you have any suggestions for improvement or want to become part of the writers team. Netflix, HBO and the BBC are invited to tender for the production rights.

(c) Gerard Geerlings 2017 – www.gerardgeerlings.nl

Hoe nu verder met Europa?

Sinds de Tweede Wereldoorlog trokken de Westerse landen jaren samen op en daar lijkt nu een einde aan te zijn gekomen nu het Verenigd Koninkrijk na de Brexit deze zomer en de US na de verkiezing van Trump deze week een onafhankelijker koers gaan varen. En dat heeft een enorme impact voor ons in Europa die hier niet voor gekozen hebben maar wel met de gevolgen hiervan geconfronteerd worden.

donald-trump-701512

Onzekere tijden breken aan. Wat gaat er de komende tijd gebeuren op het gebied van de vrijhandel, het vrije verkeer van personen en defensie? En wat is de impact daarvan voor ons in het Europa van na de Brexit? We weten het nog niet exact maar dit zijn wel de thema’s die zowel Trump als Farage hebben aangekaart en die Donald Trump nu voortvarend wil gaan aanpakken, Theresa May doet er waarschijnlijk ets langer over en heeft dezelfde speerpunten als Trump. De eerste ontmoeting tussen die twee kan wel eens interessant worden want als die twee een gemeenschappelijke agenda gaan opstellen valt het Westen uiteen in twee blokken en delven wij het onderspit. Waarom bepalen we overigens niet zelf deze agenda? Europa is getalsmatig nog steeds groter dan de US en UK qua aantal inwoners (EU 450, US plus UK 317) hoewel het BNP van die twee samen wel weer groter is (UK en VS 20,7 miljard versus EU 16,6 miljard dollar), in onze markt zit dus nog wat groei!

Daarbij is er een belangrijk geopolitiek verschil tussen de EU en de twee andere machtsblokken: als er een kans op een conflict op korte termijn is dan is dat in het Midden Oosten of in de relatie met Rusland en dan wordt dat in Europa uitgevochten, niet in de US of de UK. Waar deze twee landen de vrijhandel en het vrij verkeer van personen uit eigen belang op de korrel nemen zou onze prioriteit moeten liggen op defensie en de geluiden uit zowel de US als de UK om niet automatisch het NATO verdrag in werking te stellen (een aanval op één NAVO land is een aanval op ons allemaal) klinken steeds luider. Laten we hopen dat het het komende half jaar een beetje rustig blijft en Donald Trump zijn spierballen nog even niet hoeft te laten zien…

le-pen

En ondertussen blijven wij passief in Europa en zetten we daar geen eigen beleid tegenover. Gespannen wachten we op de verkiezingen die er aan komen bij ons en in Frankrijk en hoe Geert Wilders en Martine Le Pen het gaan doen. Niet voor niets waren dit de eerste politici in Europa die Trump feliciteerden. En de rest van Europa wacht af en trekt zich terug in haar schulp. We hebben geen goede analyse, visie en leiderschap en reageren momenteel alleen maar op wat er om ons heen gebeurd!

Wat mij bijvoorbeeld opvalt aan de visie van Trump en May is het gebrek aan toekomstvisie, ze weten heel goed wat ze niet willen maar niet waar ze op termijn naar toe willen. Trump heeft het in zijn 100 dagen plan alleen maar over het afschaffen van wetten en korte termijn oplossingen, geen woord bijvoorbeeld over innovatie waardoor de VS zich zou moeten onderscheiden van de rest van de wereld. Dat mag de volgende Amerikaanse president blijkbaar weer gaan doen als zij de rotzooi die Trump heeft achtergelaten heeft opgeruimd.

image

Leiderschap en een visie, dat is wat we nodig hebben en het liefst samenvallend in één persoon. Een nieuwe Winston Churchill of Helmut Schmidt die in staat is een nieuwe lijn voor Europa uit te zetten en die een visie op de toekomst heeft. Waar bij de US en de UK de vrijhandel, het vrije verkeer van personen en defensie op de korrel worden genomen zou ik voor de EU het liefst op de agenda willen zetten:

  1. de bescherming van de vrijhandel en de vrijheid van het individu (daardoor zijn we groot geworden)
  2. zo snel mogelijk een eigen militaire organisatie oprichten die zich niet alleen richt of defensie maar ook op vredes- en humanitaire missies  (daar zijn we immers goed in)
  3. ons gaan richten op technologische innovatie (want dat laten de anderen liggen).

Nu alleen nog iemand zoeken die dit kan gaan uitdragen maar dat is helaas wat moeilijker, overigens ben ik wel beschikbaar…

Naschrift 18 maart 2017:

Gewoon onbeschoft, de manier waarop Donald Trump Angela Merkel, bondskanselier van Duitsland, gisteren op het Witte Huis ontving. Duitsland is een van de trouwste bondgenoten van de VS en drijvende kracht achter de politieke en economische stabiliteit in Europa en je zou toch zeggen dat het handig is met haar te gaan samenwerken maar niks van dat ales. Trump ziet Merkel blijkbaar als concurrent en niet als partner, zijn hele body language laat zien dat hij haar minacht. Dat heeft wellicht ook te maken met haar presentatie, Trump laat zich graag omringen met dames die er leuk uitzien, kijk maar naar zijn entourage. Hiermee beledigt Trump niet alleen Angela Merkel maar Duitsland, alle vrouwen en alle Europeanen die, net als Angela Merkel, op een vreedzame manier werken aan de grote problemen van deze tijd.

Deze vernedering  van Merkel door Trump staat niet op zichzelf: May, Erdogan en Poetin kunnen er ook wat van en laten het niet alleen bij woorden maar ook bij daden en daar zullen we toch een antwoord op moeten formuleren. Onder druk is soms ineens veel mogelijk wat daarvoor onwaarschijnlijk werd geacht. We zitten in een transitie waarin we tot nu toe niet in de lead zijn maar deze vernederingen kunnen we ons niet laten welgevallen, tijd dus voor een Europees reveille! En wellicht kan Angela Merkel als moreel leider van Europa hierbij het voortouw nemen.

Surfend leiderschap

Het lijkt wel of onze politieke leiders niet meer voor de troepen uit lopen waarbij het volk volgt maar dat het nu eerder andersom is: het volk heeft massaal een mening en soms mag een politicus daar dan even het boegbeeld van zijn.

Surfer

Deze week hebben we, in de persoon van Boris Johnson, een mooi voorbeeld gezien van wat ik ‘surfend leiderschap’ noem: het even mogen meeliften op het succes van een politieke beweging die niet aanstuurbaar is en zijn eigen dynamiek heeft.

Boris Johnson herhaalde tijdens de Brexit campagne steeds de slogan “We take back controle again” zonder hier een verdere uitwerking aan te geven. Dat viel blijkbaar goed bij de kiezers die vooral vanuit hun emotie stemden en bezorgde de voorstanders van de Brexit een nipte meerderheid. Rond half vijf de volgende ochtend claimde Nigel Farage van UKIP de overwinning. Tot mijn verbazing bleef Boris Johnson daarna stil, de grootste fout in zijn carrière. Hij had natuurlijk meteen na het bekend worden van de uitslag de overwinning moeten claimen en David Cameron moeten oproepen zich bij de uitkomst neer te leggen en de wil van het volk uit te voeren. En tegelijk zich kandidaat moeten stellen voor het leiderschap. Niks daarvan. David Cameron kon hierdoor zijn eigen lijn uitzetten op zijn persconferentie iets na negen uur. Boris kwam pas in de loop van de middag met een verklaring en daarna ging alles mis en zal het waarschijnlijk nooit meer goed komen rond Boris: hij kan nu beter weer een boeken gaan schrijven..

Churchill

Achteraf blijkt dat Boris Johnson geen plan had hoe te handelen na de overwinning van het Brexit kamp. De keuze zich achter de Brexit campagne op te stellen was ingegeven door opportunisme en eigenbelang. Door de overwinning te claimen zou hij de woordvoerder worden van alle voorstanders van de Brexit, een brede coalitie die door alle partijen heen loopt: bij zowel de Tories als bij Labour zijn voor en tegenstanders aan te treffen. Een bijna onmogelijke opgave de uitkomst van het referendum te vertalen in een plan waar ieder zich in kan vinden: het echte probleem bij referenda waar de kern van het probleem wordt verdicht tot één vraag waarbij de oplossing buiten beschouwing blijft. Andrew Marr trok later in zijn zondagochtend show de juiste conclusie “Nobody is in charge”, vrij vertaald: het ontbreekt in alle partijen aan leiderschap. Sterker nog: niemand wil het leiderschap op zich nemen! Ook bij de Tories is er nu een leiderschapscrisis waar de positie van Jeremy Corbyn eveneens ter discussie staat.

Ook hier in Nederland hebben we last van surfend leiderschap. Van Wilders weten we al dat hij geen plan heeft en regeringsdeelname niet het doel van deze partij is maar disruptie. De verkiezingen volgend jaar staan natuurlijk in het teken van het Europa debat en migratie dus dat is koren op de molen voor PVV en DENK die beide het sentiment onder de bevolking goed aanvoelen. En omdat Rutte tegen de tijd van de verkiezingen de uitslag van het Oekraïne debat waarschijnlijk niet goed heeft kunnen vertalen in winst zal dit ongetwijfeld het belangrijkste verkiezingsthema worden. En welke leiders schuiven de andere politieke partijen dan naar voren om tegengas te geven aan het sentiment?

Tekenend was deze week het zich terug trekken van Ahmed Aboutaleb als mogelijke kandidaat bij de PvdA tennis  hij de enige kandidaat is. Spekman en Samsom zouden smekend bij hem op de stoep moeten staan om de partij te willen leiden maar dat gaat, vanwege hun persoonlijke ambities, niet gebeuren. Jammer, Ahmed Aboutaleb lijkt me een uitstekend kandidaat om tegengas te geven tegen de PVV en DENK. Waarschijnlijk zal Aboutaleb het Brexit debat in de UK goed gevolgd hebben en beseffen dat het alleen zin heeft zich kandidaat te stellen als de politieke leiding van de partij achter hem staat. Zo’n intern leiderschapsdebat kan ook veel kwaad doen, zie wat er gebeurd is met Groen Links na de strijd tussen Jolande Sap en Tofik Dibi. Overigens heeft Groen Links nu wel een goede kandidaat die meer kan dan alleen surfen…

Jess Klaver

On Brexit: Vote Yes for Europe!

BrexitDear Britain’s,

It has always been great fun working with you, playing football against one of your teams, drinking your whiskey and appreciating your great sense of humor. Having worked in London I always enjoyed the International climate in the UK where people from all over the world were working together on great projects. As European I would be very disappointed when you should decide to leave the EU because I’m afraid there will be all kinds of restrictions on working together and uncertainties on what will be the economic impact, not only for you but also for us fellow Europeans. Once the decision of leaving is made there is no way back and it will give the more undemocratic movements in Europe big influence on the political agenda for the coming years.

Please vote for Europe and work with us on a better future for all Europeans!

Yours sincerely,

Gerard Geerlings – The Netherlands

Naschrift 24 juni 2016

Helaas heeft de  UK gisteren besloten uit de EU te stappen waardoor de Britten nu op zichzelf zijn aangewezen. Door de Brexit kiest de UK voor een onafhankelijke maar ook voor een onzekere koers. Daarmee overspelen zij hun hand, eerste effect vandaag: waarde pond daalt, noodmaatregelen Bank of England nodig, koersen banken dalen, politieke instabiliteit en een onzekere toekomst.

Vandaag is een proces in gang gezet zonder plan en met een onzekere uitkomst. Jammer.