Bhagwan

Deze week de documentaire ‘Wild Wild Country’ op Netflix bekeken over de opkomst en ondergang van Bhagwan Shree Rajneesh, ook wel gewoon Bhagwan en in zijn nadagen Osho genoemd. De documentaire gaat met name over de periode tussen 1981 en 1985 toen Bagwan en zijn volgelingen een ranch in Waco County in de staat Oregon kochten en omdoopten tot Rajneeshpura. Daar bouwden zijn volgelingen, met name van Westerse afkomst en die het zich konden veroorloven, een commune waar op een gegeven moment duizenden aanhangers permanent of tijdelijk woonden.

Bhagwan speelde slim in op de toenmalige toenemende belangstelling in Westerse landen voor zingeving en wat wij van het Oosten konden leren, dit had in de jaren zeventig een stroom bezoekers naar zijn woonplaats in Poona in India opgeleverd. Wat de Bhagwan uniek maakte is dat hij  handig inspeelde op de behoefte van de Westerse mens naar een spirituele leider wiens leer niet conflicteerde met onze Westerse waarden en die vooral een positieve boodschap bracht, zijn volgelingen kregen van hem de boodschap die ze graag wilden horen tijdens de massaal bezochte spirituele bijeenkomsten rond de Bhagwan zelf. Zo zie je in de documentaire Bagwan’s advocaat, die carrière had gemaakt als partner op een advocatenkantoor, opbloeien tussen al die jonge hippe mensen die niet van 9 tot 5 hoefden te werken en blijheid en open relaties predikten.

De documentaire geeft veel details over hoe het achter de schermen toeging in de commune in Oregon en dat geeft een heel ander beeld dan deze positieve boodschap, met name door de gedetailleerde interviews met een aantal hoofdpersonen maar ook met een aantal bewoners van het nabij gelegen stadje Antilope die zich tegen de commune gingen verzetten. De documentaire geeft een goed beeld hoe in zo’n korte tijd een complete stad in een verlaten uithoek van Oregon kon worden opgebouwd maar ook weer even snel na het vertrek van de Bhagwan ten onder kon gaan.

Twee dingen vielen me op aan de documentaire. Ten eerste dat de Bhagwan in de documentaire niet als eerst verantwoordelijke wordt gezien voor de illegale activiteiten die er in zijn naam plaats vonden in Oregon en die waren niet mis. Uiteindelijk kwam hij er in 1985 zonder proces met een schikking vanaf waarna hij de VS werd uitgezet en kon hij in Poona gewoon weer verder, de Amerikaanse aanklagers konden niet bewijzen dat hij de opdrachtgever was van al die criminele activiteiten die in zijn naam plaats vonden.

Dit deed me aan Willem Holleeder denken waarvan moeilijk te bewijzen is dat hij de opdrachtgever is omdat hij tijdens de afgeluisterde gesprekken door zijn zus verhullend taalgebruik hanteert. Bhagwan pakte het slimmer aan en ging zelfs zover op een geven moment helemaal niets meer te zeggen en alle communicatie via zijn secondanten te laten verlopen. Een goede voorzorgsmaatregel want achteraf bleek dat er in heel Rajneeshpura overal afluisterapparatuur was geplaatst, ook, zonder dat hij dat wist, bij Bhagwan zelf. Uiteindelijk werden een aantal van zijn secondanten, waaronder zijn persoonlijk secretaris Ma Anand Sheela, tot flinke gevangenisstraffen veroordeelt , zij ondergingen dit lijdzaam zonder hun goeroe iets te verwijten waardoor Bhagwan zelf buiten schot bleef.

Ten tweede is het eigenlijk best wel bewonderenswaardig dat een groep hoog opgeleide volgelingen van de Bhagwan in staat was in zo’n korte tijd een heel dorp op te bouwen inclusief elektriciteit, water, wegen, infrastructuur, scholen, landbouw, ziekenhuis, laboratorium en zelfs een vliegveld. Onder aanvoering van een spiritueel leider en met de juiste mensen is het dus mogelijk in korte tijd voor elkaar te krijgen wat bij ons maar niet wil lukken: in korte tijd een zelfvoorzienende gemeenschap opbouwen. Wat dat betreft was Rajneeshpura zowel in sociaal, economische en ecologisch opzicht een interessant experiment waar we wat van kunnen leren.

Blijft, na het kijken naar ‘Wild Wild Country’,  het vreemde gevoel over dat mensen toch wel erg makkelijk achter een leider aanlopen die op een gegeven moment alleen maar is en niets meer zegt en zijn volgelingen het zelfs prachtig vinden dat hun leider 93 Rolls-Royces bezit terwijl in zijn geboorteland India velen in armoede leven.

Een mooie documentaire en goed dat Netflix naast al die films en series budgetten vrij maakt om dit soort mooie en zorgvuldig gemaakt journalistieke documentaires te maken en de mensen aan het woord laat die er toen bij waren. Binnenkort maar eens gaan kijken naar ‘Trump, An American Dream’ die volgens hetzelfde concept is gemaakt en sinds kort ook op Netflix te zien is.