Werk ohne Autor

Soms stoppen filmakers te veel in een film. Filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck, bekend van ‘Das Leben de Anderen’, heeft een nieuwe film gemaakt die meer dan 3 uur duurt, een lange zit maar ik wel de moeite waard. Ook deze keer speelt de film zich af tegen de achtergrond van de Duitse geschiedenis, dit keer vanaf 1938 tot in de jaren zeventig. Net als in ‘Das Leben de Anderen’ gaat ‘Werk ohne Autor’ daar helemaal niet over maar is de geschiedenis het decor waarin de film zich afspeelt. Waar het echt om gaat is het oeroude thema van een foute, dominante vader en zijn dochter die een relatie aanknoopt met de jonge kunstenaar Kurt Barnert, iets wat die vader natuurlijk niet zit zitten, en die, zonder het te beseffen, destijds slachtoffer is geweest van de nazi-praktijken van haar vader. Ondertussen worden we meegenomen door de geschiedenis langs de opvattingen over kunst van de Nazi’s, de Sovjets en de West-Duitse kunstscene.

Joseph Beuys nach der Räumung der Staatlichen Kunstakademie Düsseldorf, 1972

En daar gaat het mis, Florian Henckel von Donnersmarck is weliswaar een goede filmmaker maar om zijn opvattingen over kunst zijn ronduit lachwekkend, althans zo kwam dat op mij over. Zo neemt een professor in de kunst en een voormalig nazi, die toevallig erg lijkt op de kunstenaar Joseph Beuys, de jonge kunstenaar Kurt onder zijn hoede. De essentie van de opvattingen van deze professor is dat je als kunstenaar, net als Günter Grass, de beste kunst maakt als je eerst fout bent geweest en daarna tot inkeer gekomen. Bij Kurt Barnert werkt het gelukkig anders, na een tijdje rondgelopen te hebben in de Düsseldorfse kunstscene, begint hij intuïtief te schilderen zonder meteen te realiseren dat zijn werk te maken heeft met zijn eigen jeugdtrauma. De kunst dus gereduceerd tot een voortbrengsel van het onbewuste, daar verwijst de titel ‘Werk ohne Autor’ ook naar. Een mijns inziens wel heel gedateerde opvatting over het kunstenaarschap.

Ik heb ik Duitsland veel tentoonstellingen over moderne kunst bezocht maar mijn beeld van de modern Duitse kunstenaar is toch geheel anders. Die loopt niet achter de feiten aan maar voorop en brengt niet zijn eigen onbewuste naar buiten maar houdt ons een spiegel voor waardoor we kunnen reflecteren over onszelf en de maatschappij. De moderne kunstenaar is in mijn visie de vooroploper die door zijn werk ons een duwtje in de goede richting geeft en daar hard over nadenkt, net als de filosoof die ons door zijn denken beter leert te denken.

Alle plaatsen in de bioscoop op een zaterdag middag waren bezet en de dames naast me genoten hoorbaar van de film dus wat dat betreft kan ik ‘Werk ohne Autor’ iedereen aanbevelen.