Wildernis

Deze week in in Frankfurt in de Schirn Kunsthalle de tentoonstelling Wildnes bezocht waar het thema ‘wildernis’ vanuit verschillenden invalshoeken wordt behandeld. Op de tentoonstelling zie je schilderijen van schilders die de natuur schilderen vanuit hun atelier en nooit de natuur hebben opgezocht, foto collages van door de kunstenaar bedachte wildernis, digitaal gecreëerde beelden van een imaginaire wildernis, en diverse films, video’s en objecten. Een bijzondere tentoonstelling die je aan het denken zet over de relatie tussen de mens en de natuur, een al eeuwenlange slepende discussie maar momenteel erg actueel.

Uitgangspunt voor de tentoonstelling is dat de wildernis, d.w.z. de ongerepte, niet door middel van menselijk handelen veranderde natuur, niet meer bestaat. Sinds de mensheid met haar expansiedwang alle bergen heeft beklommen, alle zeeën bevaren en alle werelddelen ter eigen nut geëxploiteerd is er op aarde geen echte ongerepte wildernis meer te vinden. Sterker nog, onze exploitatie van de natuur heeft zelfs grote wereldwijde klimatologische gevolgen, ook veraf gelegen oorden ondervinden daar de gevolgen van. Het tijdperk waarin ons klimaat en de atmosfeer in sterke mate worden beïnvloed door onze menselijke activiteit wordt ook wel het antropoceen genoemd, deze term werd in 1919 geïntroduceerd door de Russische geoloog Alexei Pavlov.

SCHIRN SHORTCUT – WILDNIS

Wir sind fasziniert von Wildnis. Das war nicht immer so! Warum erfahrt ihr mit dem SCHIRN SHORTCUT – dem kürzesten Weg zu mehr Wissen.

Slået op af SCHIRN KUNSTHALLE FRANKFURT i Fredag den 21. december 2018

De filosoof Peter Sloterdijk beschrijft in zijn boek ‘Wat gebeurde er in de 20e eeuw?’ de verschillende fasen van de exploitatie van de natuur door de mens. Voor de agrarische revolutie paste de mens zich aan zijn omgeving aan, toen hij echter dieren ging domiciliëren en inzetten op het land en als transportmiddel ging inzetten nam de impact van de mens op de natuur toe en tijdens de industriële revolutie, door de uitvinding van stoommachines en de elektriciteit, steeg deze impact exponentieel met alle kwalijke gevolgen voor de kwaliteit van onze leefomgeving van dien.

Deze, door de mens niet beoogde ontwikkelingen, hebben geresulteerd in een wereldwijde klimaatverandering vanwege de toegenomen CO2-uitstoot waardoor, volgens de deskundigen, de zeespiegel zal gaan stijgen evenals de temperatuur wereldwijd. Peter Sloterdijk stelt in zijn boek dat zelfs als we vanaf nu zouden stoppen met de C02-uitstoot het nog 3.000 tot 4.000 jaar gaat duren tot de aarde weer op zijn oude niveau is. Een onomkeerbaar proces met grote impact dat niet makkelijk te stoppen is en dus voer is voor doemdenkers.

Vorige week was er zo’n doemdenker te zien in het programma Tegenlicht van de VPRO. In ‘De aarde draait door’ liet Tegenlicht milieu-activist en schrijver Paul Kingsnorth aan het woord die zich samen met zijn gezin heeft teruggetrokken in een nog onbedorven natuurgebied in Ierland waar hij zo primitief mogelijk probeert te leven, hij is overigens wel in het bezit van een auto en een internetverbinding. Volgens hem is de natuur niet meer te redden en is de groene beweging de nog overgebleven wilde natuur aan het volbouwen met windmolenparken en een zonnepanelen landschap.

Zowel voor Sloterdijk als voor Kingsnorth is het dus al te laat: de strijd om een gezonde relatie tussen mens en natuur is al verloren. Ook de tentoonstelling Wildnes in Frankfurt is op dit sombere scenario gebaseerd. In een recensie in het NRC van de tentoonstelling in Frankfurt schrijft Hans den Hartog Jagert: ‘Nu we het laatste stukje wildernis vakkundig om zeep geholpen hebben zijn daar nieuwe onbeheersbare gebieden voor in plaats gekomen: de techniek, de virtuele wereld, het menselijk brein’ NRC van 13 december 2018 ‘Heimwee naar de vertrouwde wildernis’

Volgens al deze schrijvers is zich dus een rampscenario aan het voltrekken en zullen wij niet meer in staat zijn het tij te keren. Dat is wel nieuw, vroeger had je het rapport van de Club van Rome en recenter de waarschuwingen rond de zure regen maar die gingen uit van een oplosbare situatie, nu is de ondertoon veel negatiever van aard: er is niets meer aan deze ontwikkeling te doen! Als dat zo is dan krijgen we met een gigantisch moreel dilemma te maken: als we toch op de afgrond afstevenen, heeft het dan nog wel zin er iets aan te doen? Waarom veel geld investeren in een warmtepomp als het toch niet uitmaakt? Voor de acceptatie en het draagvlak van de klimaatwet kan dat best wel eens een probleem worden.

Volgens de doemdenkers kondigt het einde der tijden zich dus aan, althans voor ons mensen. Iets dergelijks is overigens al eens eerder gebeurd tijdens de vorige ijstijd toen de mammoet en dinosaurussen zijn uitgestorven. De aarde zelf heeft deze ijstijd overleefd en ons mensen de kans geboden onze slag te slaan, is het wellicht tijd dat een ander dier onze plaats als heerser van de wereld overneemt?

Op de tentoonstelling staat een opstelling van de Amerikaanse kunstenaar Mark Dion, een wolf opgezet op een aanhangwagen. De wolf in dit kunstwerk staat symbool voor de relatie tussen de mens en de natuur waarbij we hem aan de ene kant een aaibaar object hebben gemaakt (het meest gedomicilieerde dier is de hond, verwant aan de wolf) en staat de wolf aan de andere kant de symbool voor de terugkerende natuur: ook in ons land is de wolf na een lange afwezigheid weer gesignaleerd. En dat levert dan weer klagende herders en boeren op die eisen dat hij afgeschoten wordt en een schade regeling van de overheid willen voor de dieren die door hem gedood worden. Wellicht een waardig opvolger van de mens als we er allemaal niet meer zijn, mist we de wolf niet genetisch gaan manipuleren natuurlijk…

Overigens ben ik het zelf met al die doemdenkers niet eens. Volgens mij zijn wij best wel in staat op tijd het tij te keren als we al onze hulpmiddelen goed inzetten, wellicht moeten we eerst meer last krijgen van de effecten voordat we echt tot actie overgaan. Als je kijkt naar de huidige discussies rond het klimaatakkoord vallen de belangengroepen al snel terug op het eigenbelang en dan schiet natuurlijk niet op als vooraanstaande intellectuelen het vuurtje van de onrust stevig opstoken…

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.