Month: August 2021

Je ware zelf bestaat niet

Zo’n vijf jaar geleden volgde ik de cursus praktische filosofie bij de ISVW en een jaar later ben ik bestuurder geworden bij de ISVW, eerst algemeen bestuurslid en later penningmeester.

Sindsdien heb ik mij in de filosofie gaan verdiepen en de vraag die mij sindsdien het meest heeft beziggehouden is of het mogelijk is jezelf te kennen en te doorgronden. Een basis filosofische vraag die je jezelf kunt stellen en die, als je die niet positief kunt beantwoorden, een hele hoop andere vragen overbodig maakt. Want als je jezelf niet kent, is het dan mogelijk de ander te leren kennen? En als het al niet lukt het wezen van jezelf te doorgronden, zal het dan ooit lukken de hele maatschappij te doorgronden die voornamelijk bestaat uit een grote verzameling ik’ken?

De afgelopen jaren heb ik, telkens wanneer ik over dit onderwerp iets hierover bij een filosoof wat tegenkwam dit opgeschreven, hier een aantal citaten:

Hannah Ahrendt, filosofe:

‘De vraag naar het wezen van de menselijke aard is nog in individueel psychologische als in filosofische zin door ons te beantwoorden omdat deze vraag betrekking heeft op onszelf als object. Dit is niet mogelijk omdat het zoiets zou zijn als springen over onze eigen schaduw.’

Peter Sloterdijk, filosoof:

‘Een mier die over een Perzisch tapijt loopt zal nooit het hele tapijt kunnen overzien omdat zijn fysiek het nu eenmaal onmogelijk maakt het geheel te overzien. Dat geldt ook voor ons, wij zijn niet eens in staat zijn onszelf te begrijpen, laat staan de ander. ‘

Marilynne Robinson, filosofe:

‘De werkelijkheid, en het innerlijk leven van de ander, kun je nooit geheel kennen’

Paul van der Velde, Hoogleraar Aziatische religies:

‘De mens wil orde scheppen in de chaos die het wezen van het bestaan is en wil deze chaos begrijpelijk maken, daar zijn wij als mens echter niet toe in staat omdat er te veel op ons afkomt en we niet in staat zijn het geheel te overzien. Toch proberen we dit steeds en zijn wij constant bezig overzicht te krijgen, dat gaat ons echter niet lukken omdat chaos altijd blijft en zich continu vernieuwt. Het beste resultaat dat je daarbij kunt boeken is voortschrijdend inzicht omdat de werkelijkheid zich telkens net even anders aan ons presenteerd.’

Ellen de Bruin, publiciste:

‘Authenticiteit wordt vaak gedefinieerd als je gedragen in overeenstemming met je ware zelf en dan heb je meteen een probleem omdat het ‘ware zelf’ een onwetenschappelijk concept is. Niet voor niets zijn zoveel mensen vergeefs op zoek naar zichzelf en daar is een simpele reden voor: het ware zelf bestaat niet omdat er nu eenmaal geen psychologisch mechanisme is dat ons gedrag zo coördineert dat het consistent blijft. En al zou het ‘ware zelf’ bestaan dan is het nog maar de vraag of we ons daarvan bewust kunnen zijn omdat we ons eigen onbewuste gedrag en onze drijfveren zelf niet goed kunnen beschrijven. Het ‘zelf’ is dus eigenlijk een bewegend doel dat continu verandert en waar we moeilijk vat op kunnen krijgen. Lastig dus, op zoek naar je ware zelf gaan, omdat je nooit zal weten of je het gevonden hebt. En als dat zo is het natuurlijk de vraag op, als het onmogelijk is ons zelf te leren kennen, of we dan wel in staat zijn de ander te leren kennen…’

Paul Kingsnorth, milieu-activist:

‘Als het je verdienste is een rechtvaardiging voor je bestaan te vinden wil dat nog niet zeggen dat dat ook een rechtvaardiging voor het bestaan voor anderen is laat staan dat die anderen jouw bestaan hierdoor kunnen rechtvaardigen. De zoektocht naar de zin van het leven is dus persoonsgebonden en helaas niet reproduceerbaar.’

Andy Warhol, kunstenaar:

‘Het gaat er niet om wat je bent, maar om wat ze denken dat je bent.’

Abraham Kuyper, politicus: 

‘Pas na je dood kun je zien wie je eigenlijk bent.’

Mijn conclusie: 

Het heeft geen enkele zin op zoek te gaan naar jezelf omdat het onmogelijk is op deze vraag een antwoord te geven. Eeuwenlang is deze vraag een van de basis vragen van de filosofie geweest en het is niemand gelukt daar een goed antwoord op te geven. Wellicht houden we ons met de verkeerde vragen bezig en ligt er achter deze vraag een nog fundamentelere vraag die we nog niet kunnen bevatten?

%d bloggers like this: