Het verdeelde Amerika

Tot vier jaar geleden was het volgen van de verkiezingen in de VS een hobby van mij. Als er debatten waren tussen de presidentskandidaten stond ik midden in de nacht op om ze te volgen. En dan daarna schakelen tussen CNN , NBC, ABC en BBC voor het spinnen en de commentaren tot de eerste peilingen de winnaar van het debat aanwees. Heerlijk dit soort democratische rituelen, de instituties die dit soort debatten organiseerden en de moderatoren die hun best deden het debat in goede banen te leiden.. Uiteindelijk won er dan iemand de verkiezingen en dat was dan dat en daar deden we het dan maar weer mee de komende vier jaar.

Dit jaar ben ik nog geen één keer vroeg opgestaan om een van de conventies te volgen. Het doet gewoon pijn te zien dat een land dat lang ons voorbeeld was zichzelf ten gronde richt en afglijdt tot een intern verdeeld land waar iedereen met elkaar overhoop ligt en er geen gemeenschappelijk noemer is waarop men zich kan vinden. Stad vs. platteland, Democraat vs. Republikein, wit tegen zwart, extreem rijk vs. middenklasse: de tegenstellingen zijn enorm in de VS en het debat wordt niet meer gevoerd volgens de traditionele spelregels maar online op twitter en op straat. Wat mij daarbij vooral is verbeten toon van het debat en de hoog oplopende emoties waaruit een diepgeworteld wantrouwen blijkt tussen de politieke opponenten maar ook bij de journalisten die er vaak zichtbaar moeite mee hebben onafhankelijk te blijven.

Wat er ook gebeurd, of Trump nu wint of Biden, de grote verliezers van deze verkiezingen zijn de Amerikanen zelf.

Populisme en polarisatie voeren de boventoon en het politieke debat wordt gedomineerd door het eigen gelijk en het in een kwaad daglicht zetten van je tegenstanders. Ondertussen is er steeds meer maatschappelijke onrust, een toenemend aantal werklozen, krimpt de Amerikaanse economie en loopt de VS het risico haar positie als politieke en economische wereldleider te verliezen. Voor het eerst in de geschiedenis wordt een wereldmacht niet door een concurrerende mogendheid om zeep geholpen maar door het volk zelf dat niet in staat is samen te leven en tot een politieke consensus te komen.

Het is nog maar de vraag of de presidentiële debatten, die gepland staan in oktober, door zullen gaan, daar is al veel gedoe over geweest. Tevens verschijnen er steeds meer berichten dat het niet vanzelfsprekend zal zijn dat de verliezer van de verkiezingen zich bij de uitslag zal neerleggen en het nog wel even zal gaan duren voordat de uitslag definitief bekend is. Allemaal zaken die het democratische gehalte van de verkiezingen in de VS onderuit halen en een trendbreuk zijn met het verleden.

Ondertussen grijpt Poetin de interne focus van de VS en het gebrek aan leiderschap aan om oppositieleider Aleksej Navalny uit te schakelen en Belarus over te nemen en kan Yi Jinping de weerstand in de provincie tegen het centraal gezag van de Oeigoeren, Mongolen en in Hong Kong aanpakken. Gelukkig hebben we Angela Merkel nog die zich hard maakt voor Navalny, vanuit de VS blijft het echter helaas stil. Niet zo gek want Donald Trump maakt er tegenwoordig zelf ook gebruik van zijn politieke tegenstanders zwart te maken en er alles aan te doen hun democratische recht om te stemmen te ontnemen, geen wonder dat hij twijfelt aan de bewijzen tegen de Russen.

Posted in Politics | Tagged , , , , , | Leave a comment

Macht en vrijheid

In januari 1945 werden 8 Franse journalisten door het Amerikaanse State Department uitgenodigd een bezoek te brengen aan de VS. Onder hen bevond zich Jean-Paul Sartre die voor het eerst een land buiten Europa bezocht en dan nog wel het land dat hij in zijn jeugd adoreerde. Nick Carter en Buffalo Bill vormden voor hem het tot de verbeelding sprekend alternatief voor de verstikkende sfeer van het Franse platteland waar hij opgroeide.

Volgens biografe Annie Cohen-Solal waren er in de Tweede Wereldoorlog twee dominante stromingen die zich tegen de Duitse bezetting keerden en dat ware de Gaulisten, vooral geïnspireerd door nationalistische en christelijke waarden, en de communisten die het best georganiseerd waren en het meeste effectief weerstand boden en zich lieten inspireren door Moskou. Sartre was een voorstander van een ‘Derde Weg’, namelijk een stroming die zich niet op Moskou maar op New York liet inspireren. Samen met een aantal andere Franse intellectuelen zoals Albert Camus, had hij tijdens de oorlog een poging gedaan de naoorlogse samenleving een alternatieve ideologie te verschaffen omdat hij bang was dat het Gaulisten en de communisten een autoritaire samenleving voorstonden.

De Amerikaanse samenleving stond toen voor waarden als vrijheid en de democratie en veel Amerikaanse soldaten hadden hun leven gegeven om ons te bevrijden. Amerika was toen voor ons Europeanen het morele kompas waar wij ons op richten en Sartre was dan ook zeer nieuwsgierig wat hij daar zou aantreffen. In Amerika aangekomen ging hij in gesprek ging met de vertegenwoordigers van de overheid maar ook met de gewone Amerikanen en kwam hij er snel achter dat democratie en vrijheid relatieve begrippen zijn en de politieke macht ongelijk verdeeld veroorzaakt door openlijk racisme en grote inkomensverschillen. Zo ideaal als hij verwacht had voor zijn bezoek was de Amerikaanse samenleving dus ook niet.

Dit overkwam Sartre wel vaker. Elke keer als hij weer een buitenlandse reis maakte naar een aansprekend land in transitie zoals naar Rusland, Cuba of China was hij in eerste instantie positief over de hervormingen die hij daar aantrof maar zag hij naar verloop van tijd ook wel de schaduwkanten, met name als het ging om het misbruik van macht door degenen die het voor het zeggen hebben en het gebrek aan vrijheid voor de burgers, een mechanisme dat je aantreft in alle landen met een dominante ideologie.

De ‘Derde weg’ die Sartre voorstond werd geen succes, deze ideologie was na de Tweede Wereldoorlog vooral een hobby van Franse intellectuelen en het bleek niet mogelijk deze te vertalen naar een politiek programma. Bij de eerste verkiezingen in Frankrijk na de oorlog ging het dan ook vooral om de strijd tussen de Gaulisten en de communisten. Waar Sartre wel succesvol in was was het opkomen voor burgers die de dupe waren geworden van op macht beluste politici. Hij zag het als een belangrijke taak voor intellectuelen op te komen voor onschuldig veroordeelde burgers, zeker omdat zij toegang hadden tot de media.

Volgens Sartre is het de taak van de intellectueel de machthebbers altijd aan te spreken op de rechtvaardiging van hun machtsbasis. Een goed voorbeeld daarvan is zijn kritiek in 1958 op Generaal De Gaulle die toen een politieke come-back wilde maken. Sartre reageerde hierop fel met een artikel onder de kop ‘De pretendent’ in L’Express. Sartre verafschuwde De Gaulle’s opvatting over diens persoonlijke macht op basis van zijn speciale verhouding met het land.

Sartre “Degene die verklaart ‘De Gaulle is de enige die…’ praat onzin. Uw kandidaat staat meer bekend om de koppigheid waarmee hij tegen bepaalde dingen is dan om de breedte van zijn economisch en sociaal bewustzijn. Als er onder de menselijke soort slechts één man bestaat met kennis, kennis die hij als enige kan bezitten en die hem het recht geeft invloed uit te oefenen op ons leven, ook al is dat als een goede vader, als zijn daden altijd rechtvaardig en goed zijn alleen al vanwege het feit dat ze uiting zijn van zijn wezen, dan valt de menselijke soort als een kaartenhuis in elkaar: dan is er geen mens meer, maar een supermens en voor de rest dieren. Laten we begrijpen dat men een land niet uit zijn machteloosheid haalt door één man met almacht te bekleden… ‘Ja’, dat is de droom, ‘Nee’ is het ontwaken. Het is hoog tijd dat we weten of we willen opslaan of slapen.”

De laatste jaren van zijn leven werkte Sartre aan ‘Macht en vrijheid’ wat zijn afsluitende filosofische werk had moeten worden en hij niet heeft kunnen afronden. Twee begrippen die als communicerende vaten met elkaar te maken hebben want de vrijheid van de een kan soms een inbreuk zijn op de vrijheid van een ander en dat geeft het begrip vrijheid een relatieve en begrensde betekenis. En tegelijkertijd hebben leiders die niet veel op hebben met onze vrijheid en zichzelf superieur vinden ten opzichte van anderen onze voorkeur, kijk maar om je heen. Dan is de volgende vraag waarom sommige mensen zich superieur achten ten opzichte van anderen en anderen niet, daar moet ik nog eens induiken…

Posted in Blog, Politics | Tagged , , , | Leave a comment

La Pouëze

Aangeland in La Pouëze in een table d’ hōtes met alleen maar Fransen waagde ik het tijdens het diner de vraag te stellen wie van de aanwezigen geloofde dat er na de dood nog iets anders bestaat dan het niets. Ik zat per slot van rekening in het dorp waar Sartre en De Beauvoir tijdens de tweede wereldoorlog regelmatig verbleven, Sartre Huis Clos schreef en Simone de Beauvoir lange wandelingen maakte langs de rivieren de Erdre en de Brionneau, daar zou zo’n vraag een mooi aanleiding moeten zijn voor een goed gesprek tijdens het diner was mijn gedachte.

Dat had ik beter niet kunnen zeggen. Geschokt en vol onbegrip keken ze mij aan alsof ik uit een andere wereld kwam.. Natuurlijk is er ‘iets’ na de dood, over het ‘wat’ kun je discussiëren vonden mijn tafelgenoten, maar ze wisten met zekerheid te stellen dat het na de dood niet afgelopen is. De een omdat ze nu eenmaal katholiek was en de ander omdat hij geloofde in zen en yoga en spirituele ervaringen had gehad die hem ervan hadden overtuigd dat er meer is dan we kunnen bevatten. Geen van de Fransen begreep hoe je kan leven zonder geloof in een leven na de dood want waar haal je dan je normen en waarden vandaan?

Een heftige discussie dus op basis van mijn vraag en ik legde mij uit dat je volgens mij als mens wel degelijk een betekenisvol leven kan leven als je niet in een alwetende en almachtige God gelooft die ons bevattingsvermogen te boven gaat. Je normen en waarden haal je uit de omgang met de anderen om je heen die je vormen tot wie je bent.en daar heb ik geen hogere macht voor nodig. Ronduit schokkend vonden ze deze redenering, het existentialisme is blijkbaar helemaal verdwenen in het land van Sartre, De Beauvoir en Camus.

Waar hebben ze het dan wel over die Fransen aan de dis? Vooral over waar ze vandaan komen, wat ze van het eten vinden en hun favoriete onderwerp, de wijn! Elke keer als er een nieuw gerecht wordt opgediend bespreken ze de ingrediënten, hoe ze dit gerecht in hun eigen streek maken en wat ze er van vinden. Op een gegeven moment werd er tijdens het diner een tweede fles van dezelfde wijn opengemaakt en de dame die het eerste van deze wijn dronk keek zuur en zei dat de fles niet goed was. Er volgde een hele discussie over de fles en uiteindelijk werd de wijn, nadat iedereen deze tweede fles had geproefd, toch goedgekeurd, een serieus spel van proeven en discussiëren waarbij iedereen kon laten zien wie hij of zij was.

Drie gasten de we op deze manier hebben leren kennen werkten in Frankrijk in de zorg en hadden nu voor het eerst sinds de lock down een paar dagen vrij. Vergeleken met de Nederlandse lock down was die totaal en met een enorme impact op zowel hun werk als privé leven. Zo moest een verpleegster een lange tijd met één mondkapje werken en lange dagen maken terwijl haar partner meer dan 100 km verderop woonde waardoor ze elkaar zeven weken niet konden zien.

Onder zulke omstandigheden wil je natuurkijk liever even genieten van de Franse keuken dan moeilijke gesprekken te voeren over het existentialisme met een Nederlander die al die tijd zonder al te veel risico online les heeft gegeven..

Een merkwaardige zomer deze zomer van 2020.

Posted in Culture, Philosophy, Religion | Tagged , | Leave a comment

De wereld in wording

Op mijn middelbare school kreeg ik les van Pater Beemsterboer en dat was wel de meest bijzondere docent die ik mij uit mijn schooltijd kan herinneren. Voorin het leslokaal had hij met grote letters het begrip RELATIVEREN geschreven en op dat begrip kwam hij tijdens zijn lessen steeds terug. Beemsterboom gaf geschiedenis en was de redacteur van het lesboek ‘De wereld in wording’ dat ik nu nog steeds in mijn boekenkast heb staan (twee delen). Nu ik Nietzsche gelezen heb besef ik pas hoe goed deze titel gekozen is .De ondertitel van dit boek is ‘semi concentrisch’ wat duidt op het feit dat er ook aandacht werd besteed aan de niet westerse geschiedenis, ook toen al dus.

Beemsterboer had een oorspronkelijk methode van les geven waardoor je graag naar zijn lessen ging, zo kon hij plots de les stil leggen als er een insect in het lokaal rondvloog en dan ging hij er met een vliegenmepper in zijn zwarte lange habijt achteraan. Ook zijn wijze van beoordeling was anders dan bij de andere docenten. Zo vertelde hij dat hij bij het nakijken van opdrachten boven aan de trap ging staan en alles naar beneden gooide en de proefwerken die het verst vielen het hoogste cijfer gaf, daar was veel werk van gemaakt, dus waren die het zwaarst. En dat leverde dan in de klas weer mooie discussies op over de relatieve waarde van het maken van proefwerken en het nakijken door de docent.

In principe kreeg iedereen een voldoende en je kon op twee manieren een hoger punt van maken. De eerste was door voor de les een samenvatting in te leveren van de stof en dat feit alleen al was een extra punt waard. In een les gaf hij dan uitleg aan de hand van deze samenvattingen. Tevens kon je door een slimme opmerking een bonuspunt krijgen en als je heel slim was, namelijk door iets te zeggen wat hij zelf nog niet gerelativeerd had, kon je een kroonpunt krijgen. Dit hield hij bij in een schriftje en ik heb twee keer een kroonpunt van hem gehad waardoor ik op mijn lijst een 10 kreeg, de enige van mijn jaargenoten.

Op een gegeven moment zei hij iets over mij omdat ik iets niet gedaan had en toen had ik van een vel papier een prop gemaakt en dat naar zijn hoofd gegooid. Als reactie daarop organiseerde hij toen een tribunaal voorin de klas met een jury van drie klasgenoten, hem als aanklager en ik mocht mijzelf verdedigen. Ik weet niet meer precies wat de uitkomst was maar het was een van de mees leuke lessen die ik mij kan herinneren.

Docenten kunnen een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van jong volwassenen en persoonlijke aandacht is daarbij essentieel. Dat merk ik zelf nu ik zelf les geef en veel plezier beleef aan de interactie met studenten.

Posted in Blog | Tagged | Leave a comment

Dat ellendige ikje

Interview met de schrijver Sander Kollaard, ‘Ik heb een scherp oog voor ziekte en slijtage’, NRC Weekend, 27 – 28 juni 2020.  

‘Dat lijkt me een natuurlijke behoefte: je wilt niet meer alleen dat ellendige ikje zijn, je wilt onderdeel zijn van het grote verhaal. Liefst een waar verhaal, voor zover we kunnen weten wat waar is, natuurlijk.’

Nog niets van Sander Kollaard gelezen maar las wel een mooi interview met hem in het NRC en deze uitspraak bleek hangen. Het individu versus het grote verhaal dat alleen kan voortbestaan via de anderen die dit verhaal met je delen. Niet op zoek dus naar je eigen verhaal maar het collectieve dat betekenis geeft aan het leven van allen die het delen.

Psychiater Dirk de Wachter uit ‘De kunst van het ongelukkig zijn’.  

‘Streven naar geluk als levensdoel is een vergissing. Streven naar zin en betekenis is daarentegen waar het in het leven om draait’.

Het streven naar geluk is een individuele zaak en als levensdoel moeilijk te bereiken, iedereen geeft daar zijn eigen betekenis aan. Hele volksstammen zijn op zoek naar dit geluk en er is een hele boekenkast volgeschreven aan zelfhulpboeken die allemaal de pretentie hebben dit ongrijpbare geluk dichterbij te brengen. Zin en betekenis zijn echter begrippen die je kunt koppelen aan het grote verhaal zoals Sander Kollaard het noemt. Zin en betekenis krijgt het leven als je samen met anderen een verhaal deelt en je je verbonden voelt met elkaar. Door ons communicatieve handelen wordt in het dagelijks leven al communicerend onze leefwereld tot stand gebracht en krijgt ons leven betekenis. Geluk is iets ongrijpbaars en een individuele ervaring terwijl zin en betekenis ontstaan door de interactie tussen mensen.

Emily Esfahani Smith geciteerd uit haar boek ‘De kracht van betekenis’ in een artikel van Margreet Vermeulen ‘We mogen weer ongelukkig zijn’ in Sir Edmund 30 december 2017.

‘Het najagen van geluk leidt ons af van zaken die meer voldoening en bevrediging geven. Mensen die geluk nastreven zijn eigenlijk op zoek naar betekenis, ze willen zich verbonden voelen met anderen, een doel hebben in het leven, iets bijdragen aan de gemeenschap, zin ervaren. Geluk is daarvan een bijproduct.’

Emily Esfahani Smith voegt een nieuwe dimensie toe en ziet geluk en betekenis niet als elkaar uitsluitende begrippen maar stelt dat mensen die geluk nastreven eigenlijk op zoek zijn naar betekenis. Hierdoor is het streven naar geluk niet alleen een individuele zaak maar ligt achter het streven naar geluk een verlangen verbonden te zijn met elkaar en iets te kunnen bijdragen aan de samenleving. Wanneer je alleen op zoek bent naar een individuele piekervaring of een geluksgevoel dan streef je dus eigenlijk onbewust naar zin en betekenis door onderdeel te worden van een gemeenschap die collectief een gemeenschappelijk verhaal deelt. Vandaar het succes van de vele goeroes die spirituele groei beloven aan hun volgelingen.

Donald Trump, June 26th 2020 when asked about his plans for his second term.

‘Well, one of the things that will be really great, you know, the word experience is still good,” Trump said while turning to the audience. “I always say talent is more important than experience. I’ve always said that. But the word experience is a very important word. It’s an, a very important meaning.’

Donald Trump is natuurlijk het grote voorbeeld van het doorgeslagen ‘Ikje’ dat alleen maar op zoek is naar het geluk voor zichzelf en zijn naasten en totaal geen ‘Groot Verhaal” in zijn bagage heeft. Gevraagd om een visie op zijn tweede regeringstermijn kwam hij met een verhaal over talent en ervaring en dat zijn allemaal individuele begrippen. Bij het toelaten van arbeidsmigranten wil Trump dat er niet alleen naar ervaring wordt gekeken (=bewezen kwaliteit) maar is talent (=subjectief oordeel) volgens hem belangrijker. Zijn missie voor de volgende regeerperiode samenvatten als alleen maar MAGA (Make Amercian Great Again) is wel erg mager en heeft, Trump kennende, alleen maar te maken met de beurswaarde en niets met de Amerikanen met elkaar verbinden. Zou Donald Trump de afgelopen 3,5 jaar in het Witte Huis uit gelukkig zijn geweest? Ik heb hem in ieder gelaat in al die tijd niet zien lachen…

Showcase - Door het Ik-tijdperk
Posted in Culture, Philosophy, Politics, Religion | Tagged , , , | Leave a comment

Weg uit de stad

Dit weekend stond er in interview met Jaap van Dissel van het RIVM en voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT) in de NRC waarin hij aangaf dat we het coronavirus niet op korte termijn kwijt zullen raken en dat het nog vaak terug zal komen, zeker in Nederland met zoveel internationale contacten. ‘We hebben de eerste fase opgevangen, nu gaat het erom hoe je dat voortzet.

In dat zelfde NRC stond een artikel over de internationale kunstmarkt, goed voor een omzet van ongeveer 58,6 miljard euro, die door de corona pandemie nagenoeg is stilgevallen. Als er één markt internationaal is dan is deze markt het wel en tot nu toe werden de meeste transacties op deze markt gedaan op de internationale kunstbeurzen in Basel, Parijs of New York en natuurlijk onze eigen Tefaf in Mastricht. Afgelopen maart, toen het coronavirus in China en Italië al om zich heen greep, vlogen de rijken der aarde met hun privé vliegtuigen op Maastricht Aachen Airport om deze beurs te bezoeken. Deze beurs was gestart op 5 maart terwijl overal elders in Europa grote publieksevenement werden gesloten en zes dagen later werd deze beurs vroegtijdig gesloten nadat een Italiaanse kunsthandelaar positief op corona was getest.

NRC redacteur Arjen Ribbens interviewde een aantal betrokkenen bij de internationale kunsthandel en kwam tot de conclusie dat er waarschijnlijk lage tijd geen internationale kunstbeurzen meer zullen zijn en dat het de vraag is of ze ooit weer gehouden zullen worden. ‘Kunstbeurzen zijn voor lange tijd dood, misschien wel voor altijd’, aldus de New Yorkse galeriehouder Magda Sawon eind april in een artikel op Artnet. Uit een onderzoek blijkt dar de galeriehouders dit jaar verwachten dat hun omzet met 72 % daalt en eenderde verwacht het niet te zullen overleven. Nanne Dekking van de Tefaf: ‘Een kunstbeurs met duizenden mensen uit vele landen op één plek bijeen, dat gaat voorlopig niet gebeuren. Nergens niet. Negentig procent van de bezoekers die de Tefaf Fall zouden bezoeken hebben de stad verlaten. Die zie je voorlopig niet.’

Een interessante case die kunstwereld omdat het aantoont dat de essentie van de corona crisis gelegen is in het feit dat de stad en het samenklonteren van mensen dicht op elkaar gevaar op besmetting met zich meebrengt en beter vermeden kan worden. De rijken hebben dat door en trekken zich bewust terug uit het maatschappelijk leven op hun buitenhuizen en privé jachten waar ze de kunsthandelaars en kunstenaars nu privé kunnen ontvangen en interessante kunst zonder de marktwerking van een beurs kunnen kopen.

Tevens toont de case aan dat de stad, als cultureel centrum, met het wegvallen van al die mooie voorzieningen als musea, theaters, restaurants en galerieën niet meer het zwaartepunt is van het maatschappelijke leven dat zich nu verplaatst naar de niet stedelijke omgeving waar je de massa kunt ontlopen en je minder risico’s op besmetting loopt. De stad is niet meer de stad van vóór de corona pandemie en als de voorspelling van Jaap van Dissel uitkomt zal het karakter van de stad de komende jaren drastisch gaan veranderen en het wel eens minder aantrekkelijker kunnen worden er te wonen, te werken en uit te gaan.

Het verdwijnen van winkels en de vele uitgaansmogelijkheden die we voor de crisis hadden maakt onze binnensteden niet meer zo aantrekkelijk als vroeger en roept vragen op als wat gaan we doen met de leegstand en hoe activeren we de stad weer als cultureel centrum als de anderhalve meter samenleving langere tijd de norm blijft? En waar liggen dan nieuwe kansen voor de stad? Hoe zou zo’n stad er dan uit moeten zien? Bij mij doet dan het beeld op van de steden in de US waar de binnensteden verpauperd zijn en iedereen in auto’s van de ene locatie naar de andere gaat voor het winkelen of een bezoek aan een bioscoop, restaurant of themapark, voor ons Europeanen niet echt een aantrekkelijk beeld.

Je een voorstelling maken van een alternatief is niet makkelijk omdat we nu eenmaal gewend zijn dat onze voorzieningen grootschalig zijn opgezet en we graag massaal voetbalwedstrijden en evenementen bezoeken, dat zit nu eenmaal in ons DNA en dat verander je niet zomaar. Noodgedwongen leren we nu genoegen te nemen met kleinschaligheid en het lokale aanbod. Afstand bewaren en massaliteit gaan nu eenmaal niet samen en met deze beperkingen zullen we de komende tijd moeten leren leven, wen er maar aan beste lezers!

Zelf dit weekend naar B&B De Oale School in Lattrop geweest om ideeën op te doen. Mijn vrouw en ik waren daar de enige bezoekers en we konden zelfs zonder problemen de grens met Duitsland overfietsen, Nederlandse automobilisten werden collectief de toegang geweigerd. Alle musea, restaurants en terrassen waren aan beide kanten van de grens dicht dus heb ik mij, onder het genot van een goed glas wijn, vermaakt met het lezen van ‘Dorpsleven’ van Amos Oz over de bewoners van Tel Ilan, een dorpje op het platteland van Israël waarin hij vertelt over de bewoners van deze kleine gemeenschap en hun onvervulde wensen en tegenslagen.

Om mij heen waren de boeren druk bezig op hun land en lagen de landerijen er prachtig bij hoewel de rust regelmatig verstoord werd door onze buren waar een kinderfeestje plaats vond dat uiteindelijk flink uit de hand liep en de buurman na afloop luid schreeuwend zijn vrouw stond uit te schelden. Net als Amoz OS in zijn boek beschrijft kunnen de emoties in zo’n kleine gemeenschap hoog oplopen…

Wat ik wel mooi vond aan zo’n lokale kleinschalige gemeenschap als Lattrop is dat iedereen er erg aardig is en alle tijd voor je heeft. Vanaf ons terras groette iedereen ons vriendelijk en de dorpsbakker en de fietsverhuurder namen alle tijd voor ons. Ook de twee dames die de B&B uitbaten waren uiterst vriendelijk en zorgden vanaf anderhalve meter goed voor ons en de desinfecterende middelen waren ruim voorradig. Een prima alternatief eigenlijk voor die Franse en Italiaanse hotels en restaurants die nooit echt hebben uitgeblonken in gastvrijheid en oog voor propere sanitaire voorzieningen.

Posted in Culture, Traveling | Tagged | Leave a comment

Homo Sociologicus

Tijdens een persconferentie deze week, uitgezonden door CNN,, Andrew Cuomo, dat zijn corona crisisteam bij de afweging om tot een lock down over te gaan een risico analyse had gemaakt en dat ze zich meer zorgen hadden gemaakt over de vraag of de ‘essential workers’ hun werk zouden blijven doen dan over de vraag of de rest van de bevolking thuis zou blijven. Wat zou er gebeurd zijn als de werkers in de gezondheidszorg thuis zouden blijven omdat ze tijdens hun werk niet het risico wilden lopen besmet te raken? En wat zou er gebeuren als de politie en de brandweer om dezelfde reden hun werk niet meer zouden doen en er geen mensen meer zouden zijn voor de handhaving?

Deze angst bleek ongegrond, vertelde Cuomo. Tot verbazing van het crisisteam gingen alle onmisbare mensen in de zorg, bij de politie en brandweer, maar ook degenen die werkten in het transport en de distributiesector gewoon aan de slag ondanks het risico dat ze daarmee liepen en zonder zich te beklagen of meer salaris te eisen om dit risico te compenseren. Puur rationeel gedacht hadden deze ‘essential workers’ immers ook kunnen besluiten dat de voordelen van thuis blijven opwegen tegen de nadelen die het naar hun werk met zich mee zou brengen en daarvoor een compensatie kunnen eisen. Zeker in de Amerikaanse samenleving, waar de marktwerking in alle sectoren leidend is, zou je dit kunnen verwachten.

In tijden van crisis gedraagt de mens zich dus eerder als Homo Sociologicus dan Homo Economicus. Het fundament van de Homo Economicus is dat de mens, al naar gelang de middelen waarover ze beschikt, de best mogelijke keuzes maakt op basis van zijn voorkeuren. De Homo Sociologicus zal, staande voor een keuze, niet doen wat hij het liefst wil, maar doen wat de gewoonte en waarden die door zijn omgeving hem voorschrijven, ook al gaat dat tegen zijn eigenbelang in. Waar de grondslag van de Homo Economicus het logisch handelen is, is dat van de Homo Sociologicus het niet logische handelen.

Een mooie observatie van Andrew Cuomo maar tegelijkertijd geeft het aan dat zo’n crisisteam dus blijkbaar totaal geen zicht heeft op het niet logische handelen van de mensen waarvoor zij beleid maken. Blijkbaar staan de beleidsmakers en politici die in zo’n team zitten te ver af van de praktijk om hier zicht op te hebben.

Posted in Philosophy, Politics | Tagged , | Leave a comment

Hoe te leven in tijden van grote onzekerheid?

Inmiddels zijn we al weer twee maanden verder na het uitbreken van de corona crisis en is er veel veranderd. De musea zijn dicht evenals theaters, bioscopen en restaurants onze leefwereld is plots ingeperkt tot onze naaste omgeving en 1,5 meter afstand tot anderen. Tijd dus voor reflectie, goede 1 op 1 a 2 gesprekken met anderen en het lezen van boeken waar je nooit eerder aan toekwam.

Een van de boeken die ik de afgelopen periode las was de ‘Kritiek van de cynische reden’ van Peter Sloterdijk verschenen in 1983. Sloterdijk stelt dat ‘perioden van chronische crisis van de menselijke levenswil eisen dat hij de status van permanent onzekerheid  accepteert als onvermijdelijke achtergrond van zijn streven naar geluk’. Dan wordt het tijd voor kynisme; dat is de levenskunst van de crisis: ‘kynisme houdt geen scepsis of relativisme in maar vrijpostigheid of durf waarbij het gaat om de moed de problemen en dilemma’s die de crisis met zich meebrengt te doordenken maar ook om de moed te durven leven.

Als je een diagnose zou maken van onze samenleving na de overrompelende uitbraak van het coronavirus zou je kunnen stellen dat de samenleving in zijn geheel ziek is en genezing op korte termijn niet mogelijk is waardoor we ons in een periode van grote onzekerheid bevinden: iedereen kan plots slachtoffer zijn. Echte oplossingen zijn op korte termijn niet te verwachten tot er een vaccin is gevonden behalve dan door ingrijpende maatregelen te nemen die betrekking hebben op ons gedrag en de manier waarop we met elkaar samenleven om de kans op besmetting of overlijden te verlagen. En daarmee hebben we niet alleen te maken met een een medische kwestie maar ook met een gedragskwestie. En ook al zou de huidige covid-19 pandemie door het beschikbaar komen van een vaccin opgelost kunnen worden, dan nog is het verstandig de wijze waarop we ons verhouden tot elkaar aan te passen, al was het alleen maar omdat toekomstige, nog veel ernstigere pandemieën niet uit te sluiten zijn.

Kortom, willen overleven vraagt aanpassen van onze levensstijl, aanvaarden dat je dingen niet kunt veranderen en binnen dat aanvaarden van de omstandigheden actief en strijdbaar zijn en een nieuwe vorm weten te vinden waarop mens en werkelijkheid zich met elkaar kunnen verhouden.

De grote vraag is nu: hoe moet je leven in tijden van grote onzekerheid? De Franse filosoof Albert Camus stelt eveneens deze vraag in ‘De mythe van Sisyphus’ met als ondertitel ‘Een essay over het absurde’. Camus stelt dat wij allemaal verlangen naar duidelijkheid omtrent ons bestaan maar daar geen duidelijk antwoord op krijgen waardoor het absurde ontstaat: de mens heeft een hevig verlangen naar waarheid en vraagt om een antwoord maar de wereld zwijgt op een onredelijke wijze. En naarmate de onzekerheid groter wordt, zoals nu het geval is, wordt de vraag hoe te leven steeds urgenter.

Hoe los je dit nu op? Camus komt in zijn essay met vier scenario’s:

  1. De sprong naar religie waardoor het irrationele en onverklaarbare betekenis krijgt, vroeger een vertrouwd concept;
  2. De sprong naar verklaren in een eindeloze poging alles wat niet verklaard kan worden binnen het domein van de rede te krijgen terwijl er steeds weer opnieuw nieuwe onzekerheden ontstaan;
  3. De sprong naar de kunst die de onzekerheid omzet in een kunstwerk dat ons opnieuw leert zien, opmerkzaam maken of van iedere gedachte of beeld iets bijzonders weet te maken;
  4. De sprong naar de depressie met de dood als ultieme consequentie wanneer men het absurde niet kan accepteren.

Dat laatste lijkt me niet zo’n goed plan en scenario 2 en 3 trekken mij het meeste aan maar omdat scenario 2 nog een lange weg te gaan heeft voordat het met oplossingen komt zou ik het liefst willen inzetten op scenario 3. Maar waarschijnlijk zal scenario 1 voor veel mensen ook zo zijn aantrekkelijke kanten hebben.

Kunst kan ons een spiegel voor houden en helpen om te gaan met ons onbehagen nu we niet meer kunnen leven zoals we gewend waren.

Posted in Art, Culture, Philosophy, Religion | Tagged , | Leave a comment

Het korte termijn denken van onze leiders

Elk jaar publiceert het World Economic Forum ‘The Global Risk Index’ en gaan in Davos onze politieke leiders en top industriëlen zich buigen over de grote onderwerpen die er toe doen. Het rapport is gebaseerd op interviews met vooraanstaande personen uit de economie en de politiek en 5 jaar gelden stond ‘the spread of infectious diseases’ op plaats 2 qua impact op de samenleving. In 2014 en 2015 was er een Ebola uitbraak die voor deze aandacht zorgde wat de hoge impact voor dit onderwerp toen kan verklaren zonder dat dit overigens daarna hoog op de politieke agenda kwam.

In 2016 was dit item al weer van de 2e naar de 8e plaats gezakt en in de laatst verschenen versie begin stond dit op de 10e plaats. Blijkbaar heeft niemand kunnen voorzien dat een nieuwe pandemie tot de reeële mogelijkheden behoort en zoveel impact zou hebben op onze economie en manier van leven.

En nu ontbreekt het na de Covid-19 uitbraak aan scenario’s, middelen en capaciteiten alsof we nog nooit eerder een pandemie gehad hebben terwijl het toch voor de hand ligt dat mondkapjes of beademingsapparatuur ruim op voorraad liggen. We waren dus gewaarschuwd maar blijkbaar zorgde het neoliberalisme ervoor dat de prioriteiten bij korte termijn winst werden gelegd, veel onderzoeksprogramma’s op dit terrein werden daarom de laatste jaren gestopt.

Global Risk Index 2020

Blijkbaar vraagt ‘Global Risk Management’ centrale sturing want als je het aan de vrije markt overlaat loop je steeds achter de feiten aan. Pandemieën hebben een lange adem en een wereldwijde doorwerking en dat vraagt een globale lange termijn aanpak.

Tegelijkertijd kan je je aanvragen wat voor zin het heeft dit soort risico analyses te maken als ze achteraf geen voorspellende waarde hebben.

Posted in Business, Politics | Tagged , , | Leave a comment

Freeman

Vier jaar geleden bezocht ik Tanzania en een dag voordat we van Nairobi terug zouden vliegen naar Amsterdam liepen we langs de receptie van ons hotel in Arusha waar we die ochtend een taxi besteld hadden en daar vroeg de Engelse receptioniste ons of we onze reispapieren wel op orde hadden. Het bleek dat je een visum nodig had om de grens over te gaan van Tanzania naar Kenia en dat je dat minimaal 5 dagen van te voren digitaal moest aanvragen.

Daar hadden we als beginnende Afrika reizigers niet aan gedacht dus terug op mijn kamer gekomen probeerde ik via de krakkemikige internetverbinding er achter te komen of er niet een spoedprocedure was, ons vliegtuig stond immers de volgende dag gepland te vertrekken. Na een paar keer een start te hebben gemaakt met het invullen van een formulier, dat halverwege het invullen zonder te worden opgeslagen verdween, advies gevraagd bij de receptioniste en zij wist handig een officieel document uit te printen met al onze gegevens zodat we in ieder geval een officieel lijkend document hadden. Verder gaf ze het advies vooral te doen wat Freeman adviseerde, onze chauffeur de volgende dag.

De volgende ochtend stapten wij in zijn auto en al snel klikte het tussen ons en Freeman. Hij sprak goed Engels en vertelde dat hij in het verleden voor een Nederlandse mevrouw die voor het Internationale Ruanda tribunaal in Arusha had gewerkt en nog steeds contact met haar had. Toen we ons probleem van het visum hadden uitgelegd moest hij even bellen maar hij kwam al snel met een oplossing. Hij zou ons naar de grens brengen, overdragen aan een fixer die ons de grens over zou helpen en dan zou er aan de andere kant een Keniaanse taxi klaar staan om ons naar het vliegveld van Nairobi te brengen. En dat allemaal voor de al eerder afgesproken prijs.

Zo gezegd en zo gedaan. Onderweg naar de grens hadden we ruim de tijd bij te kletsen en zijn we ook nog even gestopt om de door het hotel meegegeven lunch te verorberen en het was erg gezellig. Hij vertelde trots over zijn kinderen en liet foto’s zien en wilde alles weten over onze kinderen, een echte familieman. Ondertussen werden we nog een paar keer aangehouden maar dat waren we al gewend en soepel schudde Freeman de politie van zich af.

Bij de grens, die eigenlijk geen grens was maar een verzameling gebouwtjes, stelde hij ons aan iemand voor die onze koffers overnam en ons van loket naar loket loodste, stempel(s) hier en stempel daar krijgend. En natuurlijk moesten we overal ons medisch pasport tonen terwijl mijn vrouw zich continu zorgen maakte over de hygiëne en ik continu mijn handen moest ontsmetten met ontsmettingsmiddel. Iets wat we nu gewoon zijn gaan vinden maar toen een interessante typisch Afrikaans exotisch reisverhaal opleverde.

En inderdaad kwamen we met het betalen van wat geld keurig door de douane waar een stukje verderop een chauffeur uit Nairobi ons stond op te wachten in een oud barrel dat naar diesel stonk en waarvan de raampjes niet dicht konden. Ook hij reed zonder veel problemen door alle wegblokkades van de politie heen en hij vertelde dat als Freeman hier gereden had hij als Tanzaniaans chauffeur waarschijnlijk de hoofdprijs moest betalen en de reis veel langer geduurd had. Op tijd bereikte we het vrij moderne vliegveld van Nairobi en voor het het wisten zaten we in het vliegtuig terug naar Amsterdam.

Ik had Freeman mijn kaartje gegeven en toen ik thuis was kreeg ik een Facebook uitnodiging van hem die ik accepteerde en zo bleef ik op de hoogte van wat er met hem gebeurde. Twee dagen geleden kreeg ik een berichtje van hem dat het niet zo goed ging. De hele tourisme sector in Arusha ligt stil omdat er nauwelijks toeristen meer zijn vanwege de Corona en dat heeft natuurlijk veel impact waardoor zijn inkomsten gedaald zijn tot nul. En hij is niet de enige, Oxfam Novib rapporteerde deze week dat door de Coronacrisis 500 miljoen mensen weer onder de armoedegrens van 1,90 per dag komen. Zware tijden dus voor Freeman die een gezin te onderhouden heeft in een land met nauwelijks sociale voorzieningen. Dan hebben zij het hier in Nederland maar goed met een overheid die met miljarden smijt om ons land overeind te houden alsof het niks is.

Laten we mensen zoals Freeman niet vergeten…

Posted in Traveling | Tagged , | Leave a comment

De Dappermarkt

Omdat de Stichting waar ik sinds kort penningmeester ben in Amsterdam bij de Kamer van Koophandel staat ingeschreven kreeg ik een schrijven van De Voormalige Volksbank dat ik een activeringscode en wachtwoord moest ophalen in Amsterdam aan de Eerste van der Swindenstraat, om de hoek bij de Dappermarkt. Ik was al eerder naar een filiaal van de bank in Amersfoort geweest om de aanvraag tot autorisatie in te dienen en had geprobeerd via de helpdesk dit in mijn woonplaats Amersfoort mogelijk te maken maar de helpdesk was onvermurwbaar en stond erop dat ik de reis naar Amsterdam zou maken, niet iets waar je je op verheugd in Corona-times.

In een ver geleden heb ik een tijdje vlak bij de Dappermarkt gewerkt achter het Muiderpoort station en ging ik vaak tussen de middag over deze markt wandelen, daar heb ik goede herinneringen aan. Maar om je nu met al die corona maatregelen vrijwillig tussen de massa te begeven is weer wat anders. Afijn, toch maar in de auto gestapt naar Amsterdam over een, voor een vrijdagmiddag vrij rustige snelweg. Aangekomen bij het bankfiliaal bleken alle parkeerplekken voor de deur leeg te zijn en kon ik mijn auto vlakbij een parkeerautomaat zetten. Zigzaggend tussen de mensen liep ik naar het bankfiliaal, dat was niet eenvoudig want afstand houden is blijkbaar niet iets dat in het DNA van de bezoekers van de Dappermarkt zit en het is ook niet fijn als iemand vlak voor je neus plots op de grond gaat spugen.

Bij de bank aangekomen werd ik door een vriendelijke dame naar een zitje gebracht waar ik mocht wachten tot ik aan de beurt was, ik zou de volgende zijn die geholpen zou worden. De dame achter het plexiglas die mij zou helpen was een klant geduldig aan het helpen die problemen had met zijn mobiele bankieren, het valt niet mee iemand vanachter het plexiglas uit te leggen hoe een app werkt. Nadat hij vertrokken was vertelde ze dat ik nog even moeten wachten voor ze mij zou helpen.

Zorgvuldig ging ze alles achter en voor de balie schoonmaken met een desinfecterend middel: het pinapparaat, de balpen die mijn voorganger gebruikt had, de balie, het plexiglas en zelfs de stoel waarop hij gezeten had. Daarna vroeg ze of ik plaats wilde nemen en wie ik was. Ik gaf mijn gegevens op en vertelde waarom ik van Amersfoort naar Amsterdam was gereden.

Daarna keek ze me aan en zei ze met een ontwapenende glimlach: ‘Nog hartelijk gefeliciteerd met uw verjaardag meneer’, het ijs was gebroken, ik was inderdaad twee dagen daarvoor jarig geweest, Gelukkig, dacht ik, geen bureaucraat. Daarna vroeg ze hoe het was om jarig te zijn in het corona tijdperk. Ik vertelde dat mij dat best goed bevallen was omdat ik veel één op één contact had gehad met familie en vrienden, zowel fysiek als via de telefoon, en dat dat leuke en waardevolle gesprekken had opgeleverd.

‘Hoe vindt u het hier in de Dapperbuurt’, vroeg ze. Ik vertelde dat ik het niet prettig vond daar rond te lopen gezien het gedrag van de mensen op straat en dat in Amersfoort, waar ik woon, de mensen onderling afstand bewaren en zeker niet op straat spugen. Dat was ze met me eens, ze woonde zelf in Almere en daar was dat ook zo en ze vond het lastig van en naar haar werk te gaan, liever had ze in Almere of Hoofddorp gewerkt.

‘Of ik nog vakantieplannen had?’, was de volgende vraag, zelf was ze net voor het coronavirus toesloeg een maand op vakantie naar Suriname geweest dus had ze haar portie vakantie gelukkig net gehad had. Ik vertelde dat ik van de zomer door moest werken maar dat waarschijnlijk online kan doen dus dat de lokatie niet zo belangrijk is hoewel je maar nooit weet of je deze zomer wel overal naar toe kunt, afwachten dus maar. En zo al gezellig converserend handelde ze ondertussen alle administratieve handelingen af zodat ik na een kwartiertje met een wachtwoord en een geactiveerde pas weer huiswaarts kon keren.

Voordat ze vertrok vroeg ze nog of ik mijn handen met een desinfecteren middel wilde reinigen, ‘We doen er alles aan maar je weet maar nooit…’. Domweg gelukkig op de Dappermarkt liep ik terug naar mijn auto verbaasd dat op een plek waar je het niet verwacht de menselijke maat weer terug is bij De Voormalige Volksbank.

Posted in Blog | Tagged | Leave a comment

Hebban olla vogala nestas

Terwijl ik vanuit de keuken naar buiten kijk zie ik een vogeltje met takjes door de tuin heen en weer vliegen en moet ik denken aan de eerste zin die in het Nederlands rond 1100 is geschreven: ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu’. Een mooie zin over vogels die nesten bouwen en mensen die toekijken en dat niet doen.

Zo voel ik me ook deze maandagochtend, de eerste dag dat ik vanaf huis online les ga geven, terwijl buiten de vogels de lente aankondigen en de natuur aan het uitlopen is en de zon zich af en toe zich door de wolken laat zien. De natuur gaat gewoon zijn gang terwijl wij mensen onszelf vanuit rationele overwegingen beperkingen opleggen omdat we weten dat als we dat niet doen diezelfde natuur keihard kan toeslaan.

Ik doe de laatste voorbereidingen voordat ik de eerste sessie ga opstarten met de online software die ik de dag daarvoor heb getest, benieuwd of mijn studenten zich zo gaan aanmelden.

En dat doen ze massaal. Ik krijg zo een mooi inkijkje in al die rommelige studentenkamers van ze en tref er zelfs een student in bed aan, een andere al etend en op de achtergrond zie en hoor ik van alles. Maar technisch gaat alles goed en kunnen we doen wat we moeten doen en rond de middag is deze manier van les geven al weer gewoon en is het of we nooit anders gedaan hebben. Waarom hebben we dit niet eerder gedaan?, vraag ik mezelf dan ook af.

Aan het eind van de middag loop ik samen met mijn vrouw door De Treek en we komen opvallend veel mensen tegen voor een doordeweekse dag. We nemen ons voor de komende tijd dagelijks een wandeling te maken en de stad voorlopig maar te mijden. Zonder winkels, restaurants en cafe’s is daar immers niet veel te doen en in de natuur is juist veel te zien nu de lente zich aandient en de vogels hun nesten aan het bouwen zijn zich niet bewust van het drama dat zich in de mensenwereld afspeelt.

Vreemd dat je je aan deze abnormale omstandigheden zo makkelijk aanpast. Ik probeer te bedenken of ik zoiets als de corona pandemie ooit eerder heb meegemaakt maar kom niet verder dan de moord op J.F.K., die op Martin Luther King en de 9/11 aanslag. Allemaal heftig maar zonder de impact die deze pandemie wereldwijd heeft op het openbare leven. Deze keer is het niet de mens die de wereld op zijn kop zet maar de natuur die genadeloos toe slaat en laat zien wie er eigenlijk de baas is.

De vogels zijn hun nesten aan het bouwen en ons rest wederom niets anders dan af te wachten…

Posted in Blog | Tagged | Leave a comment

De bijeffecten van het Coronavirus

9 maart 2020, de dag dat de beurzen massaal kelderden, niet alleen vanwege de angst voor het coronavirus maar ook vanwege de oliecrisis als gevolg de ineenstorting van de olieprijs omdat Rusland en Saoedi Arabië het niet eens zijn over de prijsvorming en productieafspraken. Zelfs de handel op Wall Street werd maandag even stilgelegd omdat de koersen met 7 procent daalden, de Dow kelderde bij de opening met 1.884 punten nadat de beurzen in Europa al diep in de rode cijfers stonden.

Een hoop turbulentie dus op de markten en de combinatie van oliecrisis en caronavirus hebben een grote impact op de wereldeconomie maar ook op onze eigen leven, zowel prive als qua werk. Feit is echter wel dat dit een tijdelijke situatie is en geen structurele hoewel het bij een crisis natuurlijk altijd zo is dat de ene partij beter uit een crisis komt dan een andere…

Natuurlijk heeft het coronavirus een enorme impact op onze samenleving omdat de verspreiding op dit moment onbeheersbaar lijkt en er veel slachtoffers vallen, maar daarnaast heeft de huidige crisis ook al een paar positieve zaken opgeleverd. Het is wellicht een beetje te vroeg om deze crisis te evalueren maar het lijkt me interessant in deze blog me op de positieve effecten te concentreren, het zwartkijken laat ik over aan aderen, een eerste inventarisatie van de positieve bijeffecten na twee maanden coronavirus:

  1. Samenwerking internationaal. Het effect van de maatregelen die er genomen worden tegen het coronavirus zijn direct meetbaar in de cijfers en voor iedereen inzichtelijk. Demagogie a la Trump helpt dus niet omdat de medische feiten Fakenews onmiddellijk ontkrachten. In dit geval dwingen de feiten de politici hun agenda aan te passen aan die van de experts omdat het niet volgen van hun advies direct impact heeft op de cijfers. Hoewel er nu in verschillende landen soms andere maatregelen worden genomen is er ook veel samenwerking en die zal uiteindelijke het meest effectief zijn want dit probleem kan je niet per maand oplossen.
  2. Lokale initiatieven. De trend de industriële productie daar plaats te laten vinden waar die het goedkoopst is heeft als resultaat gehad dat, nu de grenzen dicht zijn gegaan, de aanvoer van veel producten stokt. Hierdoor komen er lokaal initiatieven van de grond om de productie van essentiële producten weer in eigen hand te nemen. Denk bijvoorbeeld aan farmaceutische producten die essentieel zijn en nu door apothekers weer zelf gemaakt gaan worden maar ook op andere terreinen kan je dit verwachten.
  3. Scheiding personen en goederenverkeer. Het virus wordt overgedragen door mensen en niet door goederen en de digitalisering en automatisering hebben er voor gezorgd dat de hele afhandeling van de fysieke distributieprocessen technische gezien zonder menselijk handelen kan plaats vinden. Daarom doen online platforms als Amazon, die nu 100.000 nieuwe medewerkers aan het werven is, het nu ook erg goed. Het personen verkeer is de kwetsbare factor en je kan verwachten dat de huidige drempels voor het vrije verkeer nog wel even blijven of wellicht zullen blijven. Naast een pasport zou een medisch pasport wel eens een belangrijk document kunnen worden.
  4. Herwaardering mens – mens werk. Iedereen die voor zijn werk direct contact heeft met anderen neemt een risico en dat geldt zeker voor diegenen die vanwege hun beroep profsssioneel in aanraking komen met risicogroepen. En dat zijn vaak juist de groepen die de afgelopen decennia gezien hebben dat hun werk steeds minder aanzien kreeg en financieel ondergewaardeerd. Denk daarbij aan de hele zorg maar ook mensen in het onderwijs, de politie en andere hulpdiensten etc.
  5. Prive belangrijker dan werk. De mogelijkheden zich buitenshuis te vermaken nemen af waardoor mensen zich weer thuis moeten gaan vermaken en nadat op een gegeven moment alle Netflix series bekeken zijn komt er weer tijd voor elkaar en het lezen van een goed boek…
  6. Burenhulp. In mijn eigen omgeving wordt er al levendig geappt over het Corona virus en aangeboden elkaar te helpen als iemand ziek wordt, boodschappen te doen en elkaars voorraad aan te spreken in geval van tekorten. Noodgedwongen zitten er vaal mensen thuis en dan is het mooi dat iedereen elkaar helpt.
  7. Thuiswerken. Vele bedrijven en instelling worden gedwongen thuis te werken en de ervaringen die deze bedrijven nu opdoen zouden wel eens een positieve impuls kunnen geven en een andere kijk op het thuiswerken voor diegenen die altijd dachten dat dit niet productief is. Tevens zal hierdoor het aantal files afnemen.
  8. Aandacht voor de gezondheid. Het coronavirus drukt ons op de feiten dat ongezond leven en de daardoor opgelopen kwalen de impact van het virus op onze gezondheid beïnvloeden. Het zorgen voor je eigen en andermans gezond lichaam is de beste methode om de impact van het virus als je het eenmal hebt te voorkomen.
  9. CO2 reductie. We hebben al gezien dat het stilleggen van fabrieken in China een directe impact heeft op de CO2 uitstoot maar ook maatregelen als het thuiswerken of het afsluiten van gebieden voor buitenstaanders zullen denk ik een grote positieve impact hebben op de CO2 reductie
Gezin in quarantaine vanwege corona besmetting – Volkskrant 10 maart 2020

En in de rubriek duurzame innovaties die mogen blijven:

  • Van het contant geld afkomen omdat daardoor besmetting plaats vindt;
  • Vervangen deurklinken op toiletten voor duwsysteem zodat de handen schoon blijven na het wassen;
  • Spreiden werktijden over de dag waardoor de spits verdwijnt;
  • Etc…

1 februari 2020, de dag dat na 3,5 jaar de UK eindelijk weer op eigen been staat en de dag dat duidelijk is geworden dat het impeachment proces tegen Donald Trump met een sisser zal aflopen. Eindelijk wordt er een punt gezet achter twee processen die al een tijd een negatieve doorwerking hebben en een rem zetten op de ontwikkeling van deze twee belangrijke spelers op het wereldtoneel. Boris Johnson kan zich nu eindelijke gaan focussen op de groei van de eigen economie en Donald Trump op de verkiezingen eind van het jaar die hij waarschijnlijk, bij gebrek aan een aansprekende democratische tegenkandidaat, zal gaan winnen.

Het ging daarom ook goed op de beurzen de afgelopen tijd, record naar record werd gebroken en de Down Jones index stond een week geleden na de aankondiging van het handelsakkoord met China zelfs even boven de 29.000, een historisch record waar Donald Trump behoorlijk trots op was. Tot er plots een daling optrad rond 27 januari en die daling heeft niets met de economie te maken maar alles met de opmars van het Coron virus die heftiger is dan eerder verwacht, zie onderstaande ontwikkeling van de Dow Jones index in januari en de besmetting en sterftecijfers van de afgelopen week:

Dow Jones index
Dow Jones Index 31 jan 2020

Hoewel de ernst van het Wuhanvirus waarschijnlijk minder is dan eerdere Coronavirussen zoals SARS likt het erop dat de impact en de verspreiding sneller gaat en moeilijker te stuiten is. De WHO heeft inmiddels de medische noodtoestand afgekondigd, buitenlanders worden geëvacueerd uit China, vliegmaatschappijen besluiten niet meer op China te vliegen en de Russische overheid heeft inmiddels besloten de 4.500 kilometer lange grens tussen China en Rusland te sluiten en dan hebben we het nog niet eens over de miljoenen Chinezen die nu gedwongen in quarantaine zitten… De cijfers liegen er niet om en als je een eenvoudige prognose maakt van de potentiële impact zie je dat zelfs bij een kleine sterftekans en een lage verspreidingsfactor deze significant is. Daarbij zal de impact bij landen met een goede gezondheidszorg waarschijnlijk minimaal zijn maar landen die dat niet zo goed voor elkaar flink last krijgen. Onderstaande grafiek rekent de huidige trend door voor de komen twee maanden uitgaande van een sterftekans van 2,2 % – de afgelopen dagen contant – en een verspreiding van 2 tot 3 maal per infectie – geschat – dit laatste percentage weten we nog niet precies maar kijkend naar de cijfers van de afgelopen week ligt dit percentage waarschijnlijk veel hoger (1 op 5).

Lichtpuntje is wel dat massaal aan de oproep van de WHO gehoor wordt gegeven en sommige landen zelfs strengere maatregelen nemen dan noodzakelijk, hoewel sommige landen dit waarschijnlijk uit opportunistische overwegingen doen. Duidelijk is in ieder geval dat de uitbraak van dit virus naast een medische eveneens een economische impact zal hebben, in eerste instantie vooral op China waar het allemaal begonnen is maar waarschijnlijk uiteindelijk op ons allemaal omdat we nu eenmaal economisch steeds meer met elkaar verbonden zijn.

Hopelijk krijgen we deze epidemie onder aanvoering van de WHO snel onder controle en krijgen al die wereldleiders die zich verzetten tegen internationale samenwerking snel door dat samenwerking in een steeds meer onderling afhankelijke wereld een must is. Vanuit deze invalshoek bekeken is de bestrijding van het Coronavirus een stresstest voor de hele wereld om te testen of wij met zijn allen in staat zijn zo’n grote uitbraak zonder al te veel schade onder controle te krijgen.

Benieuw wat de beurzen maandag gaan doen…

Posted in Blog | Tagged , | Leave a comment

‘Ik wil graag mensen helpen’

Zondagmiddag 1 maart 2020. Ik sta op de ladder met mijn snoeischaar de takken van mijn knotwilgen te snoeien als er ergens beneden mij aan de overkant van de straat een jongen op een tractor aan komt rijden en vraagt wat ik aan het doen ben. ‘Mijn bomen snoeien’, zeg ik, ‘Het is lekker droog weer en dit doe ik altijd in het voorjaar, eigenlijk ben ik al te laat maar het regende de afgelopen weken steeds..’. ‘Mag ik helpen?’, vraagt hij. Na enig aandringen van zijn kant help ik hem oversteken en komen we overeen dat hij de takken voor mij gaat stapelen in de voortuin.

De jongen blijkt Bart te heten en vlak bij te wonen, vijf jaar te zijn, enthousiast en zeer gemotiveerd mij te helpen, nadeel is wel dat hij constant praat en al snel de rollen omdraait en mij verteld wat ik moet doen in plaats van andersom. ‘Hoe ga je de takken afvoeren? Als je nu een kruiwagen hebt kan je ze naar het bos rijden!’. Maar onze samenwerking is onder zijn leiding wel bijzonder efficiënt en effectief, als ik van de ladder afdaal zijn de meeste takken weg, een harde werker die Bart!

Plots staat er een wat oudere jongen in de tuin die, met de telefoon aan zijn oor en mij niet aankijkend, hem vermanend toesprekend: ‘Je mag niet in je eentje oversteken!’, zegt hij. Ik stel me voor en vertel hem dat ik Bart heb helpen oversteken en dat hij mij erg geholpen heeft. Streng spreekt hij Bart aan dat hij mee moet komen naar huis en gedwee gaat hij op zijn tractor achter hem aan.

Tien minuten later is hij terug. ‘Papa vindt het goed als ik je help met de takken’. ‘Prima’ zeg ik en we gaan verder waar we gebleven zijn. Als alles klaar is gaan we zitten en schenk ik een glas jus d’orange voor hem in en praten we nog even na. ‘Bent u rijk?’, vraagt hij. ‘Waarom vraag je dat?”, vraag ik hem. ‘U heeft zoveel spullen’ zegt hij terwijl hij bij mij naar binnen kijkt en plots mijn vrouw ziet staan. ‘Is dat uw vrouw?’, klink het dan verbaasd. ‘Die is mij meer waard dan al mijn spullen’, leg ik hem dan uit, ‘Rijk zijn zit hem niet alleen in de spullen’.

Terwijl ik met hem praat blijkt dat er drie dingen belangrijk zijn in het jonge leventje van Bart: 1) dat het onrechtvaardig is dat mensen dood gaan (waar ik hem gelijk in geef), 2) dat zijn broer op zijn elfde al een I-pad en een I-phone heeft en hij nog wel 5 jaar (!) moet wachten (en zijn broer die dus voor de verkeerde doelen gebruikt zoals ik net had kunnen zien) en 3) dat hij graag andere mensen helpt (een mooie karaktereigenschap vertel ik hem, ga zo door!).

Ik vertel hem dat ik zelf twee kleinkinderen heb die volgend werken komen logeren en dat ik het leuk zou vinden als hij dan langs komt om iets van zijn levenslessen aan de nieuwe generatie over te dragen. Dat wil hij wel doen. We zitten zo nog een tijdje te praten tot bij plots besluit op te stappen. ‘Even kijken of ik nog andere mensen kan helpen’, zegt hij dan terwijl hij wegrijdt op zijn traktor.

Posted in Blog | Leave a comment

Alleen de kunst kan ons redden

De recente discussie over het tonen van een vrouwelijk naakt van Edgar Degas in het Van Gogh Museum, maar ook berichten uit de VS dat in een aantal particuliere musea bepaalde schilderijen als aanstootgevend worden gezien en daarom niet worden tentoongesteld, toont aan dat de museale wereld onder druk van de commercialisering van de kunstmarkt zelfcensuur toepast. Voor mij, opgegroeid in de jaren zestig, heeft kunst altijd een taboedoorbrekende en emancipatoire functie gehad en daar worden nu dus blijkbaar beperkingen aan opgelegd door de museale wereld die steeds meer afhankelijk is geworden van subsidies en sponsoring door grote bedrijven.

Ook op andere terreinen heeft het bedrijfsleven invloed op wat wel en niet toegestaan is zoals ik zelf een tijdje geleden heb ervaren toen een foto door mij gemaakt gemaakt tijdens een tentoonstelling van werk van Erwin Olaf in he Haags Gemeentemuseum (sorry, tegenwoordig Museum Den Haag, ook weer zo’n marketing dingetje) door Instagram verwijderd werd met het dreigement dat als ik nog éen keer zo’n foto zou publiceren mijn account verwijderd zou worden, daarmee mij dwingend tot zelfcensuur. Gelukkig heb ik een eigen website, hoewel, ook WordPress waarmee deze site gemaakt is zie ik in staat op een geven moment de content van mijn website te gaan controleren…

Foto Erwin Olaf

Vorige week bezocht ik in Amersfoort een lezing van Herman Pleij over zijn recent verschenen boek ‘Oefeningen in genot’ over de zijn ontdekking dat er naast de seksuele revolutie van de jaren zestig er ook nog éen is geweest rond 1500: ‘Ineens gingen de schrijvers toen helemaal los’. Volgens Pley hebben we te maken met een golfbeweging, tijden van preutsheid worden afgewisseld met tijden van lossere zeden en volgens hem zitten we nu weer in zo’n neergaande periode. Na afloop sprak ik hem kort en merkte ik op dat zijn boek erg deed denken aan het boek ‘Het Civilisatieproces’ van de socioloog Norbert Elias uit 1939, dit boek had hij tijdens zijn onderzoek inderdaad ook als bron gebruikt.

Over de rol en functie van de kunst in de maatschappij is door grote denkers in het verleden al veel geschreven. Zo maakte de filosoof Friedrich Nietzsche een onderscheid tussen het apollinische en het dionysische waarbij het apollinische staat voor de wereld volgens de morele rationale mens zoals dit tot uiting komt in de de schilderkunst, de architectuur en andere voorstellingen van onze verbeelding. En naast deze wereld is er de dionysische wereld van de buitengewone ervaringen van de mens die zijn existentiële grenzen overschrijdt zoals de muziek en de tragedie waar bij de menselijke wil  zich laat spreken.

Het belangrijkste uitdrukkingsmiddel van het apollinische is de taal – die zo zijn beperkingen heeft – terwijl het dionysische rechtstreeks binnenkomt, voor wie daartoe ontvankelijk is, zoals dat gebeurd bij de muziek en het theater en dus van een hoger orde is. Niet voor niks was Nietzsche jaloers op Wagner die uitmuntte in de muziek, iets wat hij zelf graag ook wilde maar na een aantal mislukte pogingen opgaf. Hij kon het moeilijk verdragen goed in iets te zijn (schrijven, filosofie) dat niet rechtstreeks tot je kwam maar via die de beperkingen van de taal.

Een dergelijk onderscheid vindt je ook bij oervader van de psychologie Sigmund Freud die een onderscheid maakt tussen Thanatos en Eros waarbij bij Thanatos – de doodsdrift – de ratio centraal staat en ons streven alles te beheersen en berekenbaar te maken, de domeinen van de wetenschap en de filosofie die tot doel hebben onze driften te sublimeren zodat onze driften niet de overhand hebben en wij binnen de rationele kaders van de wetenschap en de filosofie zinvol kunnen leven. Daartegenover staat Eros, de lust, de levensdrift, de kunst en de cultuur die tot uiting komt door de mimesis: de nabootsing, weerspiegeling of weergave van de zintuiglijk waarneembare werkelijkheid waarbij het bijzondere of afwijkende niet aan het algemene wordt onderwerpen. Hierbij gaat het niet om de sublimering der driften maar juist om de de cultivering daarvan.

De socioloog en filosoof Jurgen Habermas voegde aan dit onderscheid tussen de ratio en het zintuigelijke een maatschappelijke dimensie toe door een onderscheid te maken tussen systeem en leefwereld. Het systeem staat daarbij voor onze materiële reproductie en kent de subsystemen economie en staat die moeten borgen dat niemand tekort komt en de reproductie systemen efficiënt ingericht zijn. Habermas constateert dat In de loop van de tijd deze systemen steeds complexer zijn geworden waardoor strategisch handelen en het bezitten van geld en macht steeds belangrijker zijn geworden waardoor de maatschappelijke ongelijkheid is toegenomen. Het neo-liberalisme is daar een uiting van.

De leefwereld staat hier los van en wordt gedomineerd door de subsystemen privé en politiek waar door het communicatieve handelen op basis van rationeel handelende argumenterende personen consensus ontstaat over een gemeenschappelijke werkelijkheidsdefinitie. Door de communicatieve processen die zich in deze twee domeinen tussen actoren afspelen wordt in het dagelijks leven al communicerend de leefwereld tot stand gebracht. De leefwereld omvat niet alleen cultureel overgeleverde interpretatiekaders zoals religie, kunst en cultuur maar bestaat ook uit de maatschappelijke instituties die deze leefwereld vorm geven.

Ondergrondse kunst in Iran

Terwijl de systeem wereld steeds complexer wordt en de invloed van de staat en de economie op onze leefwereld steeds groter wordt, worden de bij de leefwereld behorende subsystemen als religie en traditie steeds minder belangrijk waardoor onze leefwereld steeds meer uitgehold wordt en monetaire en bureaucratische middelen onze leefwereld binnendringen en kolonialiseren tegenwoordig geholpen door nieuwe middelen als resultante van het huwelijk tussen marketing en IT.

Het domein van de politiek is tegenwoordig volledig ingekapseld in de systeemwereld en ontdaan van haar ideologische component en binnengedrongen in onze leefwereld die daardoor wordt ingeperkt en ten koste gaat van onze verbeelding. Waar de taal drager van betekenis is en bepaald hoe de wereld aan ons verschijnt zouden kunst en cultuur onze leefwereld moeten verruimen en nieuwe gebieden doen betreden die nog niet ontgonnen zijn. Maar helaas is ook onze kunstwereld de laatste decennia sterk gekolonialiseerd door de systeemwereld en gedomineerd door de wereld van het grote geld en de marketing en willen musea vooral blockbusters als publiekstrekkers en is het voor nieuwe kunstenaars die niet commercieel denken moeilijk een plaats op de kunstmarkt te verwerven.

Habermas was daar pessimistisch over en had het in de jaren zestig al over het einde van de kunst net als Francis Fukuyama het begin jaren negentig over het einde van de geschiedenis had, daar heeft hij nu 30 jaar later toch echt ongelijk in gekregen. Kunst is er altijd geweest en zal altijd blijven hoewel de vorm verandert en steeds op onverwachte plekken in nieuwe gedaanten opduikt. Wellicht zijn onze huidige kunstinstituties wel niet de beste plekken om deze te tonen.

Toch is er hoop voor de kunst nu kunstenaars door het beschikbaar komen van allerlei nieuwe digitale kanalen hun werk aan een groot publiek kunnen aanbieden zonder afhankelijk te zijn van musea, kunstgalerijen of uitgevers. Een heel nieuw business model waarbij kunst rechtstreeks de toeschouwer kan inspireren en daarom potentieel een enorm machtig instrument om maatschappelijk invloed uit te oefenen: één video of post kan een enorme impact hebben op een groot publiek.

Kunstenaars moeten het aandurven nieuwe thema’s aan de orde te stellen zoals bijvoorbeeld het kolonialisme of de invloed van fake news op het maatschappelijke debat. Hoog tijd dat een nieuwe generatie kunstenaars opstaat om deze nieuwe thema’s aan de orde te stellen. Wellicht gebeurd dat echter al zonder dat de huidige kunstelite dat door heeft en noemen deze nieuwe kunstenaars zich vloggers of influencers in plaats van kunstenaar en zitten die nu met allerlei nieuwe kunstvormen te experimenteren in Senegal, Hanoi en Bogota en zijn ze geheel nieuw taboes aan het doorbreken waarvan wij het bestaan nog niet beseffen…

Posted in Art, Culture, Philosophy | Tagged , , , , , | Leave a comment